Krótsze terminy przedawnienia obowiązują tylko przedsiębiorców

Trzyletni termin przedawnienia roszczenia nie ma zastosowania w sprawie ze względu na niewykazanie przez pozwanego powiązania roszczenia powoda z prowadzeniem działalności gospodarczej, co obejmuje nie tylko kwestię ewentualnie innej umowy niż pożyczka (rzekomo ukrytej), ale też umowę pożyczki, trzeba mieć bowiem na względzie, że sama umowa pożyczki również może mieć związek z działalnością gospodarczą.

Powód pożyczył pozwanemu kwoty 17 tys. zł i 35 tys. dol., zastrzegając ich zwrot w terminie dwóch miesięcy od daty zawarcia umowy (jej podpisania). Pożyczka nie była związana z działalnością gospodarczą którejkolwiek ze stron. Pożyczona należność nie została zwrócona, wobec czego powód wystąpił na drogę sądową o zwrot pożyczki (155 348 zł) oraz skapitalizowanych odsetek za opóźnienie w oddaniu pożyczonej kwoty (152 567 zł), łącznie 307 915 zł z ustawowymi odsetkami od daty wniesienia pozwu. Sąd okręgowy uwzględnił powództwo w całości. Od wyroku apelację wniósł pozwany.

Sąd apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną kwotę obniżył do 211 425 zł i oddalił powództwo co do kwoty 96 490 zł. Prawidłowo ustalono, że strony wiązała umowa pożyczki. Zachowane zostały wymogi stawiane tego rodzaju zobowiązaniu, a wynikające z art. 720 k.c., i to zarówno co do pisemnej formy umowy (par. 2), jak i przede wszystkim co do merytorycznej jej zawartości - postanowień przedmiotowo istotnych (par. 1). Pozwany natomiast, podnosząc zarzut zarówno pozorności umowy pożyczki, jak i przedawnienia roszczenia, powinien wykazać okoliczności świadczące o innym stanie rzeczy, a więc wykazać, jaka właściwa czynność prawna kryła się za umową pożyczki, jak też wykazać, że ta czynność, czy nawet sama umowa pożyczki, nie odrywa się od działalności gospodarczej stron. Zakwestionowanie przyjęcia świadczenia pieniężnego w drodze umowy pożyczki wymaga udowodnienia, że obie strony tej czynności były zgodne co do tego, że w rzeczywistości jedynie pozorują zawarcie umowy pożyczki, ukrywając pod nią całkiem inny skutek prawny.

W ocenie sądu apelacyjnego pozwany nie wykazał, jaka była rzeczywista treść tej innej (ukrytej) czynności prawnej, jakie były okoliczności jej wykonywania, jakich stron dotyczyła. Co do tak istotnej kwestii, jak cel gospodarczy przyjęcia od powoda pieniędzy, pozwany nie był w stanie jednoznacznie go podać. Wobec różnych działań obu stron, o których mówi pozwany, a mających mieć za cel działalność gospodarczą, nie było przeszkód, aby dawanie pieniędzy przez powoda pozwanemu na taki właśnie cel nazwać, stosownie do rodzaju stosunku prawnego, na jaki pozwany się powołuje. W interesie pozwanego leżało zadbanie o stosowną formę czynności prawnej. Skoro tak się nie stało, to znaczy czynności z marca 2001 r. strony nie nazwały inaczej, jak pożyczką, i nie zawarły w jej pisemnej treści właściwych dla innej czynności postanowień, to nie ma podstaw do uznania, iż było inaczej. Zatem termin przedawnienia roszczenia o zwrot ww. kwot, wbrew skarżącemu, nie może wynosić trzy lata, a wynosi lat dziesięć.

Trzyletni termin przedawnienia roszczenia nie ma zastosowania w niniejszej sprawie ze względu na niewykazanie przez pozwanego powiązania roszczenia powoda z prowadzeniem działalności gospodarczej, co obejmuje nie tylko kwestię ewentualnie innej umowy niż pożyczka, ale też umowę pożyczki. Trzeba mieć bowiem na względzie, że sama umowa pożyczki również może mieć związek z działalnością gospodarczą. Przedmiotowa umowa pożyczki zawarta została pomiędzy osobami fizycznymi, taki bowiem status tych stron wynika z samego dokumentu. Pozwany nie wykazał stosownymi zaświadczeniami wpisów powoda i pozwanego do ewidencji działalności gospodarczej, nie ma zatem podstaw do uznania, iż z tego punktu widzenia byli oni podmiotami gospodarczymi i że prowadzili określoną działalność gospodarczą. Powyższe należy odnieść zwłaszcza do osoby powoda. Dwukrotne udzielenie pożyczek przez daną osobę nie pozwala jeszcze na przypisanie jej działaniom charakteru stałego, powtarzającego się i profesjonalnego. Podnoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczeń należy odnieść częściowo do roszczenia odsetkowego. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem odsetki z chwilą powstania uzyskują byt niezależny od długu głównego. Powoduje to bieg terminu przedawnienia tego roszczenia, przy czym roszczenie to ma charakter okresowy i przedawnia się z upływem lat trzech, ale przedawnienie następuje za każdy dzień z osobna. Z upływem trzyletniego terminu przedawnienia w tym przepisie ustanowionego, przedawniają się wszystkie roszczenia o odsetki za opóźnienie, zarówno wykazujące związek z działalnością gospodarczą, jak i związku takiego niewykazujące. Tak więc wobec wytoczenia powództwa w grudniu 2007 r. wskazać należy na bezpodstawność żądania części przekształconych w roszczenie główne odsetek, tj. skapitalizowanych - naliczonych do grudnia 2004 r. - łącznie w kwocie 96 490 zł.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Zgodnie z art. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego o związku roszczenia z działalnością gospodarczą można mówić przede wszystkim wówczas, gdy roszczenie przysługuje podmiotowi, który taką działalność prowadzi. Roszczenie jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, jeżeli pozostaje w funkcjonalnym związku z tą działalnością, w szczególności gdy wynika z czynności podejmowanych w celu realizacji zadań związanych z przedmiotem prowadzonej działalności. Czynność związana z prowadzeniem działalności gospodarczej nie musi należeć do stale podejmowanych czynności, typowych ze względu na przedmiot.