Prace nad wynalazkiem warto objąć tajemnicą

Czy zdarza się, że przedsiębiorca, uczestnicząc w wystawie lub targach, widzi na którymś ze stoisk podróbkę swojego produktu?

Tak. Zdarzają się takie przypadki. Przedsiębiorcy lub ich pracownicy zauważają nie tylko produkty oznaczone podrobionym znakiem towarowym, ale również takie, które naruszają ich patenty, wzory przemysłowe czy prawa autorskie.

Jakie działania należy podjąć w takiej sytuacji?

Rodzaj i zakres działań zależy od tego, czy przedsiębiorca posiada prawa wyłączne dotyczące określonych produktów, a także od tego, jakiego rodzaju są to prawa. Jednak w pierwszej kolejności należy ustalić, kto jest organizatorem targów oraz kim jest potencjalny naruszyciel. Analiza tych informacji pozwoli zdecydować, jakie dalsze kroki można podjąć. Odmiennie ukształtowana jest bowiem ochrona podmiotu uprawnionego z patentu na wynalazek, prawa ochronnego na wzór użytkowy czy prawa z rejestracji wzoru przemysłowego.

Jednocześnie należy zdobyć jak najwięcej dowodów potwierdzających, że doszło do konkretnego naruszenia praw przedsiębiorcy.

W praktyce problemem może okazać się zdobycie dowodów naruszenia patentu na wynalazek. Zdarza się, że przedsiębiorca widzi na targach wyrób, który jest łudząco podobny do jego produktu i ocenia, że wyrób ten może stosować rozwiązanie chronione jego patentem. Trudno mu jednak zdobyć np. próbkę, którą mógłby poddać dalszej analizie pod kątem ewentualnego naruszenia. Tymczasem trzeba pamiętać, że w przypadku patentów na wynalazki ochroną nie jest objęty sam wygląd produktu, lecz zastosowane w nim rozwiązania techniczne. Dlatego zdobycie dowodów jest w takim przypadku kluczowe. W niektórych szczególnie trudnych sytuacjach pomocna okazuje się współpraca z prywatnymi detektywami, którzy pomagają zdobyć dowody takich naruszeń. Mogą być one następnie wykorzystywane w sporach przedsiębiorcy z naruszycielem jego praw.

Kiedy poszkodowany przedsiębiorca powinien zacząć bronić swoich praw przed naruszeniem?

Jak najszybciej. Z podjęciem takiej obrony nie należy czekać. Przykładowo, już w trakcie trwania targów poszkodowany przedsiębiorca może zwrócić się do konkurenta o zaniechanie wystawiania spornych produktów, gdyż samo ich oferowanie czy reklamowanie może stanowić naruszenie praw. W tym kontekście warto wspomnieć o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej, nad którą już dobiegają końca prace legislacyjne. Nowelizacja ta implementuje dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2436 mającą na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych. Nowelizacja przewiduje, że w przypadku naruszenia znaków towarowych możliwe będzie wystąpienie z roszczeniami także przeciwko pośrednikowi, którym może być również organizator targów. Niewątpliwie rozwiązanie to stanowi ułatwienie dochodzenia roszczeń przez uprawnionych z rejestracji znaków towarowych, którym przysługiwać będą wobec pośrednika dokładnie te same roszczenia jak wobec bezpośredniego naruszyciela.

W obecnym stanie prawnym problematyczne jest pociągnięcie do odpowiedzialności organizatora targów, co do którego teoretycznie można stosować przepisy ogólne kodeksu cywilnego dotyczące pomocnictwa. W praktyce jednak stosowanie tych przepisów jest utrudnione z uwagi na przesłanki, jakie powinny zostać spełnione, aby tę instytucję prawną zastosować.

Czy uchwalane w ostatnim czasie przepisy zachęcają przedsiębiorców do innowacyjności?

Z naszej praktyki wynika, że przedsiębiorcy często nie chcą lub nie są w stanie ponosić kosztów ochrony innowacyjności. Z tego powodu bardzo ważne są wszelkie ułatwienia mające na celu usunięcie barier związanych z działalnością innowacyjną oraz stworzenie skutecznych mechanizmów wspierania nowatorskich rozwiązań w praktyce. Warto w tym kontekście wspomnieć o dwóch aktach prawnych nazywanych popularnie małą i dużą ustawą o innowacyjności. Obie wprowadziły liczne ulgi podatkowe i ułatwienia dla przedsiębiorców prowadzących działalność badawczo-rozwojową. W szczególności zniesiony został podatek dochodowy od własności intelektualnej wnoszonej do spółki. Wprowadzono możliwość odliczenia od podatku kosztów uzyskania patentu przez małe i średnie przedsiębiorstwa. Zwiększono kwotę kosztów kwalifikowanych wydatków na badania i rozwój (B+R), które można odliczyć od podatku. Wydłużono również okres, w którym przedsiębiorca może odliczyć koszty poniesione na działalność B+R.

Jak przedsiębiorcy wprowadzający innowacje (lub zamierzający to zrobić) powinni zabezpieczyć swoje prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych itp.?

Jeżeli dany produkt jest innowacyjny, to warto zadbać o zastrzeżenie swoich praw przed wprowadzeniem go na rynek. Oczywiście sposób ochrony będzie różnił się w zależności od tego, czy będziemy mieć do czynienia z wynalazkiem, wzorem przemysłowym czy wzorem użytkowym. Kluczowe jest jednak, aby przedsiębiorcy w ogóle chronili swoją własność intelektualną, ponieważ stanowi ona często najistotniejszą wartość prowadzonego przedsiębiorstwa. W każdym przypadku należy zadbać o ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa i wyraźnie uregulować kwestię własności danego rozwiązania, w szczególności w kontekście prawa do uzyskania tzw. projektów wynalazczych. Dlatego warto uwzględnić odpowiednie postanowienia w umowach ze swoimi pracownikami lub podmiotami profesjonalnymi, które realizują z przedsiębiorcą konkretne przedsięwzięcie badawcze. Konsekwencje pominięcia tego typu regulacji mogą być nieodwracalne.

Dlaczego tak ważne jest zachowanie w tajemnicy stworzonego rozwiązania?

W przypadku wcześniejszego publicznego ujawnienia wynalazku Urząd Patentowy nie udzieli przedsiębiorcy patentu, ponieważ ten zgłosi rozwiązanie, które z formalnego punktu widzenia nie jest już nowe.

Ważne jest również, aby odpowiednio wcześnie przedsiębiorca podjął decyzję, w jaki sposób chce chronić swoje rozwiązanie. Przykładowo, w sytuacji ochrony takiego rozwiązania jako know-how należy zachować je w tajemnicy bezterminowo. Aby zapewnić sobie skuteczną ochronę, warto uwzględnić te wszystkie aspekty już na wstępnym etapie prac i zabezpieczyć odpowiednimi zapisami umownymi wszelkie niematerialne dobra intelektualne – przykładowo sam pomysł na dane rozwiązanie – przed ewentualnymi ingerencjami ze strony osób trzecich.

Rozmawiał Krzysztof Tomaszewski