Ubieganie się o zwolnienie z kosztów nie opóźnia procesu

Zwolnienia od kosztów sądowych może domagać się każda osoba fizyczna, która nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek w tej sprawie może złożyć, nawet jeszcze zanim wytoczy sprawę.

Może się też zdarzyć, że sytuacja materialna strony znacznie pogorszy się dopiero w czasie trwania procesu. Jeżeli wówczas nie będzie jej stać na zapłacenie kosztów, to na każdym etapie postępowania sądowego może wystąpić z wnioskiem. Zgłasza go na piśmie lub ustnie do protokołu w tym sądzie, gdzie sprawa ma być wytoczona lub się toczy. Składa przy tym oświadczenie o stanie majątku, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść. Zgłoszenie wniosku nie wstrzymuje toczącego się postępowania. Taka jest zasada, od której obowiązuje jednak wyjątek. Do wstrzymania postępowania może dojść jedynie wówczas, gdy wniosek złożył powód w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa.

Po rozpatrzeniu wniosku sąd nie musi jednak zwolnić wnioskodawcy od kosztów. Może rozpocząć postępowanie wyjaśniające, aby sprawdzić, czy informacje wskazane w oświadczeniu majątkowym są prawdziwe.

Sąd może więc wydać postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych. Doręcza je jednak tylko tej stronie, która złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów.

Natomiast postanowienie nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania, pod warunkiem że odmowa nie dotyczy wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa.

Gdy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został zgłoszony przed upływem terminu do opłacenia pisma, a następnie został prawomocnie przez sąd oddalony, to wówczas przewodniczący wezwie stronę do opłacenia go.

Strona nie może ponownie domagać się zwolnienia od kosztów sądowych, powołując się na te same okoliczności, które wskazywała we wniosku już wcześniej odrzuconym przez sąd.

Gdy jednak zdecyduje się złożyć wniosek i w taki sposób go uzasadnić, to wówczas nie będzie on miał wpływu na bieg terminu do opłacenia pisma.

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

Art. 3 pkt 2, 3, 4, 5 ustawy z 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. nr 7, poz. 45).