Jakie prawa i obowiązki ma prawny opiekun małoletniego

Opiekunem prawnym może być ustanowiona osoba fizyczna, która ma pełną zdolność do czynności prawnych. Ponadto opiekunem nie może być ten, kto został pozbawiony praw publicznych albo praw rodzicielskich, lub praw opiekuńczych. Prawo nie pozwala sprawować tej funkcji osobie, co do której zachodzi prawdopodobieństwo, że nie wywiąże się należycie z obowiązków opiekuna. Takie prawdopodobieństwo występuje, gdy np. kandydat na opiekuna jest poważnie chory lub niepełnosprawny.

Art. 148 par. 1 i 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Istnieją dwa przypadki, które powodują, że opieka nad małoletnim wygasa z mocy samego prawa, co oznacza, że sąd nie musi stwierdzać tego faktu orzeczeniem. Pierwszy z nich to właśnie przywrócenie władzy rodzicielskiej nad osobą pozostającą pod opieką. Drugi to osiągnięcie przez nią pełnoletniości.

Art. 170 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Opiekunem małoletniego powinna być ustanowiona przede wszystkim osoba wskazana przez ojca lub matkę. Takie wskazanie nie jest jednak dla sądu bezwzględnie wiążące. Istnieje bowiem kilka przesłanek wykluczających możliwość pełnienia tej funkcji przez osobę wyznaczoną przez rodziców. Nie zostanie ona opiekunem, jeżeli wzgląd na dobro pozostającego pod opieką stoi temu na przeszkodzie, a także wówczas, gdy rodzic, który wyznaczał potencjalnego opiekuna, był pozbawiony praw rodzicielskich.

Art. 149 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Prawo stanowi, że w sytuacji gdy żadne z rodziców nie wyznaczyło opiekuna dla swojego małoletniego dziecka lub gdy taka osoba nie może pełnić tej funkcji, opiekun powinien być ustanowiony spośród krewnych lub innych osób bliskich małoletniego albo jego rodziców. Dopiero w momencie, gdy takich osób nie ma albo nie mogą pełnić funkcji opiekuna, sąd opiekuńczy zwróci się o wskazanie osoby, której opieka mogłaby być powierzona, do właściwego organu prezydium rady narodowej albo do organizacji społecznej, do której należy piecza nad małoletnimi.

Art. 149 par. 2 i 3 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Sąd opiekuńczy wykonuje nadzór nad sprawowaniem opieki. Robi to, zaznajamiając się na bieżąco z działalnością opiekuna oraz udzielając mu wskazówek i poleceń. Dlatego też sąd może żądać od opiekuna wyjaśnień we wszelkich sprawach należących do zakresu opieki oraz przedstawiania dokumentów związanych z jej sprawowaniem. Ponadto opiekun w terminach wyznaczonych przez sąd (nie rzadziej niż co roku) musi składać sądowi sprawozdania dotyczące osoby pozostającej pod opieką oraz rachunki z zarządu jej majątkiem. Jednak w sytuacji gdy dochody z majątku nie przekraczają prawdopodobnych kosztów utrzymania i wychowania pozostającego pod opieką, sąd opiekuńczy może zwolnić opiekuna od przedstawiania szczegółowych rachunków z zarządu. W takim przypadku opiekun składa tylko ogólne sprawozdanie o zarządzie majątkiem.

Art. 165 par 1 i 2 oraz art. 166 par. 1 i 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Zgodnie z prawem opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego. Co więcej, w sytuacji gdy rodzice małoletniego pozostającego pod opieką uczestniczą w sprawowaniu bieżącej pieczy nad dzieckiem i w jego wychowaniu, opiekun ma obowiązek informować ich o decyzjach w ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku małoletniego.

Art. 156 i 158 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Opiekun niezwłocznie po objęciu swojej funkcji jest zobowiązany sporządzić inwentarz majątku osoby pozostającej pod opieką. Musi przedstawić ten dokument sądowi opiekuńczemu. Taki obowiązek powstaje także wówczas, gdy małoletni nabędzie majątek już w trakcie sprawowania nad nim opieki. Istnieje jednak wyjątek od tej zasady. Sąd opiekuńczy może bowiem zwolnić opiekuna od obowiązku sporządzenia inwentarza, jeżeli majątek małoletniego jest nieznaczny.

Art. 160 par. 1 i 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Prawo stanowi, że każdy, kogo sąd opiekuńczy ustanowi opiekunem, obowiązany jest opiekę objąć. Jednak z ważnych powodów sąd może zwolnić od tego obowiązku. Takim powodem może być np. fakt, że osoba, która miałaby zostać opiekunem, ma pod swoją pieczą kilkoro własnych dzieci. Co do zasady jednak istnieje obowiązek objęcia opieki, co następuje przez złożenie przyrzeczenia przed sądem opiekuńczym. Opiekun powinien objąć swe obowiązki niezwłocznie.

Art. 152 i 153 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Obowiązki opiekuna to przede wszystkim dbałość o dobro pozostającego pod opieką i sprawowanie pieczy nad jego osobą i majątkiem. Nie ma on natomiast obowiązku łożyć na utrzymanie małoletniego, chyba że został do tego zobowiązany przez sąd opiekuńczy. Pieniądze na utrzymanie małoletniego powinny pochodzić przede wszystkim z jego majątku lub z majątku osób, które mają obowiązek przyczyniać się do utrzymania dziecka.

Art. 154 i 155 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Prawo stanowi, że w razie zwolnienia opiekuna ze sprawowania opieki lub jej ustania opiekun ma obowiązek złożyć rachunek końcowy z zarządu majątkiem małoletniego. Musi to zrobić w ciągu trzech miesięcy od zakończenia sprawowania opieki. Sąd jednak może zwolnić opiekuna od obowiązku składania rachunku końcowego.

Art. 173 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.).

Małgorzata Kryszkiewicz

malgorzata.kryszkiewicz@infor.pl