Poszkodowani mogą skorzystać z pozwów zbiorowych

Od 19 lipca 2010 r. obowiązuje ustawa o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym. Zgodnie z nowymi rozwiązaniami możliwość taką ma grupa co najmniej 10 osób - zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorców. Nowe przepisy obejmują roszczenia związane z naruszeniem praw konsumentów, szkodą wyrządzoną przez produkt niebezpieczny oraz czynami niedozwolonymi, z wyjątkiem dóbr osobistych - np. uszkodzenia ciała czy naruszenia dobrego imienia. Zwrócono na to uwagę w informacji Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (www.uokik.gov.pl). Jak podkreślono, w przypadku roszczeń finansowych konieczne jest, aby kwota, której domaga się każdy poszkodowany, była taka sama - ujednolicenie może nastąpić także w podgrupach liczących co najmniej dwie osoby.

Pozew w imieniu całej grupy składa jej reprezentant, którym obok członka grupy może być powiatowy lub miejski rzecznik konsumentów - w odniesieniu do spraw, które leżą w jego kompetencjach. Ponadto konieczne jest ustanowienie pełnomocnika - adwokata lub radcy prawnego, chyba że takie kwalifikacje ma reprezentant. Wynagrodzenie prawnika nie może przekraczać 20 proc. kwoty przyznanej przez sąd poszkodowanym.

Pozew powinien zawierać m.in. wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu grupowym oraz określenie wysokości roszczenia każdego z poszkodowanych. Ponadto należy dołączyć oświadczenia członków grupy o przystąpieniu do niej oraz umowę z pełnomocnikiem regulującą sposób jego wynagrodzenia. Koszt złożenia pozwu to 2 proc. wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 tys. zł. Dodatkowe koszty mogą się wiązać z ustanowieniem przez sąd - na wniosek pozwanego przedsiębiorcy - kaucji na poczet kosztów postępowania sądowego, nie wyższej jednak niż 20 proc. wartości sporu. Składający pozew będzie musiał zdeponować wówczas odpowiednią kwotę w gotówce. Warto pamiętać, że koszty postępowania ponosi przegrany, jeśli więc sprawę wygrają konsumenci - kaucja zostanie im zwrócona.

Składający pozew musi na swój koszt opublikować w ogólnopolskiej gazecie informację o toczącym się postępowaniu. W ogłoszeniu powinny znaleźć się m.in.: nazwa sądu, który zajmuje się sprawą, strony postępowania, informacja o przedmiocie sporu, a także o możliwości przystąpienia do grupy w określonym każdorazowo terminie, nie dłuższym jednak niż trzy miesiące od daty ukazania się ogłoszenia - potem jest to niemożliwe. Wyjątek dotyczy jedynie osób, które samodzielnie złożyły pozew w takiej samej sprawie. Wtedy mogą one przyłączyć się do grupy nie później niż do dnia zakończenia postępowania w pierwszej instancji. Osoby, które znalazły się na liście zatwierdzonej przez sąd, nie mogą już się wycofać.

Pozwy zbiorowe mogą być również dodatkowym narzędziem dla konsumentów i przedsiębiorców, których prawa zostały naruszone przez stosowanie antykonkurencyjnych praktyk. Chodzi np. o szkody powstałe w wyniku wieloletniej zmowy cenowej lub nadużycia pozycji rynkowej konkurenta. W tym przypadku pomocne okażą się decyzje prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Warto pamiętać, że sąd w każdym momencie może nakazać polubowne rozwiązanie sprawy. Ponadto w trakcie trwania procesu, za zgodą co najmniej połowy członków grupy, może nastąpić wycofanie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia oraz zawarcie ugody - chyba że sprzeciwi się temu sąd.

Zanim sprawa trafi na wokandę, warto spróbować rozwiązać spór z przedsiębiorcą polubownie - podkreśla Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. UOKiK przypomina, że bezpłatną pomoc w dochodzeniu swoich praw uzyskamy od powiatowych lub miejskich rzeczników konsumentów. Bezpłatne porady udzielane są również przez Stowarzyszenie Konsumentów Polskich pod numerem telefonu 800 800 008. Poradnictwo konsumenckie w Polsce jest finansowane m.in. z budżetu UOKiK.

Krzysztof Tomaszewski

Ustawa z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. nr 7, poz. 44).