Jak uzyskać odszkodowanie za słupy energetyczne na działce

w Jednocześnie mogą się zwrócić o podpisanie umowy o ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu

w Jeśli zakład nie chce się na to zgodzić, służebność ustanowi sąd na wniosek właściciela gruntu

Spółki energetyczne, gazowe i inne przedsiębiorstwa przesyłowe czerpią zyski z tytułu sprzedaży energii elektrycznej i różnego rodzaju surowców. Ich funkcjonowanie nie byłoby jednak możliwe bez budowy i utrzymywania infrastruktury przesyłowej na terenach prywatnych. Taka ingerencja w cudze grunty pociąga za sobą konieczność wypłaty wynagrodzenia dla ich właścicieli lub użytkowników wieczystych, którzy nie mogą się budować w pobliżu linii gazowych albo muszą omijać słupy energetyczne przy uprawie pól.

Od blisko 5 lat właściciele gruntów mogą żądać od przedsiębiorstw, do których należą słupy energetyczne i rurociągi gazowe, ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu. Określa ona zakres, w jakim zakład może korzystać z nieruchomości, na której znajdują się urządzenia przesyłowe (wszelkie konstrukcje i instalacje tworzące linie do doprowadzania i odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia o podobnym przeznaczeniu), zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń, np. w celu ich wybudowania, naprawy, konserwacji.

Właściciel nieruchomości powinien żądać ustanowienia służebności przesyłu na drodze sądowej dopiero wtedy, gdy przedsiębiorca nie chce ustanowić jej w drodze umowy. Dochodzenie roszczeń należy więc rozpocząć od pisma skierowanego do przedsiębiorstwa będącego właścicielem urządzenia przesyłowego, w którym właściciel gruntu powinien sprecyzować wniosek o ustanowienie służebności przesyłu. Należy wysłać je listem poleconym, by mieć dowód na próbę polubownego załatwienia sprawy.

We wniosku należy podać geodezyjne numery działek, na których znajduje się infrastruktura przesyłowa, i nazwę zakładu, który jest jej właścicielem. Trzeba też udokumentować swoje prawa do gruntu poprzez załączenie odpisu księgi wieczystej. W piśmie warto zaproponować też wysokość wynagrodzenia za wykonywanie służebności przesyłu. Powinno być ono adekwatne do stopnia uciążliwości i strat, jakie powoduje lokalizacja urządzeń przesyłowych, ich eksploatacja i konserwacja. W piśmie do przedsiębiorstwa przesyłowego można też podać wysokość odszkodowania za bezumowne korzystanie z gruntu w ostatnich latach.

Ustalanie wynagrodzenia

Problemem może być ustalenie wysokości wynagrodzenia za wykonywanie służebności przesyłu. Kodeks cywilny stanowi jedynie, że ma być ono odpowiednie. Stawki są najczęściej wyższe przy działkach budowlanych i mniejsze przy gruntach rolnych. Niestety, w kodeksie cywilnym brak jest jakichkolwiek wskazówek co do sposobu określenia wysokości tego wynagrodzenia.

Aby ustalić proponowane wynagrodzenie, właściciel może dokonać własnych obliczeń lub wynająć rzeczoznawcę. Zarówno jedno, jak i drugie wyliczenie nie jest wiążące ani dla przedsiębiorstwa przesyłowego (które może, ale nie musi przystać na propozycję), ani dla sądu, do którego może trafić ostatecznie sprawa. Przy sądowym ustalaniu wysokości wynagrodzenia można analogicznie zastosować zasady ustalania wynagradzania za ustanowienie służebności drogi koniecznej.

Umowa z zakładem

Wynagrodzenie powinno być nie tylko proporcjonalne do stopnia ingerencji posiadacza w cudze prawo własności, ale powinno także uwzględniać wartość wykorzystywanej nieruchomości i czasową perspektywę posiadania służebności. Posiadanie służebności przesyłu nie pozbawia w zupełności faktycznego władztwa właściciela nad nieruchomością obciążoną. Dlatego nie można stosować np. kryteriów ustalania wysokości wynagrodzenia właściwego dla najmu lub dzierżawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 lutego 2010 r., sygn. akt II CSK 444/2009).

W razie pozytywnej odpowiedzi zakładu przesyłowego można zawrzeć z nim stosowną umowę. Źródłem służebności przesyłu powinna być umowa notarialna zawarta między przedsiębiorcą przesyłowym i właścicielem gruntu, na którym są lub mają zostać zainstalowane urządzenia przesyłowe. W niej powinien znaleźć się przede wszystkim zakres czynności, które przedsiębiorca przesyłowy może wykonywać w stosunku do nieruchomości, oraz ustalona wysokość i zasady płatności wynagrodzenia.

Postępowanie sądowe

Dopiero odmowa uznania roszczeń właściciela nieruchomości, w tym między innymi brak porozumienia co do kwoty wynagrodzenia, powinna skutkować skierowaniem sprawy do sądu. Właściwy jest zazwyczaj sąd rejonowy, w którego okręgu położona jest nieruchomość. Ustanowienie służebności przesyłu (podobnie jak innych służebności) następuje w postępowaniu nieprocesowym. Żądanie jej ustanowienia przybiera postać wniosku i rozpoznawane jest zgodnie z regułami tego postępowania. W piśmie należy wskazać właścicieli wszystkich nieruchomości, przez które mogłaby prowadzić służebność. Przed wydaniem postanowienia o ustanowieniu służebności przesyłu sąd powinien przeprowadzić dowód z oględzin nieruchomości, chyba że istotne okoliczności są niesporne i niewątpliwe albo że przeprowadzenie dowodu z innych przyczyn nie jest potrzebne.

