Polska Strefa Inwestycji – powiązania pomiędzy przedsiębiorstwami

Marcin Nalepa, koordynator działu prawnego, Krakowski Park Technologiczny

Kluczową kwestią jest ustalenie, czy wnioskujący podmiot funkcjonuje na rynku jako podmiot samodzielny, czy też w powiązaniu lub partnerstwie z innym przedsiębiorstwem. Należy również pamiętać o wykładni celowościowej bazującej na orzecznictwie sądownictwa oraz decyzjach Komisji Europejskiej. Poniżej przedstawiam krótką charakterystykę powiązań pomiędzy przedsiębiorstwami.

Przedsiębiorstwo samodzielne

Aby uznać przedsiębiorstwo za samodzielne, musi ono posiadać mniej niż 25 proc. kapitału lub praw głosu w innych przedsiębiorstwach. Limit ten dotyczy także sytuacji odwrotnej, tzn. udziału kapitału lub praw głosu innych firm w badanym przedsiębiorstwie. Jeśli tak jest, analizę należy przeprowadzić, opierając się tylko na danych finansowych i kadrowych jednego (badanego) podmiotu.

Przedsiębiorstwo partnerskie

Podmioty w ramach przedsiębiorstwa partnerskiego są powiązane finansowo w taki sposób, że żaden z nich nie sprawuje pośredniej lub bezpośredniej kontroli nad innymi. Przedsiębiorstwo partnerskie to takie, w którym zaangażowane jest przedsiębiorstwo działające na rynku wyższego szczebla i posiada ono samodzielnie lub wspólnie, z co najmniej jednym przedsiębiorstwem powiązanym, co najmniej 25 proc. kapitału lub praw głosu w innym przedsiębiorstwie działającym na rynku niższego szczebla. Oprócz formalnego kryterium dotyczącego wielkości udziałów lub praw z głosów istotne jest więc funkcjonowanie co najmniej dwóch podmiotów na bezpośrednich rynkach. Aby ustalić status badanego przedsiębiorstwa, do danych z tej firmy należy dodać dane przedsiębiorstwa partnerskiego (znajdującego się bezpośrednio na wyższym lub niższym szczeblu rynku) obliczone proporcjonalnie do procentowego udziału w kapitale lub prawach głosu. Istotne jest, że do uznania przedsiębiorstw za partnerskie nie może zostać przekroczony próg 50 proc. kapitału lub praw głosu w innym przedsiębiorstwie.

Przedsiębiorstwo powiązane

Ostatnią, trzecią kategorią przedsiębiorstw określonych w załączniku I są przedsiębiorstwa powiązane. Obejmuje ona podmioty, które stanowią grupę, w której jedno z przedsiębiorstw sprawuje pośrednio lub bezpośrednio kontrolę nad innym.

Za powiązane należy również uznać firmy, które pozostają ze sobą w zależności za pośrednictwem co najmniej jednego innego przedsiębiorstwa. Gdy takie powiązanie wynika z pośrednictwa osoby fizycznej lub grupy takich osób działających wspólnie, to warunkiem uznania przedsiębiorstw za powiązane jest to, że prowadzą one działalność na tym samym rynku właściwym lub rynkach pokrewnych. W związku z tym przed analizą powiązań przez osoby fizyczne istotne jest zbadanie rynków, bowiem działanie na innych rynkach właściwych lub pokrewnych w ogóle wyłącza możliwość stwierdzenia powiązania.

Konsekwencją uznania przedsiębiorstw za jednostki powiązane jest uwzględnienie pełnych danych finansowych i dotyczących pułapów zatrudnienia tych powiązanych ze sobą jednostek.

Wykładnia celowościowa jako metoda interpretacji definicji MSP

Oprócz zapisów załącznika I, przy interpretowaniu definicji MSP Komisja Europejska oraz państwa członkowskie są zobowiązane do stosowania wykładni celowościowej.

Zaprezentowane wyżej podejście jest istotne dla zgodności z prawem pomocy publicznej, gdyż w pewnych sytuacjach tworzone są zależności ekonomiczne, gospodarcze lub osobowe, które powodują, że mimo spełnienia czysto formalnych kryteriów określonych w załączniku I, przedsiębiorstwo nie będzie mieściło się w kategorii MSP. Podejście to jest spójne z pkt 9 zalecenia Komisji brzmiącym: „(…) w celu lepszego zrozumienia rzeczywistej pozycji ekonomicznej MSP oraz wyeliminowania z tej kategorii grup przedsiębiorstw, których siła ekonomiczna może przekraczać siłę prawdziwych MSP, należy dokonać rozróżnienia między poszczególnymi rodzajami przedsiębiorstw, biorąc pod uwagę to, czy są one niezależne, czy poziom ich udziałów nie wiąże się z posiadaniem pozycji umożliwiającej kontrolę (przedsiębiorstwa partnerskie) lub czy są one powiązane z innymi przedsiębiorstwami…”.

Szerokie orzecznictwo TSUE oraz Komisji Europejskiej wyraźnie podkreśla możliwość odejścia od wymogów formalnych określonych w załączniku I i koncentruje się na szerokim badaniu niezależności danego przedsiębiorstwa. Jednym z wielu orzeczeń poruszających tę kwestię jest wyrok w sprawie Pollmeier Malchow przeciwko Komisji Europejskiej. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że badane przedsiębiorstwo mieści się formalnie w pułapach dla MSP, ale będąc jedną z trzech kontrolowalnych przez te same osoby fizyczne spółek, unika przeszkód polegających na utrudnionym dostępie do technologii i sieci dystrybucji, z którymi borykają się MSP. Trybunał potwierdził swobodę decyzyjną Komisji przy ocenianiu statusu przedsiębiorstwa. W omawianym przypadku Komisja uznała, że nie wszystkie przedsiębiorstwa, które pod względem formalnym odpowiadają definicji MSP, są nimi w rzeczywistości. Nie powinno się więc przyznawać takiego statusu mechanicznie i formalistycznie. Zalecenia Komisji pozwalają expressis verbis na pewną elastyczność, a co za tym idzie możliwość uwzględnienia rzeczywistego potencjału gospodarczego beneficjenta bez względu na jego formalny status.

W kolejnej sprawie Nordbrandeburger Umesterungswerke Komisja, podkreślając wagę badania prawdziwych powiązań ekonomicznych i realnego sprawowania kontroli, wskazała, że definicja przedsiębiorstwa nie jest równoznaczna z odrębną osobowością prawną i że może ona obejmować całe grupy przedsiębiorstw, których parametry będą wspólnie analizowane na potrzeby pułapów MSP.

Partnerzy