W jaki sposób skutecznie złożyć skargę na czynności komornika

Opublikowany 27 kwietnia 2010 r. artykuł Arnolda Pandera "Gdzie złożyć skargę na czynności komornika" skłania do szerszego niż uczynił to autor przyjrzenia się instytucji nadzoru nad komornikiem. Liczne doniesienia prasowe o nieprawidłowościach w postępowaniach egzekucyjnych dostatecznie uzasadniają kontynuację tematu. W szczególności wymaga rozważenia czy rzeczywiście ma rację autor, twierdząc że skarga na komornika skierowana do prezesa sadu rejonowego jest prostsza i może być bardziej skuteczna od skargi wnoszonej do sądu. Odpowiedź na tak postawione pytanie wymaga omówienia trybów, w jakich realizowany jest nadzór nad komornikiem.

Wyróżniamy trzy rodzaje nadzoru nad komornikiem. Zasadnicze znaczenie ma nadzór judykacyjny, realizowany przede wszystkim w drodze skargi na czynności komornika. Nadzór administracyjny ministra sprawiedliwości jest nadzorem zwierzchnim (art. 64 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji powoływanej dalej jako u.k.). Wykonywany jest on w znacznym zakresie przez prezesów sądów okręgowych i sędziów wizytatorów. Częścią nadzoru administracyjnego jest opisany w art. 3 u.k. nadzór prezesa sądu rejonowego. Wyróżniamy również nadzór samorządowy powierzony Krajowej Radzie Komorniczej, który ma jedynie marginalne znaczenie dla omawianego tematu (komornicy wizytatorzy mogą sygnalizować sądowi potrzebę zastosowania art. 759 par. 2 k.p.c.).

Artykuł 3 ust. 2 u.k. określa ramy nadzoru administracyjnego, który ustawodawca odróżnia od nadzoru judykacyjnego - zastrzeżonego dla sądu w ramach kontroli przewidzianej w art. 767 k.p.c. względnie dokonywanej z urzędu lub z inicjatywy uczestników postępowania w oparciu o art. 759 par. 2 k.p.c. Przepis art. 3 ust. 2 pkt 1 u.k. określa cele nadzoru administracyjnego. Są nimi szybkość, sprawność i rzetelność postępowania. Artykuł 3 ust. 2 pkt 1 u.k. w jego brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji stwierdzał wprost, że nadzór ten nie może wkraczać w działania podlegające nadzorowi sądu. Pomimo nowelizacji trudno przyjąć, że wolą ustawodawcy było dopuszczenie do podejmowania przez prezesa sądu czynności jurysdykcyjnych czy quasi-jurysdykcyjnych w postępowaniu wywołanym skarga administracyjną. Zatem istotą nadzoru sprawowanego przez prezesa sądu rejonowego jest badanie jedynie formalnej poprawności działalności komornika, również w obszarze prawidłowości biurowości i rachunkowości kancelarii komorniczej oraz szeroko rozumianej kultury pracy komornika. Niewątpliwą granicę dla nadzorczych działań prezesa stanowi istnienie wadliwej czynności komornika lub zaniechania dokonania wymaganej przez prawo czynności, ich bowiem może dotyczyć skarga na czynności komornika.

Skargę, zgodnie z art. 767 par. 2 k.p.c. może złożyć strona lub inna osoba, której prawa zostały przez czynności lub zaniechanie komornika naruszone bądź zagrożone. Należy przy tym podkreślić, że ma ona charakter przedmiotowy i jak wskazano wyżej odnosi się do czynności egzekucyjnej komornika. Przy czym obejmuje zarówno czynności decyzyjne (orzecznicze), jak i czysto wykonawcze. Podstawą skargi może być każde uchybienie, które w ocenie skarżącego jest istotne i zaszło podczas dokonywania czynności przez komornika lub związane jest z zaniechaniem wymaganych czynności (szerzej patrz A. Marciniak, Nadzór judykacyjny nad czynnościami komornika, PPE, nr 11/2006 s. 13-29). Skarga na czynności komornika jest środkiem procesowym ściśle określonym co do terminu i formy wniesienia. Jednak pomimo sformalizowania jest środkiem uniwersalnym, o szerokim zastosowaniu. Sąd bowiem podejmuje kontrolę poprawności zaskarżonej czynności, bada, czy są podstawy do zastosowania art. 759 par. 2 k.p.c. i podjęcia czynności nadzorczych z urzędu. Czyni tak również pomimo odrzucenia skargi (art. 767³ k.p.c. w zw. z art. 759 par. 2 k.p.c.). Sąd rozpoznaje również ewentualne wnioski złożone wraz ze skargą np. o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Z zakresu podstaw skargi wykluczone jest jedynie kwestionowanie zasadności i wymagalności egzekwowanego roszczenia (argument z art. 804 k.p.c.)

