Czy strona zwolniona od kosztów sądowych musi uiszczać opłatę podstawową

Na podstawie art. 2 ustawy z 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych do spraw wszczętych przed 10 marca 2007 r. - wejściem w życie nowelizacji, stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z art. 100 ust. 2 w brzmieniu sprzed nowelizacji strona, której sąd przyznał całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, ma obowiązek uiścić opłatę podstawową od wszystkich pism podlegających opłacie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przewiduje, że opłacie podstawowej podlegają również zażalenia wnoszone przez stronę zwolnioną od kosztów sądowych. Opłata ta wynosi 30 zł (art. 14 w zw. z art. 3 ust. 2).

Skutki nieuiszczenia opłat od środków odwoławczych i środków zaskarżenia wnoszonych przez profesjonalnych pełnomocników określa art. 130² par. 3 k.p.c., zgodnie z którym sąd odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego środki odwoławcze lub środki zaskarżenia (apelację, zażalenie, skargę kasacyjną, skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty, skargę na orzeczenie referendarza sądowego) podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia. W konsekwencji wezwanie do uiszczenia opłaty, której wysokość wynika z przepisu, kieruje się tylko do strony działającej bez adwokata lub radcy prawnego (art. 130 par. 1 k.p.c.), natomiast profesjonalny pełnomocnik ma obowiązek jej uiszczenia bez wezwania. Skutki nieuiszczenia opłaty podstawowej przez adwokata lub radcę prawnego, choć nie objęte wprost redakcją art. 130² par. 3 k.p.c., są przedmiotem wielu orzeczeń Sądu Najwyższego, w których SN stwierdzał, iż opłata podstawowa jest opłatą w wysokości stałej w rozumieniu art. 130² par. 3 k.p.c. Takie stanowisko należy uznać za ugruntowane w najnowszym orzecznictwie SN (por. m.in. postanowienia: z 30 maja 2006 r., I CZ 23/06, niepubl., z 2 czerwca 2006 r., II UZ 14/06, OSNP 2007, nr 11-12, poz. 175, z 8 sierpnia 2006 r., I CSK 170/06, niepubl. czy w uchwałach z 26 września 2006 r., II UZP 11/06, OSNP 2007, nr 11-12, poz. 163 oraz z 13 października 2006 r., III CZP 75/06, OSNP 2007, nr 6, poz. 86).

W uchwale z 10 stycznia 2007 r., w sprawie III CZP 134/06, Sąd Najwyższy stwierdził, że opłata podstawowa wymieniona w art. 11 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. nr 167, poz. 1398) jest opłatą w wysokości stałej w rozumieniu art. 130² par. 3 k.p.c. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podkreślił, że nie ma podstaw do odstąpienia od wypracowanej w judykaturze w okresie obowiązywania poprzedniej ustawy o kosztach sądowych definicji pojęcia opłaty w wysokości stałej jako opłaty, której wysokość jest stała, taka sama, jednakowa (por. uchwały z 13 września 2000 r., III CZP 34/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 4 i z 20 maja 2003 r., III CZP 16/03, OSNC 2004, nr 3, poz. 33). Kryterium stałej, takiej samej wysokości spełnia także opłata podstawowa. Stanowisko to znajduje również potwierdzenie w postanowieniu Sądu Najwyższego z 12 stycznia 2007 r., IV CZ 106/06, gdzie SN podkreślił, iż wniesienie przez adwokata strony zwolnionej od kosztów sądowych zażalenia bez uiszczenia opłaty podstawowej skutkuje odrzuceniem tego środka zaskarżenia bez wzywania o uiszczenie opłaty. W takim stanie rzeczy paragraf 3 art. 130² k.p.c. nakłada na sąd obowiązek odrzucenia wniesionego przez profesjonalnych pełnomocników (adwokata, radcę prawnego i rzecznika patentowego) i nieopłaconego pisma zawierającego środki odwoławcze lub środki zaskarżenia, które podlegają opłacie stałej lub stosunkowej. Zupełnie inaczej kształtuje się sytuacja w sprawach rozpoczętych po 10 marca 2007 r. - dniu wejścia w życie nowelizacji ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z art. 100 strona, która została w całości zwolniona od kosztów sądowych z mocy ustawy, nie uiszcza opłat sądowych i nie ponosi wydatków, które obciążają tymczasowo Skarb Państwa.