Jak traktować dodatkowe dochody uzyskane podczas realizacji projektu

Podpisując umowę o dofinansowanie, beneficjent zobowiązuje się do realizacji określonych w umowie działań. Zgodnie z tym dokumentem na ich poczet otrzyma określoną kwotę unijnego wsparcia. Sytuacja jednak komplikuje się, kiedy w realizowanym projekcie pojawiają się ekstradochody. Zgodnie z prawem unijnym są one traktowane jako dochód występujący w projekcie współfinansowanym ze środków UE i co do zasady pomniejsza się o nie wysokość dotacji. Jednak od tej zasady jest wiele wyjątków, które powodują, że jej zakres oddziaływania jest mocno ograniczony. Najważniejsza z nich wyklucza konieczność rozpatrywania dodatkowych dochodów, jeśli w projekcie występuje pomoc publiczna.

Dodatkowe dochody możemy podzielić na trzy kategorie:

● standardowy dochód generowany w trakcie realizacji projektu,

● dochód, który szacuje luka finansowa,

● dochód incydentalny.

Drugi przypadek dotyczy zazwyczaj dużych projektów infrastrukturalnych lub transportowych (więcej informacji na jego temat w ramce).

Dochód incydentalny jest właściwie kolejnym wyłączeniem od ogólnej zasady, nakazującej pomniejszanie o dodatkowe przychody wysokości dotacji. Jest on rozumiany jako dochód, który nie jest związany z działalnością operacyjną beneficjenta funduszy unijnych. W przypadku gdy koszty związane z wygenerowanymi dochodami (np. koszty wycięcia drzew lub krzewów w ramach porządkowania działki inwestycyjnej, które następnie zostaną sprzedane) stanowią wydatki kwalifikowane w ramach projektu, uzyskany dochód (rozumiany jako różnica między przychodem a kosztem związanym z uzyskaniem tego przychodu) pomniejsza wydatki kwalifikowane w ramach projektu. W przypadku gdy koszty związane z wygenerowanymi dochodami nie stanowią wydatków kwalifikowanych w ramach projektu, uzyskany dochód nie pomniejsza tych wydatków w ramach projektu.

Skupmy się na standardowych dochodach generowanych w trakcie realizacji projektu. Najczęstszym ich przypadkiem są odsetki bankowe od środków unijnych, które trafiły na wydzielone konto beneficjenta i wygenerowały się przez okres od wpłynięcia do wypłaty. Może się wydawać, że skoro dotacje otrzymuje w ramach refundacji, czyli po poniesieniu przez nas określonych wydatków, to problem odsetek może występować rzadko. Nie jest to jednak prawda. Należy pamiętać, że dwa lata temu rozszerzony został katalog beneficjentów, którzy mogą korzystać z zaliczek. Wraz z upowszechnieniem się tego sposobu wypłaty unijnych pieniędzy powszechne stało się otrzymywanie zaliczek na konta bankowe i problem odsetek generowanych przez te środki.

To jednak nie wszystko. Dodatkowo należy pamiętać, że każde urządzenie zakupione przy udziale funduszy unijnych może generować beneficjentowi określone dochody. Problemu nie ma, jeśli otrzymuje on wsparcie unijne w ramach pomocy publicznej. Wówczas to takie przychody są traktowane jako działalność biznesowa. Jednak jeśli beneficjent nie otrzymał wsparcia w oparciu o przepisy pomocy publicznej, wówczas będzie zobowiązany do rozliczenia się z przychodów, które wytwarza w ramach projektu. Takimi dochodami mogą być przychody ze sprzedaży drzew lub gruzu uzyskanego z rozbiórki budynków czy pomieszczeń gospodarczych, jeśli zostały one wytworzone przy pomocy zadań finansowanych z kosztów kwalifikowanych projektu.

Ogólna zasada wynikająca z przepisów unijnych, zasad kwalifikowalności wydatków oraz samej umowy o dofinansowanie mówi, że takie środki należy zwrócić. Oczywiście nie robi się tego w sposób bezpośredni, gdyż za bardzo utrudniałoby to życie beneficjentowi. Zamiast tego ekstraprzychody, generowane przez otrzymane środki unijne, należy rozliczyć we wniosku o płatność. Wpisujemy w nim wartość dochodów. O tę kwotę pomniejszana jest kolejna płatność na rzecz beneficjenta.

Inaczej wygląda sytuacja, jeśli dochód jest generowany bez pomocy środków z zaliczki. Wbrew pozorom jest to także często spotykane rozwiązanie. Takim przychodem będzie np. opłata za udostępnianie kserokopiarki, która została zakupiona na potrzeby projektu, osobom trzecim albo też sprzedaż towarów lub usług wytworzonych w ramach realizowanego projektu.

