Łatwiejsza upadłość konsumencka, ale przedsiębiorcy nie są całkowicie bezbronni

@RY1@i02/2014/223/i02.2014.223.215000700.803.jpg@RY2@

31 grudnia 2014 r. wejdzie w życie ustawa z 29 sierpnia 2014 r. nowelizująca ustawę - prawo upadłościowe i naprawcze, ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawę o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. poz. 1306). Diametralnie reformuje ona model upadłości konsumenckiej, a więc postępowania upadłościowego dotyczącego osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej z możliwością umorzenia ich zobowiązań pozostałych po przeprowadzeniu postępowania. Zmiany przewidują znaczną liberalizację przesłanek ogłoszenia upadłości konsumenckiej w imię humanitaryzmu i zasad współżycia społecznego, a także odstąpienie od rygoryzmu i formalizmu przy postępowaniu upadłościowym.

Głównym celem nowelizacji jest ułatwienie ogłoszenia upadłości przez osoby, których sytuacja finansowa załamała się w sposób przez nich niezamierzony.

Istotne sankcje

Kontrowersje budzi jednak fundamentalne zagadnienie: czy wprowadzane zmiany implikują krzywdzące skutki dla wierzycieli, którzy pozostaną niezaspokojeni w efekcie ułatwienia procedur ogłoszenia upadłości konsumenckiej? Odpowiedź w niniejszym zakresie nie jest jednoznaczna. Jednakże ustawodawca, projektując przedmiotową nowelizację, uwzględnił słuszne interesy wierzycieli.

Po pierwsze, w razie celowego ukrywania majątku, przekazania nieprawdziwych lub nierzetelnych informacji we wniosku lub w trakcie samego postępowania, a także naruszania obowiązków w ramach współpracy z syndykiem, konsument będzie podlegał surowej sankcji w postaci braku możliwości skorzystania z procedury upadłościowej.

Po wtóre, wprowadzony zostanie tryb układowy postępowania upadłościowego. Da on możliwość zawarcia układu z wierzycielami w ramach postępowania upadłościowego z jednoczesnym ustaleniem, za zgodą większości wierzycieli, indywidualnego planu spłat, jeżeli zostanie uprawdopodobnione, że w drodze układu zostaną osiągnięte cele postępowania, przede wszystkim w postaci zaspokojenia wierzycieli w stopniu wyższym niż wynikający z przeprowadzenia likwidacji. W takim przypadku sędzia komisarz, na wniosek upadłego, postanowieniem zwoływać będzie zgromadzenie wierzycieli w celu zawarcia układu. Ze względu na to, iż do jego zawarcia w postępowaniu prowadzonym na podstawie nowo dodanych przepisów, do jego skutków, zmiany oraz uchylenia stosowane będą odpowiednio przepisy o układzie w postępowaniu upadłościowym prowadzonym wobec przedsiębiorców, w myśl art. 302 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, w razie niewykonywania przez upadłego postanowień układu sąd uchyla układ i zmienia sposób prowadzenia postępowania z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego. W konsekwencji w sytuacji, gdyby wierzyciele nie zostali spłaceni i dłużnik uchylałby się od wykonania ustalonego planu spłaty, swoistą sankcję stanowić będzie więc likwidacja majątku dłużnika w celu zaspokojenia wierzycieli.

Pod kontrolą sądu

Natomiast w procedurze bez zawierania układu obowiązywać będzie schemat postępowania obejmujący w pierwszej kolejności likwidację majątku dłużnika, a następnie okres wykonywania planu spłaty wierzycieli trwający do 36 miesięcy, z możliwością przedłużenia o kolejne 18 miesięcy. W trakcie tego okresu na dłużniku spoczywać będzie bezwzględny obowiązek podjęcia zdecydowanych wysiłków, mających na celu zaspokojenie wierzycieli w największym możliwym stopniu. W postanowieniu o ustaleniu planu spłaty wierzycieli sąd określi m.in., jaka część zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości zostanie umorzona po wykonaniu planu spłaty wierzycieli. Ustalając plan spłaty, sąd uwzględniać będzie możliwości zarobkowe upadłego, konieczność utrzymania jego i osób pozostających na utrzymaniu (w tym potrzeby mieszkaniowe, wysokość niezaspokojonych wierzytelności i realność ich zaspokojenia w przyszłości).

