Nowy wyrok TK będzie kluczowy dla oceny przepisów o mocy urzędowej ksiąg bankowych

Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnie, czy w procesach cywilnych przeciwko przedsiębiorcom bank może się powoływać na specjalną moc dowodową ksiąg rachunkowych. Taki dokument korzysta z domniemania prawdziwości i to firma musi udowodnić, że jest inaczej, niż z niego wynika. TK wypowie się w tej kwestii w związku z pytaniem prawnym Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim, o czym DGP informował 8 marca. W wyroku z 2011 r. (sygn. akt P 7/09) trybunał uniemożliwił już bankom korzystanie z mocy urzędowej ksiąg rachunkowych w procesach przeciwko konsumentom. Co zmieniło to orzeczenie?

Tego typu dowody wykorzystywano przede wszystkim w sytuacji, gdy nie można było wystawić bankowego tytułu egzekucyjnego. Występując z roszczeniem do sądu cywilnego i korzystając z mocy urzędowej ksiąg rachunkowych, bank nie musiał dodatkowo udowadniać klientowi długu. Po wyroku TK to się zmieniło. Jednak takie przypadki są sporadyczne, ponieważ bank rzadko dochodzi długów w zwykłym trybie. Ponadto może przedstawić inne dokumenty, aby udowodnić istnienie zobowiązania.

Mimo że od wyroku Trybunału Konstytucyjnego minęły już dwa lata, przepisy prawa bankowego (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1376 z późn. zm.) się nie zmieniły. Dlaczego?

Zaraz po wydaniu wyroku rozpoczęły się prace nad zmianami. Proponowano jednak, aby w ogóle zlikwidować moc urzędową ksiąg rachunkowych i sporządzonych na ich podstawie wyciągów oraz innych oświadczeń. Jednak w większości przypadków ten przepis działa na korzyść klienta. Przykładowo dokument bankowy stanowi podstawę do wpisu hipoteki do księgi wieczystej. Dzięki temu nie trzeba korzystać z usług notariusza, żeby ustanowić hipotekę, ani też poświadczać dokumentów notarialnie.

Podobnie jest z oświadczeniami czy też zaświadczeniami banku, które są wydawane masowo klientom i używane w różnych procedurach urzędowych, np. administracyjnych, przetargowych. Gdyby w takich przypadkach odebrać moc urzędową dokumentom bankowym, to część urzędów zaczęłaby wymagać notarialnych poświadczeń. Dlatego też Związek Banków Polskich zaproponował, aby przy zmianach wyłączyć tylko możliwość korzystania w procesach cywilnych z mocy urzędowej ksiąg rachunkowych - zarówno przeciw konsumentom, jak i przedsiębiorcom. Pozostawić ją zaś w pozostałych przypadkach, gdzie działa ona przede wszystkim na rzecz klienta.

W wyroku z 2011 r. trybunał odniósł się też w jakimś stopniu do relacji bank - przedsiębiorca. Stwierdził, że pozycja firmy w stosunku do instytucji finansowej jest dużo silniejsza niż pozycja konsumenta, ponieważ część przedsiębiorców ma obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych, co ułatwia im ewentualne przeprowadzenie dowodu przeciwieństwa. Możliwe więc, że Trybunał Konstytucyjny stwierdzi, iż w tym przypadku przepis nadający moc urzędową księgom rachunkowym jest konstytucyjny. Jeżeli tak się stanie, jak to wpłynie na nowelizację przepisów?

Oczywiście, że jest taka możliwość, przedsiębiorca jest profesjonalistą w zakresie swojej działalności. Przede wszystkim ze zmianą art. 95 ust. 1 ustawy - Prawo bankowe trzeba poczekać do wydania wyroku. Jeżeli TK stwierdzi w tym przypadku zgodność z konstytucją, to nie będzie można z przepisu wyłączyć możliwości korzystania przez bank z ksiąg rachunkowych w procesie cywilnym przeciwko przedsiębiorcy.

@RY1@i02/2013/061/i02.2013.061.18300030e.802.jpg@RY2@

dr Tadeusz Białek, dyrektor departamentu prawnego Związku Banków Polskich

Rozmawiała Agnieszka Pokojska