W takim przypadku we wniosku o płatność należy wykazać dochód, który nie został określony na etapie składania wniosku o dofinansowanie projektu, a który powstał podczas realizacji projektu. W razie gdy do powstania dochodu przyczyniły się zarówno wydatki zdaniem beneficjenta kwalifikowane, jak i niekwalifikowane, należy zadeklarować część dochodu odpowiadającą relacji wydatków kwalifikowanych do wydatków ogółem, które przyczyniły się do powstania dochodu. Wykazany dochód w okresie wnioskowania należy zwrócić na rachunek bankowy wskazany w umowie o dofinansowanie przed złożeniem danego wniosku o płatność.

We wniosku należy podać następujące informacje:

● rodzaj oraz kwotę wygenerowanego dochodu w okresie wnioskowania od złożenia poprzedniego wniosku beneficjenta o płatność;

● skumulowaną kwotę dochodu wygenerowanego w trakcie realizacji projektu (dane narastające od początku realizacji projektu);

● skumulowaną kwotę dochodu wygenerowanego w trakcie realizacji projektu zwróconego na rachunek bankowy wskazany w umowie/decyzji o dofinansowanie do momentu złożenia danego wniosku beneficjenta o płatność.

W przypadku gdy nie uzyskano dochodu i nie zwrócono żadnej kwoty uzyskanego dochodu na rachunek bankowy, należy wpisać w odpowiednie pola "zera". Oczywiście wniosek o płatność w każdym programie operacyjnym jest inny i nie wszystkie te dane muszą być wymagane.

Wyjątkiem od opisanych powyżej zasad jest program Kapitał Ludzki. Zgodnie z zapisami par. 8 ust. 5 wzoru minimalnego zakresu umowy o dofinansowanie projektu stanowiącego załącznik do zasad finansowania Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki transze dofinansowania przekazywane są beneficjentowi na wyodrębniony dla projektu rachunek bankowy. Jednocześnie odsetki bankowe od przekazanych beneficjentowi transz dofinansowania stanowią jego dochód i nie są traktowane jako przychód projektu, tym samym nie są wykazywane we wniosku o płatność.

To rozwiązanie zostało wprowadzone przez instytucję zarządzającą PO KL w celu uproszczenia zasad realizacji projektów oraz ograniczenia konieczności monitorowania i zwrotu bardzo drobnych kwot odsetek bankowych. Należy zwrócić uwagę na to, że w ramach programu zapewnione jest wydatkowanie środków publicznych w sposób gospodarny (zgodnie z art. 44 ust. 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych) poprzez stopniowe przekazywanie zaliczkowych transz dofinansowania i naliczanie odsetek w przypadku ich nieterminowego rozliczania. Jednocześnie ustawa o finansach publicznych nie zawiera szczegółowych zapisów dotyczących odsetek od transz dofinansowania narosłych na rachunkach bankowych beneficjentów. Dlatego też część urzędów zaleca beneficjentom programu Kapitał Ludzki zakładanie nieoprocentowanych rachunków bankowych na potrzeby realizacji projektów w celu uniknięcia wątpliwości dotyczących generowania dochodów.

W myśl art. 55 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 projekt generujący dochód to wszelkie operacje obejmujące inwestycje w infrastrukturę, z której korzystanie podlega opłatom ponoszonym bezpośrednio przez korzystających, oraz wszelkie operacje pociągające za sobą sprzedaż gruntu lub budynków lub dzierżawę gruntu lub najem budynków, lub wszelkie inne odpłatne świadczenia usług. Źródłem dochodu mogą być tylko opłaty ponoszone bezpośrednio przez korzystających z infrastruktury, np. opłaty ponoszone przez mieszkańców przyłączonych do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej, opłaty za przejazd autostradą. W sytuacji gdy dochód przekracza koszty eksploatacyjne (taka sytuacja ma często miejsce przy nowych inwestycjach), można powiedzieć, że inwestycja w części sama się finansuje, więc dla zapewnienia jej trwałości wystarczy, jeśli dotacja ze środków publicznych będzie równa tzw. luce finansowej, czyli tej części kosztu całkowitego inwestycji, której źródłem finansowania nie mogą być przyszłe dochody.

Powyższych zasad nie stosuje się do projektów podlegających zasadom dotyczącym pomocy publicznej w rozumieniu art. 87 traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Kalkulacja oczekiwanego dochodu netto z inwestycji dokonywana jest w studium wykonalności lub biznesplanie, przed złożeniem wniosku o dofinansowanie.

Metodologia obliczania i przedstawiania w projekcie generowanego dochodu, a także sposobu jego monitorowania jest przedmiotem wytycznych MRR w zakresie wybranych zagadnień związanych z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów generujących dochód.

Przy okazji należy uświadomić sobie to, że im wyższe opłaty, tym mniejsze dofinansowanie ze środków UE. Mechanizm ten może zachęcać do takiego kształtowania polityki taryfowej, aby korzyści ze wsparcia dla danego projektu przenoszone były bezpośrednio na użytkowników i skutkowały relatywnie niższymi opłatami.

Mariusz Gawrychowski

mariusz.gawrychowski@infor.pl