Jak skorzystać z cudzego dzieła lub wynalazku

Umowa licencyjna została uregulowana przepisami ustaw o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a także prawa własności przemysłowej. Poza tym mają do niej zastosowanie ogólne zasady prawa cywilnego.

Kontrakt taki zawierają dwie strony: licencjodawca, któremu do utworu przysługują autorskie prawa majątkowe albo prawa majątkowe z wynalazku, i licencjobiorca, którym jest każda osoba zdolna do zawierania umów i zaciągania zobowiązań. Z istoty umowy wynika jednak, że są to najczęściej przedsiębiorcy. I jeśli autorskie prawa majątkowe przysługują kilku osobom, to wszystkie one są stroną umowy (licencjodawcą) i zawierając ją, muszą występować wspólnie.

Licencjodawca upoważnia wprawdzie licencjobiorcę do korzystania z utworu w określony sposób, lecz nie przenosi na niego praw majątkowych związanych z tym utworem. Licencjobiorca nie rozporządza więc prawami autorskimi, a tylko może skorzystać z dzieła.

Umowa licencyjna zawarta na czas określony wygasa po upływie tego okresu, choć można ją wcześniej wypowiedzieć z ważnych przyczyn wskazanych w umowie. Jeżeli natomiast została zawarta na czas nieokreślony - każdej ze stron wolno ją wypowiedzieć w dowolnym czasie z jakichkolwiek przyczyn. Okres ważności kontraktu nie może jednak być dłuższy niż czas, przez który obowiązują autorskie prawa majątkowe do utworu - przedmiotu umowy.

Umowa określa zakres korzystania z utworu, który wyznaczają tzw. pola eksploatacji, miejsce i czas korzystania oraz wysokość wynagrodzenia.

Najczęściej z przedmiotu umowy można korzystać na terenie kraju, w którym licencjobiorca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania, niemniej strony mogą rozszerzyć zakres terytorialny używania licencji.

Udzielane są licencje wyłączne albo niewyłączne, oraz podlicencje. Zawarcie umowy licencyjnej wyłącznej powoduje, że licencjobiorca jest jedyną osobą upoważnioną do korzystania z dzieła. Licencjodawca zobowiązuje się w niej, że nie udzieli innym osobom licencji na danym polu eksploatacji. Zawarcie umowy licencyjnej niewyłącznej powoduje, że z dzieła może korzystać jednocześnie kilka osób.

Podlicencja skutkuje w ten sposób, że inne osoby, które uzyskały kolejne licencje, również mają prawo wykorzystywać utwór na tym samym polu eksploatacji.

W umowie licencyjnej określa się, czy licencjobiorca może udzielić sublicencji (podlicencji), czyli dalszej licencji umożliwiającej innym osobom korzystanie z dzieła. Taka możliwość istnieje tylko wtedy, kiedy została przewidziana w umowie udzielającej licencji. Jeżeli jednak takiej klauzuli nie zapisano, to z licencji ma prawo korzystać tylko licencjobiorca. Wynika to z prawa autorskiego. Prawo patentowe natomiast wyłącza możliwość udzielenia dalszej sublicencji (przez osobę uprawnioną z sublicencji).

Umowę o licencję wyłączną sporządza się na piśmie pod rygorem nieważności, natomiast przepisy nie określają, w jakiej formie powinna zostać zawarta umowa o licencję niewyłączną. Dlatego przyjmuje się, że jest ona ważna bez względu na formę, jaką wybrały strony.

Twórca, który zawrze umowę licencyjną, nie pozbawia się w ten sposób automatycznie przysługujących mu praw autorskich. Treść umowy, której przedmiotem są prawa autorskie, dotyczy jedynie pól eksploatacyjnych, które zostały w niej wyszczególnione. Chodzi tu o utrwalenie utworu na konkretnych nośnikach: magnetycznych, cyfrowych albo innych, a także o wprowadzenie go do pamięci komputera, sieci komputerowych, do internetu, a nawet o wprowadzenie do obrotu publicznego przez sprzedaż albo najem. W umowie określony jest też sposób, w jaki utwór może zostać wykorzystany. W przeciwnym razie przyjmuje się, że sposób powinien być zgodny z przeznaczeniem i charakterem utworu oraz z przyjętymi zwyczajami.

