TK nie stanie na drodze walczącym o odszkodowanie za lockdown

Wniosek do TK, w którym zakwestionowano przepis kodeksu cywilnego mówiący o odszkodowaniu za tzw. legislacyjne bezprawie, został złożony we wrześniu 2020 r. przez ówczesną marszałek Sejmu Elżbietę Witek. Impulsem do jego złożenia było to, że firmy zaczęły się domagać wypłaty odszkodowań za ograniczenia wprowadzane w okresie pandemii COVID-19. Witek zdecydowała się więc zaskarżyć do TK art. 4171 par. 1 kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, „jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie aktu normatywnego, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności tego aktu z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą” (legislacyjne bezprawie). Zdaniem poprzedniej marszałek Sejmu ten przepis jest niezgodny z konstytucyjnymi zasadami określoności prawa oraz zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. A wszystko dlatego, że z jego brzmienia nie wynika jasno, jakie postępowanie jest tym właściwym, w którym domagający się od państwa odszkodowania powinien uzyskać prejudykat w postaci stwierdzenia niekonstytucyjności aktu prawnego, którego uchwalenie wyrządziło mu szkodę. Tymczasem, jak pisze Witek, analiza orzecznictwa sądów, w tym Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, „wskazuje na występowanie przyzwolenia na dokonywanie przez sądy incydentalnej kontroli zgodności aktów prawnych z Konstytucją”. W efekcie tego prejudykatem, o którym mowa w art. 4171 par. 1 k.c., może być orzeczenie nie tylko TK, lecz także innego sądu, choć zdaniem wnioskodawczyni zgodnie z ustawą zasadniczą sądy powszechne i SN nie mają kompetencji do uchylania przepisów prawnych ze względu na ich niekonstytucyjność.

Trybunał Konstytucyjny nie zdążył wydać orzeczenia w tym postępowaniu. Jak bowiem wynika z treści niedawno opublikowanego postanowienia o jego umorzeniu, następca Witek na stanowisku marszałka Sejmu wycofał wniosek.