6 sposobów na uratowanie majątku dłużnika przed egzekucją

Dłużnik, broniąc się przed prowadzeniem egzekucji komorniczej, powinien żądać w drodze powództwa pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części bądź ograniczenia go.

Powództwo przeciwegzekucyjne dłużnik powinien wnieść do sądu, w którego okręgu jest prowadzona egzekucja. W zależności od wartości przedmiotu sporu i charakteru stron może to być sąd okręgowy albo rejonowy. Sądy gospodarcze rozpoznają pozwy w sprawach mających charakter gospodarczy, natomiast pozostałe rozpoznawane są w wydziałach cywilnych.

Dłużnik powinien przytoczyć wszystkie zarzuty, bo straci prawo do powołania ich w dalszym postępowaniu. Nie może wskazywać na niekorzystną zmianę swojej sytuacji materialnej, jaka nastąpiła po powstaniu tytułu egzekucyjnego, bo nie stanowi ona zdarzenia, wskutek którego zobowiązanie wygasło lub nie może być egzekwowane.

W powództwie przeciwegzekucyjnym dłużnik może domagać się pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności, ustalenia, że dochodzona należność nie istniała, lub umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Chce w ten sposób pozbawić tytuł wykonawczy wykonalności, ale nie może podważyć treści orzeczenia sądowego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności.

W powództwie dłużnik może również zakwestionować ważność ugody zawartej przed sądem polubownym, która następnie została opatrzona klauzulą wykonalności, zażądać stwierdzenia nieważności tej ugody i wskazać na występujące wady oświadczenia woli.

Sąd może nadać klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, ale ogranicza jego odpowiedzialność do majątku objętego wspólnością majątkową. Robi to wówczas, gdy wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym albo prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej, na którą wyraził zgodę małżonek dłużnika.

Nadając klauzulę wykonalności, sąd nie bada, kiedy powstała wierzytelność i czy należy do wierzytelności, za które małżonkowie odpowiadają majątkiem wspólnym.

Mąż (żona) dłużnika może bronić majątku wspólnego przed zajęciem, wykazując, że egzekwowanie świadczenia z tego majątku nie należy się wierzycielowi, ponieważ nie wyraził on zgody na zaciąganie zobowiązań przez drugiego małżonka.

Na poparcie swoich twierdzeń małżonek może nawet powoływać się na zdarzenia, które wystąpiły nawet jeszcze przed powstaniem tytułu egzekucyjnego.

Znacznie mniej uprawnień co do obrony majątku wspólnego przed egzekucją ma małżonek dłużnika wówczas, gdy o zapłatę wierzyciel pozwał oboje, a w dodatku uzyskał przeciwko obojgu tytuł egzekucyjny. Wtedy mąż i żona mogą na zasadach ogólnych wytoczyć powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego.

Klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika sąd może nadać również wówczas, gdy małżonkowie zawarli intercyzę. Na istnienie tej umowy majątkowej małżonek dłużnika nie może się powoływać, aby w ten sposób uniemożliwić uzyskanie przez wierzyciela klauzuli wykonalności.

Zanim rozpocznie się egzekucja z nieruchomości, komornik wzywa dłużnika do zapłaty w ciągu dwóch tygodni. Dopiero po bezskutecznym upływie tego terminu może przystąpić do opisu i oszacowania nieruchomości. Na wezwanie dłużnik może wnieść również skargę na czynności komornika.

Małżonek dłużnika może wnieść sprzeciw, gdy na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim komornik zajmuje nieruchomość, która wchodzi w skład majątku wspólnego. Zajęcie nieruchomości ma wówczas charakter warunkowy, a jego skuteczność zależy po wniesieniu sprzeciwu przez małżonka dłużnika od złożenia przez wierzyciela wniosku o nadanie tej klauzuli.

Gdy dłużnik nie zapłaci w ciągu dwóch tygodni, to komornik przystąpi do opisu i oszacowania nieruchomości. Nie zamyka to jednak dłużnikowi drogi do uiszczenia należności w terminie późniejszym.