Odszkodowanie za słupy

Niezależnie od ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu właściciele mogą żądać odszkodowania za ostatnie lata bezumownego obciążenia z ich gruntu. Na odszkodowanie można liczyć jedynie wtedy, gdy przedsiębiorstwo przesyłowe ograniczało cudze prawo własności w złej wierze. Aby to stwierdzić, wystarczy, że nie miało tytułu prawnego do korzystania z cudzej nieruchomości, czyli np. nie podpisało umowy z jej właścicielem.

Podstawą prawną takiego żądania jest art. 225 kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. Jak wypowiadały się już wielokrotnie sądy, zajęcie cudzej nieruchomości i umieszczenie na niej urządzeń energetycznych (lub innych urządzeń przesyłowych) bez uzyskania tytułu prawnego jest zawsze równoznaczne ze złą wiarą.

Właściciele działek ze słupami energetycznymi muszą jednak pamiętać o terminach przedawnienia roszczeń wynikających z kodeksu cywilnego. W związku z nimi mogą oni żądać odszkodowania jedynie za dziesięć lat wstecz, liczonych od dnia wytoczenia powództwa przeciwko przedsiębiorstwu przesyłowemu.

Co ma wpływ na wynagrodzenie za służebność przesyłu:

● rodzaj urządzeń przesyłowych, zakres i sposób ich wykorzystania

● uszczerbek poniesiony w związku z ograniczeniem możliwości korzystania z gruntu, np. obniżenie funkcjonalności terenu

● rodzaj, powierzchnia, położenie i przeznaczenie zajętego gruntu

● ograniczenie możliwości inwestycyjnych, np. brak możliwości zabudowy, wynajmu, sprzedaży po cenach rynkowych

Ustanowienie służebności przesyłu

Służebność przesyłowa może zostać ustanowiona przede wszystkim w razie budowy:

● linii energetycznych

● sieci gazowych

● sieci wodnokanalizacyjnych

● urządzeń telekomunikacyjnych

● rurociągów naftowych

Wzór wniosku o ustanowienie służebności przesyłu

Jan Nowak Nurzyna, dn. 7 marca 2013 r.

21-404 Trzebieszów

Nurzyna 124

Zakład Energetyczny Świeboda

21-404 Trzebieszów

ul. Transformatorowa 1

Wniosek o ustanowienie służebności przesyłu

Jako właściciel działki o nr. ewidencyjnym 234/4, położonej w miejscowości Nurzyna, gmina Trzebieszów, na której jest posadowione 15 słupów energetycznych linii 15 kV, wnoszę o ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu na rzecz Zakładu Energetycznego Świeboda.

Art. 305¹ kodeksu cywilnego dopuszcza obciążenie nieruchomości na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 par. 1 k.c., prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu).

Jako umowne wynagrodzenie za korzystanie z mojej nieruchomości proponuję kwotę 400 zł miesięcznie. Wnoszę o rozpoznanie mojego wniosku w terminie 30 dni od jego doręczenia. W razie braku odpowiedzi zawierającej stanowisko w sprawie lub kategorycznej odmowy zawarcia umowy o ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu skieruję sprawę na drogę postępowania sądowego.

Jan Nowak

PRZYKŁADY

1 Zasiedzenie służebności przesyłu na gruncie

Po złożeniu wniosku o ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu i zapłatę odszkodowania za bezumowne obciążenie gruntu pan Zygmunt otrzymał odpowiedź, że pieniądze mu się nie należą. Zakład energetyczny powołał się na zasiedzenie służebności przesyłu, co w ocenie przedstawiciela przedsiębiorcy pozwala mu na nieodpłatne korzystanie z cudzych działek.

Zakład energetyczny nie może powoływać się jednak na zasiedzenie służebności bez sądowego rozstrzygnięcia. Wcześniej powinien wystąpić do sądu z wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia i przedstawić na to dowody. Ponadto zasiedzenie służebności przesyłu nie oznacza, że zakłady nabywają własność części gruntu i są zwolnione z płacenia wynagrodzenia za utrudnienia, wyrządzone szkody i spadek wartości nieruchomości. Ten sposób nabycia prawa do obciążenia gruntu ma znaczenie i może ograniczać odszkodowanie za bezumowne korzystanie z powodu 10-letniego okresu przedawnienia roszczeń.

2 Odszkodowanie za urządzenia na działkach

Stanisława S. pozwała przedsiębiorstwo energetyczne o odszkodowanie za spowodowanie obniżenia wartości rynkowej jej działki. Miało do tego dojść w następstwie zbudowania tam infrastruktury służącej do przesyłu energii elektrycznej (linie wraz ze słupami i stacją transformatorową). Z usytuowaniem tych urządzeń wiąże się konieczność istnienia strefy ochronnej, która znacząco ogranicza możliwość zagospodarowania nieruchomości.

Rozpoznający powództwo sąd doszedł do wniosku, że dla istnienia roszczenia o naprawienie szkody z tytułu pogorszenia rzeczy istotne jest to, czy stan powodujący to pogorszenie uzyskał cechę pewnej trwałości i nieodwracalności. Ma to miejsce wtedy, gdy właściciel nie może żądać od posiadacza przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Uszczerbek właściciela związany z pogorszeniem nieruchomości tylko w następstwie zbudowania na niej i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych jest rekompensowany świadczeniem, jakie może on uzyskać za obciążenie jego prawa służebnością przesyłu (por. uchwała SN z 8 września 2011 r., sygn. akt III CZP 43/11).

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 305¹-305⁴ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Art. 626 par. 3 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).