Szybkie zakończenie sporu w postępowaniu polubownym

Poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego wymaga umowy stron, w której należy wskazać przedmiot sporu lub stosunek prawny, z którego spór wyniknął lub może w przyszłości powstać. Jest to tzw. zapis na sąd polubowny. To on zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego otwiera drogę do załatwienia sprawy w drodze polubownej.

Zapis na sąd polubowny może wskazywać stały sąd polubowny jako właściwy do rozstrzygnięcia sporu. Jeżeli strony nie postanowiły inaczej, wiąże je regulamin tego sądu obowiązujący w dacie zawarcia postanowienia. Zapis na sąd polubowny powinien być sporządzony na piśmie. Wymaganie to jest spełnione także wtedy, gdy zapis zamieszczony został w wymienionych między stronami pismach lub oświadczeniach złożonych za pomocą środków porozumiewania się na odległość. Z kolei w przypadku umowy (statutu) spółki handlowej zapis na sąd polubowny dotyczący sporów ze stosunku spółki wiąże spółkę oraz jej wspólników. Podobnie jest w przypadku zapisów na sąd polubowny zawartych w statucie spółdzielni lub stowarzyszenia. Wyjątkowo przy poddaniu sprawy pod rozstrzygnięcie sądu arbitrażowego dotyczącej sporu z zakresu prawa pracy zapis może być sporządzony tylko po powstaniu sporu i wymaga zachowania formy pisemnej. Należy jednak pamiętać, że nieskuteczne będą postanowienia zapisu na sąd polubowny naruszające zasadę równości stron. W szczególności chodzi o postanowienia uprawniające tylko jedną stronę do wytoczenia powództwa przed sądem polubownym

Co do zasady, jeżeli strony nie postanowiły inaczej, zapis na sąd polubowny traci moc, w przypadku gdy sąd polubowny nie przyjął sprawy do rozpoznania lub gdy rozpoznanie sprawy w ramach tego sądu okazało się z innych przyczyn niemożliwe.

Strony mogą poddać pod rozstrzygnięcie sądu polubownego spory o prawa majątkowe lub spory o prawa niemajątkowe - mogące być przedmiotem ugody sądowej, z wyjątkiem spraw o alimenty.

Zaletą polubownego rozstrzygania sporów jest to, że strony mają wpływ na powoływanie arbitrów. Dla przedsiębiorców często oznacza to oszczędność czasu i pieniędzy. Chociażby z tego powodu, że postępowanie jest jednoinstancyjne. Przykładowo tylko do największego Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej rocznie trafia kilkaset spraw. Sprawy polskich przedsiębiorców coraz częściej rozstrzygane są również przez międzynarodowe sądownictwo polubowne. W takim przypadku wyrok międzynarodowego arbitrażu jest skuteczny w 144 krajach. Dodatkowo arbitrzy nie są związani regułami ściśle sformalizowanego postępowania przed sądami państwowymi. Rozstrzygają spór zgodnie z procedurą, którą określają strony lub regulamin stałego sądu arbitrażowego. Stwarza to możliwość orzekania niewspółmiernie szybciej, co w stosunkach handlowych ma duże znaczenie.

Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego miejsce postępowania przed sądem polubownym wskazują strony, a w razie braku takiego wskazania określa je sąd polubowny, biorąc pod uwagę przedmiot postępowania, okoliczności sprawy i dogodność dla stron.

W postępowaniu przed sądem arbitrażowym strony powinny być traktowane równoprawnie. Każda z nich ma prawo do wysłuchania i przedstawienia swoich twierdzeń oraz dowodów na ich poparcie. Jeszcze raz należy podkreślić, że jeżeli przepisy nie stoją temu na przeszkodzie, strony mogą uzgodnić zasady i sposób postępowania przed sądem polubownym. W braku odmiennego uzgodnienia sąd polubowny może, z zastrzeżeniem przepisów ustawy, prowadzić postępowanie w taki sposób, jaki uzna za właściwy. Oznacza to, że sąd arbitrażowy nie jest związany przepisami o postępowaniu przed sądem powszechnym.

