TK: spółdzielnia mieszkaniowa nie musi już płacić w sądzie

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis, zgodnie z którym spółdzielnie mieszkaniowe płaciły koszty sądowe niezależnie od tego, czy wygrały sprawę, jest niezgodny z konstytucją. Teraz zapłaci ten, kto przegra w sądzie.

Rozprawę zainicjował Sąd Okręgowy w Warszawie. A to w związku ze sprawą o przewłaszczenia spółdzielczego mieszkania, będącego w zasobach warszawskiej spółdzielni, która była w upadłości. Małżeństwo wystąpiło do syndyka masy upadłościowej z takim wnioskiem. Ten odmówił, twierdząc, że nie spłacili całego wkładu budowlanego. Małżonkowie wnieśli więc pozew o zobowiązanie syndyka do złożenia oświadczenia woli. Sąd, rozpoznając sprawę, uznał, że przepis obciążający spółdzielnię kosztami postępowania sądowego oraz zastępstwa procesowego jest niesprawiedliwy. Wystąpił więc do TK z pytaniem prawnym.

Rachunek dla jednego

Zgodnie z art. 49¹ ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2001 r. nr 4, poz. 27 z późn. zm.) osoba, która może wykupić lokal, w razie bezczynności spółdzielni ma prawo wystąpić do sądu o zobowiązanie jej do złożenia oświadczenia o ustanowieniu odrębnej własności lokalu. Pozew wolny jest od opłaty sądowej, a koszty postępowania oraz wynagrodzenie dla prawnika reprezentującego powoda pokrywa spółdzielnia. Musi zapłacić nawet wtedy, gdy nie wywołała postępowania (np. nie była bezczynna) i wygrała w sądzie (np. powód nie był uprawniony do wszczęcia postępowania lub pozew był przedwczesny, gdyż mieszkaniec nie uregulował opłat wobec spółdzielni i nie wniósł pełnego wkładu budowlanego). Jeżeli spółdzielnia nie zapłaci, należności zostaną ściągnięte w drodze egzekucji. Przepis ten funkcjonuje od kilkunastu lat, jednak dotąd nie podważano jego konstytucyjności.

- To niesprawiedliwe. Zasady są takie, że koszty ponosi strona przegrana. Nie ma powodu, by spółdzielnia płaciła za każdym razem, nawet gdy nie dała żadnej podstawy do tego, aby sprawą zajmował się sąd - mówi prof. Marek Chmaj, konstytucjonalista.

Podobnego zdania byli przedstawiciele Sejmu i Prokuratory Generalnej.

- Przepis ten nie może być uznany za zgodny z konstytucją, bo jest niesprawiedliwy - przekonywała na rozprawie prokurator Teresa Ostrowska z Prokuratury Generalnej.

Płaci przegrany

Trybunał orzekł, że obciążanie spółdzielni mieszkaniowej kosztami procesu niezależnie od jego wyniku jest niezgodne z ustawą zasadniczą. Wpływa to negatywnie na prawo spółdzielni do przedstawienia swojego stanowiska przed sądem - może zmuszać ją do rezygnacji z wniosków dowodowych o powołanie biegłych lub środków zaskarżenia. Przepis ma także negatywne skutki dla majątku spółdzielni, który jest prywatnym majątkiem jej członków.

Ponadto osoba ubiegająca się o wyodrębnienie lokalu nie ponosi odpowiedzialności nawet, gdy nadużywa prawa do złożenia powództwa przeciwko spółdzielni. Tak duża dysproporcja sytuacji stron postępowania narusza zasadę równości - argumentowali sędziowie. Zasada ta nie nakazuje co prawda jednakowego potraktowania stron, lecz wymaga ukształtowania procedury sądowej sprawiedliwie. Tak jest wtedy, gdy koszty postępowania ponoszone są przez stronę przegrywającą.

- Obecnie powód nigdy nie traci, a spółdzielnia traci zawsze - wskazał sędzia sprawozdawca Wojciech Hermeliński.

Niekonstytucyjne zdanie drugie art. 49¹ ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych straci moc z dniem wejścia w życie orzeczenia TK.

- Uchylenie go nie spowoduje luki prawnej, gdyż w jego miejsce można stosować zasady ogólne rozliczania kosztów postępowania cywilnego - wyjaśnił sędzia Hermeliński.

- Jestem zaskoczony tym orzeczeniem. Nie sądzę, żeby dotychczasowe unormowanie było niesprawiedliwe - skomentował wyrok prof. Krzysztof Pietrzykowski.

5 tys. spółdzielni mieszkaniowych jest w Polsce

10 osób może założyć spółdzielnię mieszkaniową

40 tys. członków liczy jedna z największych spółdzielni w Polsce "Osiedle Młodych" w Poznaniu

Proponowane zmiany

W Sejmie jest poselski projekt ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Jej art. 47 ust. 4 zmierza do utrzymania zakwestionowanych w opisanym postępowaniu zasad ponoszenia kosztów przez spółdzielnie mieszkaniowe.

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 lipca 2012 r., sygn. akt P 8/12.