W jaki sposób małżonkowie mogą znieść wspólność majątkową

Czy bez intercyzy występuje tylko majątek wspólny

@RY1@i02/2012/053/i02.2012.053.18300150f.813.jpg@RY2@

Wprawdzie po ślubie między małżonkami automatycznie powstaje ustrój wspólnoty majątkowej, co oznacza, że oboje dorabiają się majątku wspólnego, ale każdy z nich ma jeszcze majątek osobisty. Rzeczy nabyte przez małżonków w ramach wspólnoty majątkowej stanowią ich wspólną własność. Natomiast do ich majątku osobistego należą rzeczy i dobra materialne wyszczególnione w ustawie z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.). Są to m.in. przedmioty, które już po ślubie nabyli przez dziedziczenie, zapis zwykły lub windykacyjny albo darowiznę, przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała albo wywołanie ustroju zdrowia, albo z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia małżonka, prawa autorskie i pokrewne, prawa własności przemysłowej i inne prawa twórcy oraz przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego.

Natomiast wspólność majątkowa, która z mocy ustawy powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa, obejmuje przedmioty nabyte w czasie jej trwania przez oboje albo przez jednego z nich. Należą do niej również pobrane wynagrodzenia za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego małżonka, dochody z majątku wspólnego oraz z majątku osobistego męża i żony oraz środki zgromadzone na rachunku otwartym lub pracowniczym funduszu emerytalnego każdego z nich.

Na zaliczenie konkretnych rzeczy do majątku wspólnego nie ma żadnego wpływu fakt, że żona zarabia dużo mniej, bo skoro zajmuje się domem i dziećmi, to uznaje się, że ma taki sam wkład jak mąż w powstanie wspólnego majątku.

Podstawa prawna

Art. 31 i 33 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy umowę może sporządzić tylko notariusz

@RY1@i02/2012/053/i02.2012.053.18300150f.814.jpg@RY2@

Umowę o rozdzielności majątkowej - zarówno przed ślubem, jak i po ślubie - może sporządzić jedynie notariusz. Zawarta w innej formie (np. tylko na piśmie) nie będzie ważna. W razie sporządzenia jej po ślubie wspólność majątkowa ustaje w momencie zawarcia umowy lub później, w dniu w niej wskazanym.

Małżonkowie mogą też w każdej chwili zmienić albo rozwiązać taką umowę. Gdy rozwiążą ją w czasie trwania małżeństwa, to wówczas powstanie między nimi wspólność ustawowa, o ile nie postanowią inaczej.

Aby zawrzeć intercyzę, nupturient powinien mieć pełną zdolność do czynności prawnych. Jednakże umowę może podpisać również osoba, która z racji wieku ma tę zdolność ograniczoną (bo jest małoletnia), pod warunkiem że wyrazi na to zgodę jej przedstawiciel ustawowy. Po uzyskaniu pełnoletności ma prawo sama tę umowę potwierdzić.

Natomiast w czasie trwania małżeństwa intercyzę może podpisać tylko osoba, która ma pełną zdolność do czynności prawnych, nie jest więc ubezwłasnowolniona całkowicie lub częściowo.

Aby zawrzeć intercyzę, małżonkowie nie muszą uzasadniać swojej decyzji i wskazywać na ważne powody, które ich do tego skłoniły.

Podstawa prawna

Art. 47 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy rozdzielność majątkową może ustanowić sąd

@RY1@i02/2012/053/i02.2012.053.18300150f.815.jpg@RY2@

Każdy z małżonków może żądać, aby sąd ustanowił rozdzielność majątkową, pod warunkiem że wskaże na ważne powody, które to uzasadniają. Na przykład: mąż (żona) nie tylko nie przyczynia się do powstania majątku, ale wręcz przeciwnie: marnotrawi go albo wysprzedaje za bezcen, co powoduje istotne pogorszenie warunków materialnych rodziny i zagraża jej bezpieczeństwu finansowemu.

Zdaniem Sądu Najwyższego w grę mogą wchodzić nie tylko przesłanki natury materialnej, lecz także rozdźwięki między mężem a żoną powodujące, że nie mogą wspólnie zarządzać majątkiem (takie stanowisko sąd zajął w wyroku z 6 listopada 1972 r. w sprawie sygn. akt III CRN 250/72, opublikowanym w OSNCP 1973 r., nr 6, poz. 113).

