Kiedy można odwołać spełnioną darowiznę

Darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze przed jej wykonaniem, jeżeli radykalnie pogorszy się jego stan majątkowy. Chodzi o sytuację, gdy wykonanie darowizny powodowałoby uszczerbek w utrzymaniu darczyńcy lub w wykonywaniu przez niego obowiązku alimentacyjnego. Nie ma znaczenia przyczyna pogorszenia się stanu majątkowego darczyńcy. Darczyńca może odwołać całość darowizny oraz jej część. Może więc odwołać darowiznę mieszkania i zaniechać odwołania darowizny samochodu. Po wykonaniu darowizny jej odwołanie z powodu niedostatku darczyńcy jest niedopuszczalne. Jednak obdarowany ma obowiązek dostarczać darczyńcy środki niezbędne do utrzymania albo do wykonania obowiązków alimentacyjnych w granicach wzbogacenia. Może zwolnić się od tego obowiązku, zwracając wartość uzyskanego wzbogacenia.

Darowiznę można rozwiązać w ciągu dwóch lat od jej wykonania. Może to nastąpić, gdy darczyńca został ubezwłasnowolniony po zawarciu umowy, a ze względu na wysokość świadczenia i brak uzasadnionych pobudek darowizna była nadmierna. Taka sytuacja może mieć miejsce, np. gdy osoba dokonała darowizny swego domu na rzecz sąsiadki, zanim została ubezwłasnowolniona. Rozwiązać darowiznę można przy ubezwłasnowolnieniu całkowitym i częściowym. Uprawnionym do żądania jest opiekun prawny i kurator. Możliwości rozwiązania umowy w takim przypadku stwierdza sąd. Skutek rozwiązujący następuje od chwili wydania orzeczenia.

Przyczyną odwołania darowizny może być rażąca niewdzięczność obdarowanego. Występuje ona, gdy obdarowany popełnia przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu darczyńcy albo przeciwko jego mieniu bądź narusza obowiązki wynikające ze stosunków osobistych łączących go z darczyńcą. Sytuacja taka będzie miała miejsce, np. gdy obdarowany odmawia udzielenia pomocy darczyńcy podczas jego choroby, mimo że ma taką możliwość. Przykładem rażącej niewdzięczności będzie ciężkie naruszenie obowiązków rodzinnych, uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego, pobicie czy kradzież. Z tego powodu można odwołać darowiznę już wykonaną i jeszcze niewykonaną.

W przypadku rażącej niewdzięczności obdarowanego osobą uprawnioną do odwołania darowizny jest nie tylko sam darczyńca, ale także jego spadkobiercy. Jest to jednak możliwe tylko w szczególnych sytuacjach, gdy niewdzięczność dotyczyła samego darczyńcy. Pierwsza dotyczy sytuacji, gdy darczyńca w chwili swojej śmierci był uprawniony do odwołania darowizny, a więc np. gdy za życia nie wybaczył obdarowanemu. Druga dotyczy przypadku, gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była śmierć darczyńcy. Ani obdarowany, ani jego spadkobiercy nie mogą jednak odwołać darowizny, jeśli od dnia, w którym dowiedzieli się o niewdzięczności obdarowanego, upłynęło więcej niż rok.

daria.stojak@infor.pl

Art. 888 i nast. ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93).