Jedną z najważniejszych z punktu widzenia interesu wierzycieli regulacji stanowić będzie niedopuszczalność dokonywania przez upadłego - w okresie wykonywania planu spłaty - czynności prawnych dotyczących jego majątku, które mogłyby pogorszyć jego zdolność do wykonania tegoż planu, z wyjątkiem czynności, na które sąd wyrazi zgodę jedynie w wyjątkowych okolicznościach lub które zostaną przez sąd zatwierdzone. Precyzyjne monitorowanie realizacji zobowiązań upadłego umożliwi obowiązek sprawozdawczy nałożony na jego osobę - upadły obowiązany będzie bowiem do składania sądowi corocznie, do końca kwietnia, sprawozdania z wykonania planu spłaty wierzycieli za poprzedni rok kalendarzowy, w którym wykaże osiągnięte przychody, spłacone kwoty oraz nabyte składniki majątkowe o określonej wartości. Ponadto dołączeniu do przedmiotowego sprawozdania podlegać będzie kopia złożonego rocznego zeznania podatkowego upadłego.

Możliwość zażalenia

Niewykonywanie przez upadłego spoczywających na nim obowiązków, w szczególności w postaci: niezłożenia w terminie wzmiankowanego wyżej sprawozdania lub zatajenia w jego treści osiągniętych przychodów lub nabytych składników majątkowych; dokonania bez zgody lub zatwierdzenia sądu, w okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli, czynności prawnej dotyczącej majątku upadłego, która pogorszyła jego zdolność do wykonywania tego planu; ukrywania majątku, skutkować będzie uchyleniem przez sąd planu spłaty wierzycieli wraz z restrykcyjnym zastrzeżeniem, iż zobowiązania upadłego nie podlegają umorzeniu. Jednakże w sytuacji, gdy brak możliwości wywiązania się z obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli ma charakter trwały i wynika z okoliczności niezależnych od upadłego, sąd na wniosek upadłego, po wysłuchaniu wierzycieli, może uchylić plan spłaty wierzycieli i umorzyć niewykonane zobowiązania upadłego. W takim przypadku wierzyciel nie pozostanie jednak bezsilny - na postanowienie sądu w niniejszym przedmiocie przysługuje mu bowiem zażalenie, zaś od postanowienia sądu drugiej instancji - skarga kasacyjna.

Reasumując: na kanwie przedmiotowej nowelizacji zasadniczą rolę zarówno dla wierzycieli, jak i potencjalnych upadłych odgrywać będzie z pewnością sprawne zawarcie racjonalnego porozumienia pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem. Pierwszej z wymienionych stron zagwarantuje to bowiem zniwelowanie wykluczenia z obrotu gospodarczego, drugiej zaś - zaspokojenie roszczeń. Dopiero jednak praktyka rozstrzygnie, czy konsekwencją liberalizacji omawianych przepisów nie będzie patologiczne wykorzystywanie instytucji upadłości konsumenckiej, której skutkiem ubocznym może okazać się krzywdzący zamach na słuszne interesy wierzycieli, odbywający się w majestacie prawa.

@RY1@i02/2014/223/i02.2014.223.215000700.804.jpg@RY2@

Małgorzata Świeca dyrektor generalny Kancelarii Prawnej "Świeca i Wspólnicy" sp.k.

Małgorzata Świeca

dyrektor generalny Kancelarii Prawnej "Świeca i Wspólnicy" sp.k.