Czy komornik może odmówić prowadzenia sprawy poza swoim rewirem

Wierzyciel ma prawo wyboru komornika na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem spraw o egzekucję z nieruchomości oraz spraw, w których przepisy o egzekucji z nieruchomości stosuje się odpowiednio. W przypadku wyboru komornik działa poza obszarem swojego rewiru. Minął rok od czasu, gdy przepis tej treści (art. 8 ust. 5 ustawy z 29 sierpnia 1997r. o komornikach sądowych i egzekucji - dalej u.k.) Trybunał Konstytucyjny uznał za zgodny z Konstytucją RP (wyrok z 14 maja 2009 r., sygn. K 21/08, publ. OTK - A 2009/5/67). Mimo to pozostały wątpliwości co do zakresu działania komornika. Potęguje je fakt, że do chwili obecnej nie zostały ukończone prace nad nowelizacją ustawy komorniczej. Ma ona określić zasady odmowy przyjęcia przez komornika sprawy spoza rewiru.

Pilna zmiana przepisów jest konieczna, bowiem tym samym orzeczeniem TK uznał za niezgodny z Konstytucją RP art. 8 ust. 7 u.k. w zakresie w jakim, wyklucza możliwość odmowy przyjęcia przez komornika wniosku o wszczęcie egzekucji lub podjęcie innych czynności wchodzących w zakres ustawowych jego zadań, poza granicami właściwości sądu apelacyjnego. Należy więc zastanowić się, co aktualnie oznacza działanie komornika poza rewirem i czy obejmuje np. prowadzenie poza rewirem kancelarii.

Zgodnie z art. 1 u.k. komornik sądowy działa przy sądzie rejonowym. Pojęcie działania należy rozumieć w ten sposób, że oznacza uprawnienie do czynności w granicach wyznaczonych przez teren właściwości sądu rejonowego, przy którym komornik ma siedzibę. Komornik działa więc w granicach swojego rewiru, jeśli wierzyciel nie powierzył mu czynności poza nim - wybrał w trybie art. 8 ust. 5 u.k.

W postępowaniu egzekucyjnym zwykła właściwość jego organów jest bowiem zależna od miejsca położenia rzeczy, do której skierowano egzekucję ( art. 844 par. 1, art. 921 par. 1 i art. 1015 k.p.c.) bądź opiera się na ogólnej właściwości dłużnika, ustalanej według jego miejsca zamieszkania lub pobytu (art. 880, art. 895 i art. 910 k.p.c.).

Komornik sądowy z mocy ustawy jest funkcjonariuszem publicznym, któremu przysługują określone uprawnienia władcze w stosunku do obywateli. Komornikowi przysługuje więc prawo stosowania państwowego imperium wyrażającego się w środkach przymusu. Komornik działa w ramach umocowania ustawowego, które swoje źródło czerpie z zasady legalizmu zawartej w art. 7 Konstytucji RP. Zasadą o randze konstytucyjnej jest związanie organów władzy państwowej z ich właściwością terytorialną, komornik zaś będąc organem pomocniczym wymiaru sprawiedliwości, władzę państwową w zakresie egzekucji orzeczeń wykonuje. Nadto komornik, wykonując prawomocne orzeczenia, realizuje prawo obywateli do sądu. Nie trzeba bowiem nikogo przekonywać, że w państwie akceptującym zasadę rządów prawa prawomocne wyroki nie mogą pozostawać niewykonywane (por. wyrok ETPC z 28 lipca 1999 r. w sprawie Immobiliare Safii przeciwko Włochom, skarga nr 22774/93).

Pojęcie rewiru komorniczego, pomimo zmiany wynikającej z art. 8 ust. 5 u.k. w jego brzmieniu nadanym ustawą z 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, należy do ściśle określonych. Rewirem jest obszar właściwości sądu rejonowego, względnie obszar właściwości dwóch lub kilku sądów rejonowych. Taką definicję znajdujemy w art. 7 ust. 1 u.k. Działanie poza rewirem, na skutek wyboru dokonanego przez wierzyciela, należy traktować jako wyjątek od reguły, który nie podlega wykładni rozszerzającej.

Możliwość działania komornika poza rewirem została ograniczona na skutek powołanego na wstępie wyroku TK. Tak więc obecnie pewne jest tylko, że komornik nie może odmówić podjęcia czynności w granicach właściwości sądu apelacyjnego, o ile nie zachodzi negatywna przesłanka przyjęcia sprawy w postaci ponadsześciomiesięcznej zaległości w egzekucjach (por. art. 8 ust. 8 u.k.). Zatem musi przyjąć sprawę, chyba że jej przedmiotem jest wniosek o egzekucję z nieruchomości lub z przedmiotu, do którego przepisy o egzekucji stosuje się odpowiednio. Niestety, z powodu niezakończenia prac nad nowelizacją art. 8 u.k. nadal nie wiemy jeszcze, czy komornik będzie mógł odmówić przyjęcia sprawy poza obszarem apelacji, np. z powodów ekonomicznych - uznając prowadzenie jej za nieopłacalne. W uzasadnieniu wyroku w sprawie K 21/09 TK takie rozwiązanie zdaje się dopuszczać.

Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji nie wypowiada się wprost o siedzibie kancelarii komornika. Nie stwierdza zatem, że ma się mieścić na terenie właściwości sądu rejonowego, przy którym działa komornik. Wniosek taki da się jednak wyprowadzić z szeregu przepisów u.k. Pośród nich należy wymienić art. 1, 5, 7 ust. 2, 8 ust. 1, 17 u.k.. Za logiczne należy też uznać związanie siedziby kancelarii komornika z obszarem, na którym komornik działa. W przeciwnym razie musielibyśmy dopuścić sytuację, w której komornik przy sądzie rejonowym np. w Przemyślu, choćby z uwagi na dużą liczbę wierzycieli z Warszawy, którzy go wybierają, prowadziłby kancelarię w stolicy.

Przeciwko takiej możliwości przemawia, obok wyjątkowości przepisów o wyborze komornika, przede wszystkim analiza art. 7 ust. 2 u.k. Stwierdza on, że komornicy, których siedziby kancelarii są położone w obszarze właściwości nowo utworzonego sądu rejonowego, z chwilą jego utworzenia stają się z mocy prawa komornikami przy tym sądzie. Zgodnie zaś z ust. 3 w razie zniesienia sądu komornicy dotychczas przy nim działający stają się z mocy prawa komornikami przy sądzie, który swoją właściwością objął obszar właściwości zniesionego sądu. Tak więc ustawa przypisuje znaczenie adresowi kancelarii - wiążąc go z rewirem komorniczym. Tak ustalona siedziba kancelarii jest istotna z punktu widzenia zapewnienia obywatelom prawa do sądu, poprzez wpisanie sieci kancelarii w struktury wymiaru sprawiedliwości. Z kolei art. 8 ust. 1 u.k. stwierdza, że z zastrzeżeniem ust. 5 (prawa wyboru) komornik działa w obszarze swojego rewiru. Działanie obejmuje zaś zarówno czynności w kancelarii jak i terenowe.

Rewir może być wspólny wielu komornikom (art. 8 ust. 2 u.k.). Komornik może jednak prowadzić tylko jedną kancelarię. Jej siedziba nie musi mieścić się w miejscowości będącej siedzibą sądu rejonowego, ale istotne jest jej ulokowanie w obszarze jego właściwości (por. M. Bieżuński, P. Bieżuński, Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji. Komentarz, Oficyna 2008, komentarz do art. 5 u.k.). Również treść art. 17 u.k. potwierdza stanowisko wyrażone powyżej. Zgodnie z tym przepisem komornik używa tytułu: Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w (...) Kancelaria Komornicza w (...) z dokładnym określeniem imienia i nazwiska oraz adresu kancelarii. Tak więc wykładnia gramatyczna tego przepisu wyklucza możliwość prowadzenia kilku kancelarii przez jednego komornika oraz prowadzenie kancelarii poza rewirem. Byłoby zresztą nieporozumieniem powoływanie przez ministra sprawiedliwości komornika do działania przy określonym sądzie rejonowym (por. art. 11 ust. 1 i 6 w zw. z art. 1 u.k.), w celu zapewnienia wykonywania orzeczeń w obszarze jego właściwości i dopuszczenie do sytuacji, w której kancelaria komornicza mieściłaby się poza tym terenem.

Komornik działa w granicach swej właściwości. Granice te przekracza jedynie, działając na podstawie upoważnienia wierzyciela wynikającego z dokonanego wyboru. Egzekucji na terenie całego kraju może podjąć się wówczas, gdy nie obciążają go zaległości w prowadzeniu spraw egzekucyjnych, a wniosek nie dotyczy egzekucji z nieruchomości lub z przedmiotów, do których przepisy o egzekucji z nieruchomości stosuje się odpowiednio.

Obecnie w celu dostosowania stanu prawnego do wyroku TK z 14 maja 2009 r,. trwają prace nad nowelizacją przepisu art. 8 ust. 7 u.k. Jak wynika z projektów (rządowego - nr druku 3016 i senackiego nr druku 2738), komornik będzie mógł (bez dodatkowych zastrzeżeń) odmówić prowadzenia egzekucji lub wykonywania innych czynności "z wyboru", gdyby miał je podejmować poza obszarem właściwości sądu apelacyjnego obejmującego jego rewir.

@RY1@i02/2010/100/i02.2010.100.087.006a.001.jpg@RY2@

Rafał Reiwer, sędzia, Departament Organizacyjny Ministerstwa Sprawiedliwości

Rafał Reiwer

sędzia, Departament Organizacyjny Ministerstwa Sprawiedliwości

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).