Przedsiębiorca może zostać zwolniony z wniesienia opłat

Obowiązku uiszczenia opłat sądowych nie ma Skarb Państwa oraz strona dochodząca niektórych roszczeń w sprawach rodzinnych oraz z zakresu prawa pracy. Wydatki za nie tymczasowo ponosi Skarb Państwa. Nie pobiera się też opłat od niektórych wniosków, skarg i zażaleń.

Wniosek o zwolnienie od kosztów

Strona, która nie korzysta z tych uprawnień, może domagać się zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części. Dotyczy to również przedsiębiorców. Przepisy nie wskazują, w jaki sposób ma to nastąpić. Taka sytuacja nakłada na sąd obowiązek żądania od wnioskodawcy odpowiednich dowodów. Ich rodzaj zależy od rodzaju i charakteru prowadzonej działalności gospodarczej oraz od konkretnej sytuacji. Mogą to być np. bilans roczny, zaświadczenie urzędu skarbowego, sprawozdania finansowe, raporty kasowe, wyciągi bankowe itd. Obowiązek wykazania braku środków na uiszczenie kosztów sądowych spoczywa na wnioskodawcy. Jak wskazał SN w postanowieniu z 18 grudnia 1990 r. (II CZ 217/90, niepubl.), posiadanie przez stronę wierzytelności na znaczną sumę daje podstawę sądowi do odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, gdy strona nie powołała się na żadne okoliczności, z których by wynikało, że mimo dysponowania znacznymi wierzytelnościami nie jest w stanie np. uzyskać kredytu na pokrycie koszów procesu. Chwilowy brak środków pieniężnych na rachunku bankowym osoby prawnej nie uzasadnia domagania się zwolnienia od kosztów sądowych.

Sąd może zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych w całości lub w części (np. do określonej kwoty albo tylko z określonej opłaty, np. od pozwu lub apelacji). Strona częściowo zwolniona od kosztów sądowych obowiązana jest uiścić opłaty oraz ponieść wydatki w takiej wysokości, jaka nie jest objęta zwolnieniem.

Weryfikacja sytuacji majątkowej

W przypadku wątpliwości sąd może zarządzić dochodzenie co do rzeczywistego stanu majątkowego strony ubiegającej się o zwolnienie lub z niego korzystającej. Może też cofnąć zwolnienie, jeżeli okazało się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W obu przypadkach strona obowiązana jest uiścić wszystkie przepisane opłaty oraz zwrócić wydatki. Stronę, która uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie świadomego podania nieprawdziwych okoliczności, sąd cofając zwolnienie, skazuje na grzywnę w wysokości do 1 tys. zł. Osobę, która ponownie zgłosiła wniosek o zwolnienie, świadomie podając nieprawdziwe dane o stanie rodzinnym, majątku czy dochodach, sąd, odrzucając wniosek, skazuje na grzywnę do 2 tys. zł.

Należy pamiętać, że jeżeli strona do wniosku o zwolnienie od kosztów nie dołączyła oświadczenia albo złożyła oświadczenie, które nie zawiera wszystkich wymaganych danych, to wówczas przewodniczący wezwie stronę pod rygorem zwrócenia pisma do poprawienia lub uzupełnienia go w terminie tygodniowym. Poprawione lub uzupełnione w tym czasie wywołuje skutki od chwili jego wniesienia.

W razie bezskutecznego upływu terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Zwrócone pismo nie wywołuje żadnych skutków prawnych, jakie wiązały się z wniesieniem go do sądu.

Gdyby jednak wniosek o zwolnienie od kosztów złożyła strona reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego i nie dołączyła do niego oświadczenia obejmującego szczegółowe dane o swoim stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, to wówczas przewodniczący zwróci go bez wzywania do uzupełnienia braków formalnych wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika znajduje się więc w tym przypadku w znacznie gorszej sytuacji, ponieważ nie ma możliwości uzupełnienia braków formalnych. Tryb taki stosuje się zarówno gdy wniosek bez oświadczenia wniosła sama strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, jak i wówczas, gdy złożył go działający w jej imieniu adwokat lub radca prawny.

Brak możliwości złożenia zażalenia

Na zarządzenie przewodniczącego o zwrocie wniosku stronie nie przysługuje prawo do wniesienia zażalenia. Wnioskodawca może jednak taki wniosek o zwolnienie od kosztów złożyć ponownie, ponieważ nie został on oddalony z przyczyn merytorycznych.

Warto również pamiętać, że gdy strona nie została zwolniona od kosztów sądowych i przegrała sprawę, musi zwrócić przeciwnikowi koszty procesu. Chodzi przede wszystkim o koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i do celowej obrony.

Gdyby stronę reprezentował adwokat, to jego wynagrodzenie zalicza się również do tych niezbędnych kosztów. Jednakże nie może zostać uwzględnione w kwocie wyższej niż stawki opłat uwzględnione w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata. Nawet jeżeli z uwagi na zawiłość sprawy strona korzysta faktycznie z pomocy kilku adwokatów, to wówczas do niezbędnych kosztów zalicza się tylko wynagrodzenie jednego adwokata.

Ważne

W przypadku zwrotu wniosku o zwolnienie z opłat z przyczyn niemerytorycznych wnioskodawca może taki wniosek złożyć ponownie

wynosi grzywna za świadome podanie nieprawdziwych argumentów we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl