Z jakich powodów można odwołać darowiznę

Darowiznę, która nie została jeszcze wykonana, darczyńca może odwołać pod warunkiem, że już po zawarciu umowy darowizny w sposób istotny zmieniła się jego sytuacja majątkowa. Chodzi tu o takie pogorszenie się stanu majątkowego darczyńcy, które spowodowałoby, że wykonanie umowy darowizny nie mogłoby nastąpić bez uszczerbku dla własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Oceniając, które potrzeby darczyńcy należy uznać za usprawiedliwione, bierze się pod uwagę poziom, na jakim zaspokajał on swoje potrzeby przed zmianą stanu majątkowego, a więc nie tylko minimalne potrzeby, lecz normalne warunki odpowiednie do wieku i stanu zdrowia darczyńcy.

Aby można było skutecznie odwołać niewykonaną jeszcze darowiznę, stan majątkowy darczyńcy powinien się pogorszyć już po zawarciu umowy, czyli w okresie między zawarciem umowy a spełnieniem przyrzeczonego w niej świadczenia. Nie można natomiast odwołać darowizny wówczas, gdyby trudna sytuacja materialna powstała u darczyńcy, jeszcze zanim sporządził taką umowę albo została spowodowana umową, ponieważ darczyńca w sposób nierozważny przyrzekł w niej wykonać świadczenie.

Jeżeli obdarowany zmarł po zawarciu umowy darowizny, a przed jej wykonaniem, wówczas darczyńca może odwołać darowiznę, pod warunkiem że istotnie pogorszył się jego stan majątkowy i wykonanie świadczenia nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania lub dla ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych.

Darczyńca powinien na piśmie złożyć oświadczenie o odwołaniu darowizny i skierować je do spadkobierców obdarowanego. Gdyby do darowizny na rzecz obdarowanego zobowiązały się dwie osoby, a tylko u jednej sytuacja majątkowa pogorszyła się, wówczas tylko ona może odwołać darowiznę, czyli nie będzie musiała wykonywać tej części bezpłatnego świadczenia, do której zobowiązała się. Zdarza się jednak, że przedmiot darowizny jest niepodzielny. Wtedy niewykonaną darowiznę mogą odwołać wszyscy darczyńcy. Gdyby mieli oni tylko udziały w przedmiocie niepodzielnym, wówczas odwołać darowiznę swojego udziału będzie mógł tylko ten, u którego nastąpiło pogorszenie sytuacji majątkowej.

Odwołanie na piśmie darowizny z powodu pogorszenia się sytuacji majątkowej darczyńcy jest skuteczne. Złożenie takiego oświadczenia obdarowanemu prowadzi do zniesienia stosunku prawnego, który powstał na skutek zawarcia umowy darowizny.

Dlatego wówczas, gdy po roku sytuacja materialna darczyńcy poprawiła się, fakt ten nie ma żadnego wpływu na obowiązek wykonania umowy darowizny. Obdarowany nie będzie mógł żądać, aby wzbogacony darczyńca tę umowę wykonał. W takiej sytuacji, aby doszło do wykonania umowy darowizny, strony musiałyby sporządzić nową umowę darowizny.

Obdarowany może domagać się spełnienia świadczenia tylko wówczas, gdy odwołanie darowizny nie było skuteczne. Spór między stronami co do skuteczności odwołania umowy darowizny rozstrzyga sąd.

Zarówno wykonaną, jak i niewykonaną darowiznę można odwołać z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego, pod warunkiem że wystąpiła ona już po zawarciu darowizny.

Za rażącą niewdzięczność można uznać nieprzyjazne działanie w stosunku do darczyńcy, na przykład dopuszczenie się przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu, czci i mieniu, obmowę, odmowę udzielenia mu pomocy w czasie choroby, mimo że obdarowany mógł tę pomoc świadczyć.

Darowiznę można odwołać też z powodu podejmowania nieprzyjaznych działań przez obdarowanego w stosunku do osoby bliskiej darczyńcy, na przykład znęcania się nad jego psychicznie chorym lub kalekim dzieckiem albo małżonkiem.

Prawo do odwołania niewykonanej darowizny przysługuje tylko żyjącemu darczyńcy. Nie mają go spadkobiercy darczyńcy, nawet wówczas gdy jeszcze za życia darczyńcy nastąpiło istotne pogorszenie się jego stanu majątkowego i nastąpiło to już po zawarciu umowy.

Dlatego obdarowana konkubina może domagać się od spadkobierców darczyńcy, aby spełnili przyrzeczone w umowie świadczenia i wydali przedmiot darowizny bez względu na to, czy jeszcze za życia darczyńcy nastąpiło istotne pogorszenie się jego stanu majątkowego.

W razie dokonania jednej darowizny przez kilka osób to z powodu rażącej niewdzięczności, jakiej obdarowany dopuścił się w stosunku do jednego darczyńcy, tylko on może ją odwołać. Natomiast z tego powodu nie mogą darowizny odwołać pozostali darczyńcy.

W dodatku darowiznę może odwołać tylko sam darczyńca, natomiast w jego imieniu nie może tego zrobić inna osoba.

Gdyby zaś darowizna została uczyniona na rzecz kilku osób, a tylko jeden obdarowany dopuścił się rażącej niewdzięczności, wówczas odwołać można ją będzie tylko w stosunku do niego, a nie do pozostałych obdarowanych.

Spadkobiercy darczyńcy mogą odwołać darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności, pod warunkiem że darczyńca w chwili śmierci miał prawo ją odwołać albo obdarowany umyślnie pozbawił go życia bądź wywołał rozstrój zdrowia, co spowodowało śmierć darczyńcy.

Chodzi tu o przypadki, gdy uprawniony do odwołania darowizny darczyńca nie przebaczył niewdzięczności obdarowanemu i zmarł przed upływem terminu do odwołania darowizny, czyli przed upływem roku od dnia, w którym dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego.

Odwołania darowizny może dokonać zarówno spadkobierca ustawowy, jak i testamentowy.

Aby odebrać bratankowi obraz, należy cofnąć darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego, podając konkretny przykład tej niewdzięczności. Należy to zrobić w ciągu roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego.

Darowizny nie można jednak odwołać z tego powodu, wówczas gdy darczyńca przebaczył niewdzięcznemu obdarowanemu. Jednakże w chwili przebaczenia powinien mieć zdolność do czynności prawnych. Przebaczenie jest skuteczne tylko wówczas, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem. W dodatku w imieniu obdarowanego nie może przebaczenia dokonać pełnomocnik albo przedstawiciel ustawowy obdarowanego.

Po otrzymaniu oświadczenia od darczyńcy o tym, że chce odwołać darowiznę, obdarowany powinien wydać podarowaną mu nieruchomość i przenieść jej własność na darczyńcę.

Aby zwrot działki był skuteczny, trzeba zawrzeć umowę notarialną przenoszącą własność nieruchomości na darczyńcę. Obowiązek zawarcia tej umowy ciąży na obdarowanym. Gdyby nie dopełnił tego obowiązku, darczyńca ma obowiązek złożyć w sądzie pozew o stwierdzenie obowiązku złożenia przez obdarowanego oświadczenia woli co do przeniesienia własności z powrotem na darczyńcę.