W praktyce najczęściej na licencjobiorcę zostają przeniesione tylko niektóre prawa, np. do publicznego udostępniania, reklamy, promocji, natomiast licencjobiorca, czyli autor dzieła, zatrzymuje sobie oprócz autorskich praw majątkowych prawo do rozpowszechniania go w internecie.

Prawo własności przemysłowej reguluje procedury udzielania licencji w odmienny sposób niż prawo autorskie. Przewiduje licencje: ograniczoną i pełną, wyłączną i niewyłączną, otwartą, dorozumianą i przymusową. Wprowadza też zasadę, że w razie przejścia patentu obciążonego licencją będzie ona skuteczna względem następcy prawnego.

Sama umowa licencyjna polega tu na udzieleniu przez uprawnionego z patentu (prawa ochronnego) upoważnienia do korzystania z jego wynalazku. Wprawdzie upoważnia ona licencjobiorcę do korzystania z jego wynalazku, lecz własność patentu pozostaje przy licencjodawcy. Ten ostatni udostępnia licencjobiorcy informacje dotyczące wynalazku objęte tajemnicą, a dotyczące sposobu rozwiązania konkretnego problemu technicznego. Licencjobiorca, który uzyskał tę wiedzę, musi ją zachować w tajemnicy. Ujawnienie jej spowodowałoby bowiem pociągnięcie go do odpowiedzialności za wyrządzenie szkody licencjodawcy. Za zgodą uprawnionego z patentu licencjobiorca może jednak udzielić sublicencji na korzystanie z wynalazku przez osobę trzecią.

W umowie licencyjnej upoważniającej do korzystania z wynalazku można jeszcze uregulować sprawy dotyczące wydania atestu, wprowadzenia nadzoru autorskiego i udzielenia gwarancji przez licencjodawcę. Na licencjodawcę mogą, a nawet w praktyce powinny zostać nałożone dodatkowe obowiązki - nieodpłatne lub odpłatne - dotyczące przekazania pełnej dokumentacji technicznej, obliczeń i schematów, wytycznych technologicznych, wyników prób i badań oraz doświadczeń związanych z wdrożeniem wynalazku będącego przedmiotem umowy.

Utworem - z prawnego punktu widzenia - jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, w dowolnej postaci, przy czym nie ma znaczenia ani jego wartość, ani przeznaczenie, ani sposób wyrażenia

● Licencja ograniczona - gdy umowa licencyjna ogranicza korzystanie z wynalazku

● Licencja pelna - gdy umowa licencyjna nie ogranicza korzystania z wynalazku

● Licencja niewyłączna - gdy udzielenie licencji jednej osobie nie wyklucza udzielenia jej innym ani nie czyni niemożliwym jednoczesnego korzystania z wynalazku przez uprawnionego z patentu

● Sublicencja (podlicencja) - to dalsza licencja, której udziela uprawniony z licencji

Umowa licencyjna zawsze musi zawierać:

● określenie stron: licencjobiorcy i licencjodawcy,

● wskazanie przedmiotu umowy, czyli oznaczenie utworu oraz pól eksploatacji czy wynalazku (i patentu),

● miejsce i czas korzystania z utworu,

● klauzulę dotyczącą wynagrodzenia (podaje się wysokość zapłaty albo stwierdza, że korzystanie z przedmiotu umowy jest bezpłatne).

Pozostałe elementy umowy strony mogą kształtować dowolnie.

@RY1@i02/2010/174/i02.2010.174.087.0008.001.jpg@RY2@

Wzór

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl

Ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 ze zm.).

Ustawa z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 119, poz. 1117 ze zm.).