Agencje muszą oddać akcje ministrowi

Akcje i udziały w spółkach znajdujące się w rękach państwowych agencji i innych osób prawnych muszą być przekazane do Skarbu Państwa, jeżeli ustawa tak nakazuje - orzekł Sąd Najwyższy.

Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 885 ze zm.) wprowadziła zasadę, zgodnie z którą jednostki sektora finansów publicznych co do zasady nie mogą posiadać, obejmować lub nabywać udziałów lub akcji w spółkach. Nie powinny też nabywać obligacji emitowanych przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego oraz udziałów w spółdzielniach, chyba że odrębna ustawa stanowi inaczej. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych dały państwowym jednostkom organizacyjnym 18 miesięcy na przekazanie akcji i udziałów do zasobów skarbowych. Miało się to odbywać na rzecz ministra skarbu państwa.

Z obowiązków tych wyłamała się Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, która odmówiła przekazania posiadanych 5000 akcji imiennych Pomorskiego Hurtowego Centrum Rolno-Spożywczego o wartości ok. 5 mln zł. Twierdziła, że nie pozwala jej na to art. 40 ustawy o ARiMR (Dz.U. z 2008 r. nr 98, poz. 634). Nakazuje on zbycie posiadanych przez agencję akcji i udziałów w pierwszej kolejności producentom rolnym, ich grupom oraz związkom. Zdaniem ARiMR jest to przepis szczególny wobec obowiązkowego zbycia akcji na rzecz Skarbu Państwa, zapisanego w ustawie o finansach publicznych.

Resort skarbu skierował sprawę do sądu, żądając zobowiązania ARiMR do złożenia oświadczenia woli dotyczącego nieodpłatnego zbycia akcji pomorskiej spółki. Sądy orzekały różnie - w I instancji agencja uzyskała korzystny wyrok, oddalający pozew resortu skarbu. Jednak sąd II instancji nakazał wydanie ministerstwu posiadanych przez agencję akcji.

ARiMR skierowała skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego. Ten piątkowym wyrokiem oddalił ją w całości.

W uzasadnieniu SN wskazał, że przepisy o finansach publicznych przewidziały konsolidację wszystkich udziałów i akcji będących w posiadaniu różnych agencji rządowych. Powinny one trafić do zasobów majątkowych Skarbu Państwa. Wprawdzie we wcześniej obowiązujących przepisach agencja miała prawo dysponować takimi akcjami i udziałami w celu wspierania rynku hurtowego artykułów spożywczych oraz grup producentów rolnych, ale z obecnych przepisów te cele zostały wykreślone.

SN wskazał też, że co do zasady Skarb Państwa nie może podejmować działań ingerujących w prawa majątkowe państwowych osób prawnych, w szczególności naruszających ich własność. - Ustawa może jednak uczynić tu wyjątek - zaznaczył sędzia Józef Frąckowiak. Skoro dopuszcza się ustawowe ograniczenia w zakresie dysponowania majątkiem przez osoby fizyczne, to tym bardziej mogą być one wprowadzane w stosunku do państwowych osób prawnych.

- W sytuacji niestabilności ekonomicznej uzasadnione jest konsolidowanie w rękach Skarbu Państwa akcji i udziałów należących do jednostek sektora finansów publicznych. Nie ma też uzasadnienia twierdzenie, że działania takie są niezgodne z konstytucją - stwierdził sędzia Frąckowiak.

Michał Culepa

dgp@infor.pl

ORZECZNICTWO

Wyrok Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt I CSK 397/13. www.serwisy.gazetaprawna.pl/orzeczenia