Postępowanie przed sądem polubownym, jeżeli nie ma innej decyzji stron, rozpoczyna się w dniu, w którym pozwanemu doręczono pismo zawierające żądanie rozpoznania sprawy w postępowaniu przed sądem polubownym. Jest to tzw. wezwanie na arbitraż. Powinno ono dokładnie określić strony i przedmiot sporu oraz wskazywać zapis na sąd polubowny, na podstawie którego postępowanie ma być prowadzone, a także zawierać wyznaczenie arbitra, jeżeli należy to do strony, która dokonuje wezwania.

Dodatkowo strony mogą uzgodnić język lub języki, w których będzie prowadzone postępowanie. W przeciwnym wypadku o języku postępowania decyduje sąd polubowny. Wybór ten będzie miał zastosowanie do wszystkich oświadczeń pisemnych stron, rozprawy oraz orzeczeń i zawiadomień sądu polubownego. Jeżeli strony nie postanowiły inaczej, sąd polubowny decyduje o tym, czy przeprowadzić rozprawę w celu przedstawienia przez strony twierdzeń lub dowodów na ich poparcie, czy też postępowanie będzie prowadzone na podstawie dokumentów i innych pism, bez wyznaczania rozprawy. Jeżeli jednak strony nie uzgodniły, że postępowanie będzie prowadzone bez wyznaczania rozprawy, sąd polubowny jest obowiązany wyznaczyć rozprawę, gdy jedna ze stron tego zażąda.

Wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta mają moc prawną na równi z wyrokiem sądu powszechnego. Skutek ten następuje po ich uznaniu albo po stwierdzeniu przez sąd powszechny ich wykonalności. Moc prawna na równi z wyrokiem sądu powszechnego oznacza związanie wyrokiem nie tylko stron i sądu, który je wydał, lecz także innych sądów i organów państwowych.

O uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody zawartej przed tym sądem sąd powszechny orzeka na wniosek strony. Do wniosku strona jest obowiązana dołączyć oryginał lub poświadczony przez sąd polubowny odpis jego wyroku lub ugody przed nim zawartej, jak również oryginał zapisu na sąd polubowny lub urzędowo poświadczony jego odpis.

O uznaniu albo o stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą sąd orzeka po przeprowadzeniu rozprawy. Zagraniczne orzeczenie może zostać uznane i wykonane w Polsce pod warunkiem, że dotyczy spraw z zakresu prawa cywilnego i nadaje się do wykonania w drodze egzekucji. Dodatkowo spełniony jest warunek wzajemności lub orzeczenie zostało wydane na terytorium państwa będącego stroną konwencji nowojorskiej.

Sąd powszechny stwierdza wykonalność wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej, nadających się do wykonania w drodze egzekucji, nadając im klauzulę wykonalności.

Sąd powszechny odmawia uznania albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej, jeżeli:

● według przepisów ustawy spór nie może być poddany pod rozstrzygnięcie sądu polubownego,

● uznanie lub wykonanie wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP (klauzula porządku publicznego),

● nie było zapisu na sąd polubowny, zapis na sąd polubowny jest nieważny, bezskuteczny albo utracił moc według prawa dla niego właściwego,

● strona nie była należycie zawiadomiona o wyznaczeniu arbitra, o postępowaniu przed sądem polubownym lub w inny sposób była pozbawiona możliwości obrony swoich praw przed sądem polubownym,

● wyrok sądu polubownego dotyczy sporu nieobjętego zapisem na sąd polubowny lub wykracza poza zakres takiego zapisu,

● skład sądu polubownego lub postępowanie przed tym sądem nie były zgodne z umową stron lub,

● wyrok sądu polubownego nie stał się jeszcze dla stron wiążący lub został uchylony albo jego wykonanie zostało wstrzymane przez sąd państwa, w którym lub według prawa którego wyrok ten został wydany.

gp@infor.pl

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).