Właściwość sądu także według umowy

Grudniowe rozporządzenie wspólnotowe dotyczące zobowiązań alimentacyjnych po wejściu w życie wyprze krajowe regulacje kodeksu postępowania cywilnego w zakresie, do którego odnosi się ten akt prawa europejskiego. Będzie on działał w sporach między osobami stale mieszkającymi w państwach Wspólnoty i w stosunku do orzeczeń wydanych w państwach UE, a także wobec ugód zawartych w tych krajach i dokumentów tam wystawionych.

Rozporządzenie wejdzie w życie 30 stycznia 2009 r., ale większość jego przepisów będzie stosowana dopiero od 18 czerwca 2011 r.

Rozporządzenie ma ułatwić wierzycielom alimentacyjnym uzyskiwanie w państwach członkowskich UE orzeczeń, które automatycznie będą wykonalne w innych państwach Wspólnoty bez dodatkowych formalności. A stosuje się je do zobowiązań rodzących prawo do alimentów z powodu pokrewieństwa, stosunku przysposobienia, małżeństwa czy powinowactwa.

Rozporządzenie reguluje m.in. jurysdykcję sądów. Tymi, które mają jurysdykcję w sprawach alimentacyjnych, są przede wszystkim te, które są właściwe ze względu na zwykłe miejsce pobytu pozwanego lub wierzyciela. Mogą to być także sądy orzekające w sprawie statusu osoby, o ile alimenty wiążą się z tą kwestią. Niewykluczony jest także sąd właściwy do orzekania w sprawie władzy rodzicielskiej (chyba że jurysdykcja ta wynika tylko z obywatelstwa jednej ze stron).

Poza tym strony mogą umówić się na rozstrzyganie sporów już wynikłych lub mogących wyniknąć między nimi w sprawach alimentacyjnych. Konieczna jest w takich sytuacjach forma pisemna lub równoważny zapis elektroniczny.

Nie można umówić się na właściwość sądu jedynie w sprawach o alimenty dla dzieci poniżej 18 lat.

Na podstawie umowy właściwy może być sąd lub sądy państwa, w którym jedna ze stron ma zwykłe miejsce pobytu, lub którego jest obywatelem. Gdy chodzi o zobowiązania alimentacyjne między małżonkami (także rozwiedzionymi), to może to być sąd, który ma jurysdykcję do rozstrzygania ich sporów w sprawach małżeńskich lub sąd państwa, w którym małżonkowie po raz ostatni wspólnie mieszkali przez co najmniej rok. Wszystkie te warunki powinny być spełnione w momencie zawierania umowy lub wytoczenia powództwa. I o ile strony nie postanowią inaczej, jurysdykcja ustanowiona w ten sposób jest wyłączna.

Niezależnie od wszystkich innych możliwości sąd państwa członkowskiego UE uzyska jurysdykcję, jeżeli pozwany wda się przed nim w merytoryczny spór. Poza tym wyjątkowo sądowi państwa członkowskiego wolno rozpoznać sprawę, jeżeli postępowanie nie może zostać wszczęte ani przeprowadzone w państwie, z którym sprawa jest ściśle związana. Ważne jest przy tym, by miała ona też związek z państwem sądu.

Obowiązuje też reguła, że w wypadku potrzeby zmiany orzeczenia, np. gdy chodzi o podniesienie alimentów, dłużnik nie może wszcząć postępowania, o ile pierwotne orzeczenie zostało wydane w państwie UE lub w państwie stronie Konwencji haskiej z 2007 roku, dopóki wierzyciel ma w nim zwykłe miejsce pobytu. Uchyla ją tylko umowa stron, na podstawie której sądami mającymi jurysdykcję będą sądy innego państwa członkowskiego, poddanie się przez wierzyciela jurysdykcji sądu tego innego państwa, albo gdy sąd państwa, które wydało orzeczenie, nie może go zmienić lub odmawia jurysdykcji. Wyjątek stanowi też sytuacja, gdy orzeczenie wydane w państwie będącym stroną Konwencji haskiej z 2007 roku nie może być uznane lub kiedy nie może mu zostać nadana klauzula wykonalności.

Jeżeli zostanie wytoczone powództwo przed sąd, który nie ma jurysdykcji, ten z urzędu stwierdzi swoją niewłaściwość.

Gdy przed sądami różnych państw członkowskich zawisły sprawy wiążące się ze sobą, sąd, przed którym wytoczono powództwo później, może zawiesić postępowanie. Co więcej, w I instancji sąd, przed którym wytoczono powództwo później, może na wniosek strony stwierdzić także brak swojej jurysdykcji. Ważne jest tylko, by ten sąd, przed którym wytoczono powództwo najpierw, miał jurysdykcję w tych sprawach, a połączenie spraw było dopuszczalne zgodnie z prawem tego sądu.

Prawo właściwe w sprawach o alimenty określane jest zgodnie z Protokołem haskim z 23 listopada 2007 r. o prawie właściwym w sprawach zobowiązań alimentacyjnych.