Jednym ze sposobów, jakimi realizowany jest nadzór administracyjny prezesa sądu rejonowego (obok dokonywanej nie rzadziej niż raz w roku kontroli kancelarii komornika) jest rozpoznawanie skarg i zażaleń niestanowiących przedmiotu rozpoznania sądu w trybie judykacyjnym, realizowanym zasadniczo poprzez art. 767 k.p.c. W ramach ich rozpoznawania prezes sądu jest związany przedmiotem skargi lub zażalenia i nie ma uprawnień do badania całości działalności komornika. Ten rodzaj nadzoru koncentruje się na osobie komornika i nie służy do korekty czynności organu egzekucyjnego. Zatem rozpatrując skargę prezes powinien kierować się zapewnieniem sprawności, szybkości i rzetelności czynności egzekucyjnych w sprawie objętej skargą. Wymaga podniesienia i to, że badanie poprawności działań komornika nie może obejmować zastrzeżonych dla sądu rozważań o zgodności czynności z prawem czy ich zasadności (szerzej patrz G. Julke, Nadzór administracyjny sądu rejonowego nad działalnością komornika sądowego, PPE, nr 11/2006, s. 51 - 65).

Ewentualne ustalenie, że czynności komornika również w świetle kontroli materialnej mogą okazać się wadliwe, powinno skłonić prezesa do zasygnalizowania sądowi rejonowemu potrzeby rozważenia wydania zarządzenia, o którym mowa w art. 759 par. 2 k.p.c. Tak samo powinien postąpić prezes wobec ustalenia, konieczności podjęcia czynności zmierzających do zapewnienia należytego przeprowadzenia egzekucji oraz usunięcia uchybień.

Zakres nadzoru sprawowanego przy zastosowaniu art. 759 par. 2 k.p.c. jest przedmiotem wielu uwag w doktrynie, przy czym za przeważający należy uznać pogląd - przeciwny do cytowanego przez A. Pandera, wynikające z uchwały SN z 19 kwietnia 2007 r., III CZP 16/07. Tak więc przyjmuje się, że nadzór ten nie może dotyczyć wszystkich czynności komornika. W przeciwnym wypadku podważeniu uległaby celowość istnienia środków zaskarżenia, w tym skargi na czynności komornika. Nadto szeroko ujęty nadzór w trybie art. 759 par. 2 k.p.c. godziłby w obowiązującą w postępowaniu egzekucyjnym zasadę dyspozycyjności. Jak zauważył przywołany wyżej A. Marciniak, w doktrynie podnosi się, że sąd, kierując się art. 759 par. 2 k.p.c., nie może wyręczać stron postępowania w zgłaszaniu wniosków niezbędnych do prowadzenia egzekucji. Nie może też uchylać przeprowadzonych już czynności o charakterze wykonawczym lub takich, które wywarły skutki w postaci nabycia praw przez osoby trzecie. Sąd nie może również uchylać, czy zmieniać postanowień komornika, które się uprawomocniły.

Powyższe, aktualne wnioski, znacznie ograniczają możliwości stosowania art. 769 par. 2 k.p.c. Sąd ma obowiązek wydać komornikowi zarządzenia zmierzające do prawidłowego wykonania egzekucji i usunięcia uchybień zawsze, gdy dostrzeże taką potrzebę.

Przechodząc do odpowiedzi na zadane na wstępie pytanie o porównanie skuteczności środków nadzoru trzeba powiedzieć, że ich specyfika nie pozwala na twierdzenie, iż np. skarga administracyjna jest szybsza i lepiej zabezpiecza interesy strony niż skarga rozpoznawana w postępowaniu sądowym. Środki te oddziałują na różnych płaszczyznach, które łączy art. 759 par. 2 k.p.c. Jednak i ten przepis nie może być uznawany za złoty środek pozwalający ingerować w czynności komornika zawsze i bez ograniczeń. Wystarczy jedynie zauważyć, że przywoływana przez autora artykułu uchwała SN z 19 kwietnia 2007 r. spotkała się z krytyką w doktrynie. W glosach do niej słusznie zwrócono uwagę na pominięcie przez SN wykładni gramatycznej art. 759 par. 2 k.p.c., który nie zezwala na sprawowanie nadzoru po zakończeniu egzekucji oraz niewyjasnienie przyczyn uznania, że prawomocne postanowienie komornika nie korzysta ze wszystkich atrybutów prawomocności (por. W. Sługiewicz, Rejent nr 4, s. 130 i n.).

@RY1@i02/2010/085/i02.2010.085.087.006a.001.jpg@RY2@

Rafał Reiwer, sędzia, Departament Organizacyjny Ministerstwa Sprawiedliwości

Rafał Reiwer

sędzia, Departament Organizacyjny Ministerstwa Sprawiedliwości

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).