Skargę można wnieść od prawomocnego wyroku

Szybciej pokrzywdzony uzyska odszkodowanie wówczas, gdy szkodę wyrządziło mu orzeczenie wydane w postępowaniu egzekucyjnym lub upadłościowym i naprawczym. Od 25 września 2010 r. nie musi już wówczas występować ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem takiego orzeczenia, tylko od razu, z pominięciem tej części procedury, ma prawo żądać zasądzenia odszkodowania przez sąd powszechny. Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wnosi się tylko od prawomocnych wyroków i postanowień co do istoty sprawy kończących postępowanie. Dopuszczalna jest również w postępowaniu o uznanie i stwierdzenie wykonalności orzeczeń sądów państw obcych oraz w postępowaniu o uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą albo ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem dopuszczalna jest w postępowaniu nieprocesowym. Ustawa z 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze wprowadziło możliwość żądania stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie.

Z takim żądaniem strona może wystąpić wówczas, gdy przez wydanie postanowienia została jej wyrządzona szkoda, natomiast zmiana lub uchylenie tego postanowienia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie były i nie są możliwe. Ostatnia nowelizacja dopuszcza też jeszcze jedną możliwość stosowaną w wyjątkowych wypadkach. Gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, to wówczas można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie. Taka możliwość istnieje, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. Natomiast z żądaniem stwierdzenia niezgodności strona nie może wystąpić wówczas, gdy jest możliwa zmiana lub uchylenie postanowienia w drodze innych przysługujących jej środków prawnych.

Jeżeli przez wydanie orzeczenia w postępowaniu egzekucyjnym została wyrządzona szkoda, to wówczas pokrzywdzona strona nie musi składać skargi o stwierdzenie niezgodności, lecz ma prawo od razu dochodzić odszkodowania od Skarbu Państwa bezpośrednio przed sądem powszechnym. Właściwy do rozpoznawania tych spraw w pierwszej instancji jest sąd okręgowy.

Na przykład skarga nie przysługuje od postanowień dotyczących nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu.

Taka sama procedura obowiązuje co do orzeczeń w postępowaniu upadłościowym i naprawczym (np. wydanych w sprawie ogłoszenia upadłości), a także na postanowienia sądu drugiej instancji zarówno w sprawie ogłoszenia upadłości, jak i wydane już po jej ogłoszeniu.

W tych sprawach zajmował też stanowisko Sąd Najwyższy. Na przykład w postanowieniu z 19 stycznia 2006 r. (w sprawie sygn. akt II CNP 38/05 opublikowanym w OSNC nr 10 z 2006 r., poz. 171) stwierdził, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie przysługuje od postanowienia oddalającego zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości.

Pokrzywdzona strona może wnieść również skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia wydanego w postępowaniu o uznanie i stwierdzenie wykonalności orzeczeń sądów państw obcych oraz w postępowaniu o uznanie i stwierdzenie wykonalności sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą.

Ostatnia nowelizacja procedury cywilnej uporządkowała także budzącą do tej pory wątpliwości sprawę środków zaskarżenia w postępowaniu o uznanie lub stwierdzenie wykonalności sądów polubownych i ugód zawartych przed takimi sądami w kraju. O uznaniu wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej sąd powszechny orzeka na posiedzeniu niejawnym. Może również odmówić uznania albo stwierdzenia wykonalności tego wyroku, np. wówczas gdy spór nie mógł być poddany pod rozstrzygnięcie sądu polubownego albo uznanie i wykonanie wyroku (albo ugody) byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego.

Uregulowano sprawę dopuszczalności zażalenia na postanowienie sądu, w którym stwierdził on wykonalność wyroku sądu polubownego lub ugody, która była przed nim zawarta. Chodzi tutaj o ugody i orzeczenia nadające się do wykonania w drodze egzekucji, którym sąd nadaje klauzulę wykonalności.

Zmiany zostały też wprowadzone do procedury o uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą albo ugody zawartej przed tym sądem. Od postanowienia sądu drugiej instancji w sprawie uznania wyroku albo stwierdzenia jego wykonalności przysługuje skarga kasacyjna. Przysługuje ona także co do postanowienia sądu drugiej instancji w sprawie ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą.

Strona może też żądać wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem w sprawie uznania lub stwierdzenia wykonalności oraz stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia wydanego w tej sprawie.

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl

Art. 398², 519², 767⁴, 1214 i 1215 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Art. 417¹ par. 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).