Dłużnik, jego małżonek, dzieci, rodzice i rodzeństwo nie mogą uczestniczyć w charakterze licytatorów w przetargu, na którym zostanie sprzedana zajęta nieruchomość, i w ten sposób uchronić ją przed zakupem przez osoby obce. Natomiast jeszcze w czasie trwającego przetargu dłużnik może uiścić wierzycielowi należność wraz z kosztami. Powinien to zrobić do rąk komornika, zanim uprawomocni się postanowienie o przybiciu albo postanowienie o ustaleniu ceny.

Wtedy komornik powinien umorzyć egzekucję. Pieniądze jednak muszą faktycznie zostać przekazane, nie wystarczy tylko złożyć oświadczenie o zamiarze zapłaty.

Komornika obowiązują ograniczenia, bo przepisy zawierają katalog przedmiotów, jakie nie mogą zostać zajęte na poczet niezapłaconych świadczeń pieniężnych. Są to przedmioty niezbędne dla dłużnika i członków najbliższej rodziny pozostających na jego utrzymaniu.

Komornik nie może zabrać przedmiotów urządzenia domowego, pościeli, bielizny, ubrań codziennych, a także ubrań niezbędnych do pełnienia służby lub wykonywania zawodu. Nie podlegają egzekucji zapasy żywności i opału na okres jednego miesiąca, jedna krowa lub dwie kozy, albo trzy owce, wraz z zapasem paszy i ściółki do najbliższych zbiorów, oraz narzędzia i przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika, oraz surowce niezbędne dla niego do produkcji na okres jednego tygodnia z wyłączeniem pojazdów mechanicznych.

Niezbędnymi przedmiotami urządzenia domowego, które powinny zostać wyłączone spod egzekucji są: pralka, zmywarka, radio, telewizor, bo zaspokajają podstawowe potrzeby życiowe i kulturalne. Wyjątek stanowią przedmioty o dużej wartości, które są atrybutem prestiżu i bogactwa, meble stylowe, futra ze skór szlachetnych, dywany wełniane i ze skór naturalnych, sztućce z metali szlachetnych, kryształy, dzieła sztuki.

Do czasu przyjęcia spadku komornik może prowadzić egzekucję tylko z masy spadkowej. Od chwili przyjęcia spadku egzekucję może prowadzić z całego majątku spadkodawcy. Gdy komornik naruszy te wymogi i skieruje egzekucję do majątku osobistego spadkobiercy, zanim przyjął spadek, to spadkobierca ma prawo wystąpić z wnioskiem o umorzenie egzekucji. Gdy zaś egzekucja zostanie wszczęta przed złożeniem oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, to dłużnik obroni się powództwem przeciwegzekucyjnym.

W razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza dłużnik nie może kwestionować prowadzenia egzekucji z jego całego majątku, ale może podnosić zarzut, że jego odpowiedzialność ograniczona jest do ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku.

Każda osoba można w drodze powództwa żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji. Na przykład może to zrobić krewny dłużnika, który wypożyczył mu komputer zajęty później przez komornika podczas egzekucji prowadzonej w domu dłużnika Z takim powództwem może wystąpić, gdy skierowana do niego egzekucja narusza jego prawa. Powinien je wnieść w ciągu miesiąca od dnia, w którym dowiedział się o naruszeniu prawa.

Dłużnik może wnieść skargę na czynności komornika do sądu rejonowego. Może skarżyć się również na to, że komornik zaniechał dokonania czynności. Skargę rozpoznaje sąd, przy którym działa komornik. Jeżeli jednak do prowadzenia egzekucji został wybrany komornik poza właściwością ogólną, to skargę rozpoznaje sąd, który byłby właściwy według ogólnych zasad.

Skarga jest pismem procesowym, więc powinna spełniać wymogi przewidziane dla takiego pisma. Należy w niej wskazać zaskarżoną czynność lub czynność, której komornik zaniechał, sformułować wniosek o zmianę, uchylenie lub dokonanie czynności. Wniosek trzeba uzasadnić.

Wtedy sąd może na wniosek zawiesić w całości lub w części postępowanie egzekucyjne. Zawieszenie może uzależnić od tego, czy dłużnik złoży zabezpieczenie. Jednakże zaskarżyć czynności komornika dłużnik może tylko w terminie tygodnia od dnia czynności. Istotny jest też sposób liczenia tego terminu na przykład do zaskarżenia opisu i oszacowania. Biegnie on od dnia ukończenia tej procedury.

malgorzata.piasecka@infor.pl

Art. 742 - 950 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).