Konstrukcja instytucji służebności przesyłu obarczona jest wadami

Zgodnie z art. 305¹ par. 1 k.c. służebność przesyłu może zostać ustanowiona na rzecz przedsiębiorcy będącego właścicielem urządzeń przesyłowych, a w pewnych wypadkach także, gdy posiada on do tych urządzeń inny tytuł prawny niż własność. Ustawodawca w art. 305¹ par. 1 k.c. odróżnił sytuację, w której urządzenia przesyłowe już są posadowione na nieruchomości, od sytuacji, gdy dopiero mają się na niej znaleźć. W tym pierwszym przypadku służebność przesyłu może być ustanowiona wyłącznie na rzecz właściciela urządzeń. Z kolei służebność dotycząca przyszłych urządzeń może przysługiwać także przedsiębiorcy, który ma dysponować nimi na podstawie innego tytułu prawnego, w tym także zobowiązaniowego. To rozróżnienie w pewnych sytuacjach pociąga za sobą negatywne konsekwencje dla praktyki. Zdarza się bowiem, że urządzenia przesyłowe są własnością podmiotu, który je wybudował (np. spółki zajmującej się wytwarzaniem energii elektrycznej), a oddane są do używania przedsiębiorcy przesyłowemu. Ponieważ przedsiębiorca przesyłowy nie jest w tym wypadku właścicielem urządzeń, a są one już wybudowane, więc zgodnie z literalnym brzmieniem art. 305¹ par. 1 k.c. nie będzie możliwe ustanowienie służebności na jego rzecz.

Ograniczenia idą dalej. Z art. 305³ k.c. wynika, że służebność przesyłu wchodzi w skład przedsiębiorstwa, gdyż przechodzi na nabywcę wraz z przedsiębiorstwem. Na tej podstawie przyjęto pogląd, zgodnie z którym uprawnionymi do żądania ustanowienia służebności przesyłu są jedynie przedsiębiorcy prowadzący działalność obejmującą doprowadzanie lub odprowadzanie płynów, pary, gazu, energii elektrycznej lub innych podobnych mediów, czyli w szczególności operatorzy sieci. Jeśli służebność przesyłu może zostać ustanowiona wyłącznie na rzecz przedsiębiorców przesyłowych, to czynność prowadząca do ustanowienia tej służebności na rzecz innego podmiotu powinna być uznana za nieważną. Tak wąski zakres podmiotów, na rzecz których może być ustanowiona służebność, pociąga za sobą dalsze negatywne konsekwencje dla obrotu.

Ze względu na niejednoznaczne brzmienie przepisów regulujących służebność przesyłu z poglądem zawężającym krąg uprawnionych wyłącznie do przedsiębiorców przesyłowych można polemizować. W praktyce aż do czasu, gdy nie wykształci się pogląd przeciwny, struktura inwestycji związanych z urządzeniami przesyłowymi z ostrożności powinna uwzględniać, iż służebność przesyłu może być ustanowiona wyłącznie na rzecz podmiotu, który spełnia określone wyżej przesłanki. W przeciwnym wypadku może się okazać, że skuteczne przeprowadzenie takiej inwestycji jest niemożliwe.

Instytucja służebności przesyłu, choć stanowi krok w kierunku uregulowania sytuacji prawnej urządzeń liniowych, nie jest wolna od braków i niejasności. Z tego względu część przedsiębiorców decyduje się na rozwiązania alternatywne, np. instytucję częściowego wywłaszczenia. Biorąc to pod uwagę, należy ocenić pozytywnie trwanie ożywionej dyskusji na temat zmian w regulacjach dotyczących lokowania przesyłu urządzeń przesyłowych, czy to poprzez zmiany kodeksowe, czy poprzez wprowadzenie całkiem nowej regulacji dotyczącej tej materii.

@RY1@i02/2010/211/i02.2010.211.167.002b.001.jpg@RY2@

Adam Jodłowski

starszy prawnik w kancelarii prawniczej Deloitte

@RY1@i02/2010/211/i02.2010.211.167.002b.002.jpg@RY2@

Maciej Stankius

prawnik w kancelarii prawniczej Deloitte