Z żądaniem do sądu o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżonek występuje wówczas, gdy drugi nie wyraża zgody na ustanowienie jej w drodze umowy. Pozew składa w sądzie rejonowym właściwym dla ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków lub dla obecnego miejsca zamieszkania jednego z nich. Powinien w nim uzasadnić swoje żądanie oraz dołączyć odpis aktu małżeństwa. Oprócz tego może dołączyć inne załączniki, np. wyrok zasądzający dzieciom alimenty czy wezwania do zapłaty od wierzycieli męża, które doręczyli jego żonie. Warto też zgłosić świadków, którzy przed sądem potwierdzą zarzuty stawiane drugiemu małżonkowi.

Natomiast przy orzekaniu o rozdzielności majątkowej nie ma znaczenia, czy między małżonkami zachodzi trwały i zupełny rozkład pożycia. Dlatego z żądaniem ustanowienia rozdzielności majątkowej może wystąpić również ten małżonek, który doprowadził do pozostawania przez oboje w separacji.

Z takim żądaniem ma prawo wystąpić również wierzyciel jednego z małżonków. Może to jednak zrobić tylko wówczas, gdy uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków.

W wyroku sąd wskazuje dzień, w którym powstaje rozdzielność majątkowa. Tylko w wyjątkowych przypadkach może to być data wcześniejsza niż wytoczenie powództwa. Najczęściej sąd wskazuje taką datę wówczas, gdy małżonkowie żyli w rozłączeniu.

Podstawa prawna

Art. 52 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy wierzyciel wpłynie na ustrój majątkowy rodziny

@RY1@i02/2012/053/i02.2012.053.18300150f.816.jpg@RY2@

W pewnych przypadkach orzeczenie takiej rozdzielności majątkowej ułatwi wierzycielowi dochodzenie roszczeń. Gdy trwa wspólność, to nie może on żądać zaspokojenia z udziału, który w razie ustania jej przypadnie dłużnikowi, a także z poszczególnych przedmiotów, które należą do tego majątku. Nie ma prawa występować z takim żądaniem nawet wówczas, gdy egzekucja z innych składników majątku nie jest możliwa.

Sąd ustanowi rozdzielność na wniosek wierzyciela, gdy uprawdopodobni on konieczność dokonania podziału majątku wspólnego małżonków. Powinien przy tym wskazać wierzytelności, które są już stwierdzone tytułem wykonawczym.

Podstawa prawna

Art. 42 i 52 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy można przed ślubem wykluczyć wspólność majątkową

@RY1@i02/2012/053/i02.2012.053.18300150f.817.jpg@RY2@

Aby od razu powstała między małżonkami rozdzielność majątkowa, powinni jeszcze przed ślubem spisać intercyzę. Zacznie ona wówczas obowiązywać od dnia ślubu i spowoduje, że małżonkowie mogą zostać współwłaścicielami jakiejś rzeczy tylko wówczas, gdy kupią ją razem albo gdy oboje otrzymają ją w spadku lub darowiźnie, bo taka będzie wola spadkodawcy albo darczyńcy.

Natomiast mogą również już po ślubie, w dowolnym momencie, znieść wspólność majątkową lub ograniczyć ją, spisując umowę majątkową, albo domagać się zniesienia jej przez sąd. Aby doszło do zawarcia intercyzy, potrzebna jest wola obojga małżonków. Jeżeli jednak jedno z nich nie wyraża zgody, to wówczas o rozdzielności majątkowej może orzec sąd.

Ustanowienie rozdzielności majątkowej po ślubie nie doprowadza do ustania wspólności nawiązanego w czasie trwania małżeństwa najmu lokalu, który służy do zaspokojenia potrzeb majątkowych ich rodziny. Taką wspólność może znieść jedynie sąd z ważnych powodów na żądanie jednego małżonka. Robi to przy okazji zniesienia wspólności majątkowej między nimi.

Podstawa prawna

Art. 47 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy można uchronić majątek, powołując się na intercyzę

@RY1@i02/2012/053/i02.2012.053.18300150f.818.jpg@RY2@

Małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową tylko wówczas, gdy wiedziały one o jej zawarciu. Zasada ta chroni wierzycieli, którzy mają prawo zaspokajać roszczenia z majątku wspólnego małżonków albo z majątku osobistego każdego z nich.

Sąd Najwyższy w uchwale z 3 kwietnia 1980 r. (w sprawie sygn. akt III CZP 13/80 opublikowanym w OSNCP nr 7 - 8 z 1980 r., poz. 140) uznał, że intercyza jest skuteczna wobec innej osoby wówczas, gdy wiedziała ona o jej zawarciu, zanim powstała przysługująca jej wierzytelność. Natomiast małżonkowie, którzy powołują się na istnienie umowy w celu faktycznego ograniczenia egzekwowania roszczeń przysługujących wierzycielowi, muszą udowodnić, że wiedział on o niej.

Podstawa prawna

Art. 47¹ ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl