Co zrobić, by mieć pewność, że kontrahent wywiąże się z umowy

Jeszcze przed zawarciem umowy można sprawdzić, czy kontrahent nie znajduje się w złej sytuacji finansowej, np. prosząc o aktualne zaświadczenie z urzędu skarbowego i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o niezaleganiu z należnościami publicznoprawnymi. Jego wypłacalność i wiarygodność możemy sprawdzić przez zakupienie odpowiedniej analizy w wywiadowni gospodarczej. Można też zabezpieczyć otrzymanie należności przez uzyskanie od kontrahenta oświadczenia o poddaniu się egzekucji w przypadku niespłacenia na czas długu. Oświadczenie dłużnika złożone w formie aktu notarialnego stanowi tytuł egzekucyjny, który po zaopatrzeniu w klauzulę wykonalności jest podstawą do egzekucji wierzytelności bez konieczności przeprowadzenia postępowania sądowego.

Innym sposobem zabezpieczenia należności jest uzyskanie od kontrahenta gwarancji bankowej. Bank gwarantuje, iż w przypadku niewywiązania się dłużnika ze zobowiązania przedmiotową należność uiści bank. Można też pozostawić kwotę należności na rachunku zastrzeżonym, tzw. escrow, która jest wypłacana przez bank po spełnieniu określonych w umowie warunków. Wadą gwarancji bankowej i escrow są znaczne koszty takiego zabezpieczenia transakcji.

Zabezpieczenia są osobiste i rzeczowe. W pierwszym przypadku kontrahent odpowiada za dług całym swoim majątkiem, w którego skład wchodzi zarówno majątek posiadany w chwili zaciągania zobowiązania, jak również zdobyty w przyszłości. Typowymi zabezpieczeniami osobistymi są: poręczenie cywilne, poręczenie wekslowe, weksel własny in blanco czy przelew wierzytelności (cesja). Zaletą zabezpieczenia osobistego jest to, że obowiązek spłaty długu spoczywa na konkretnej osobie i dotyczy całego jej majątku. Wadą jest brak możliwości zaspokojenia wierzyciela, gdy dłużnik wyzbędzie się majątku i w momencie dochodzenia należności będzie niewypłacalny.

Można, ustanawiając zabezpieczenia rzeczowe, czyli konkretną rzecz, z której możemy dochodzić zaspokojenia bez względu na to, kto jest jej właścicielem. Zabezpieczeniami rzeczowymi są hipoteka, zastaw zwykły, zastaw rejestrowy, przewłaszczenie na zabezpieczenie czy blokadę środków pieniężnych na koncie bankowym. Transakcja może posiadać kilka zabezpieczeń, zarówno rzeczowych, jak i osobistych.

Zabezpieczeniem jest też zadatek, często stosowany w umowach przedwstępnych. Strona, która nie wykonała zobowiązania, ma obowiązek zapłaty dwukrotności zadatku lub, jeżeli sama go wpłaciła, traci prawo do jego zwrotu. Jest więc to gwarancja zawarcia umowy docelowej. Formą zabezpieczenia zobowiązań niepieniężnych jest kara umowna, płacona w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.

Zabezpieczenie wekslowe jest stosunkowo szybkim i niewymagającym dużych kosztów sposobem zabezpieczania należności. Roszczeń z weksla dochodzi się przed sądem w postępowaniu nakazowym, które charakteryzuje się dużym stopniem uproszczenia. Warto jednak pamiętać, że co do treści weksle muszą czynić zadość wygórowanym wymaganiom formalnym. Wadliwe wypełnienie weksla powoduje, że jest on nieważny. Weksel jest formą zabezpieczenia osobistego, co oznacza, że w przypadku niewypłacalności kontrahenta wystawiony przez niego weksel nie będzie miał żadnej realnej wartości.

@RY1@i02/2010/211/i02.2010.211.130.002c.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Michał Badowski, radca prawny z kancelarii Wierciński, Kwieciński, Baehr

ROZMAWIAŁ KRZYSZTOF POLAK