Kiedy i jakie opłaty stosunkowe może pobierać komornik

Za kilka miesięcy przywrócona zostanie istniejąca przed dwoma laty możliwość miarkowania wysokości opłat komorniczych przez sąd. Zapowiada to uchwalona w mijającym miesiącu nowelizacja ustawy o komornikach sądowych i egzekucji.

Na potrzebę jej wprowadzenia - jak wskazano w uzasadnieniu do tej noweli - wskazał minister zdrowia, który podkreślił szczególne znaczenie takiej możliwości dla publicznych zakładów opieki zdrowotnej, w odniesieniu do których nakład pracy komorników związany z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego jest z reguły niewielki. Zmiany zaczną obowiązywać po upływie trzech miesięcy od ogłoszenia ustawy nowelizującej w Dzienniku Ustaw.

Po wejściu w życie zmian wprowadzonych do ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 167, poz. 1191 z późn. zm.) nadal będzie obowiązywać zasada, że w sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 15 proc. wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/10 i nie wyższej niż 30-krotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

Inaczej będzie w przypadku wyegzekwowania świadczenia wskutek skierowania egzekucji do wierzytelności z rachunku bankowego i wynagrodzenia za pracę. Co prawda, i w tym przypadku, tak jak obecnie, komornik będzie miał prawo pobrać od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 8 proc. wartości wyegzekwowanego świadczenia, ale kwota ta nie będzie mogła być niższa niż 1/20 i nie wyższa niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

Obecnie nie może być ona niższa niż 1/10 tego wynagrodzenia, a zatem dolna granica zostanie obniżona. Ma to dotyczyć także przypadków kierowania egzekucji do wierzytelności ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego, jak również wypłacanych na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zasiłku dla bezrobotnych, dodatku aktywizacyjnego, stypendium oraz dodatku szkoleniowego.

We wszystkich tych sprawach komornik ściągnie opłatę od dłużnika proporcjonalnie do wysokości wyegzekwowanego świadczenia, czyli według reguł obecnie obowiązujących.

Nowelizacja nie wprowadza zmian w zasadach poboru opłat w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela. W takich sytuacjach w sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych na podstawie art. 823 kodeksu postępowania cywilnego komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 5 proc. wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania, jednak nie niższej niż 1/10 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Natomiast w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela zgłoszony przed doręczeniem dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji opłata ta wynosi 1/10 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

Aby móc pobrać takie opłaty, komornik musi wydać postanowienie, w którym wzywa dłużnika do uiszczenia należności z tego tytułu. Dłużnik ma na to siedem dni od doręczenia postanowienia. Postanowienie po uprawomocnieniu się podlega wykonaniu w drodze egzekucji bez zaopatrywania w klauzulę wykonalności.

Istnieją też sytuacje, w których opłatę musi wnieść wierzyciel. Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji stanowi bowiem, że w przypadku niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego wspomniane opłaty związane z umorzeniem postępowania uiszcza wierzyciel. Również wtedy komornik ma obowiązek wydania postanowienia, w którym wzywa wierzyciela do zapłacenia należności z tego tytułu. I w tym przypadku termin na ich wniesienie wynosi siedem dni od doręczenia postanowienia, a ponadto również w tej sytuacji postanowienie po uprawomocnieniu się podlega wykonaniu w drodze egzekucji bez zaopatrywania w klauzulę wykonalności.

Jeżeli do umorzenia postępowania egzekucyjnego dojdzie z innych przyczyn, komornik nie pobiera opłaty od tej części świadczenia, która nie została wyegzekwowana.

Nowelizacja nie zmienia wreszcie zasady, że gdy egzekwowane świadczenie zostało zabezpieczone przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, na poczet opłaty stosunkowej komornik zalicza opłatę za dokonanie zabezpieczenia, jeżeli pobrał ją od wierzyciela.

Istotną dla dłużników nowością będzie możliwość ubiegania się o nałożenie niższej opłaty.

Będzie on miał prawo złożyć wniosek o obniżenie wysokości opłat stosunkowych. Takie prawo uzyska także wierzyciel, którego należnościami dla komornika obciążą się w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu jego niecelowego wszczęcia.

Wniosek taki powinien być wniesiony w terminie siedmiu dni od uzyskania informacji o ściągnięciu opłaty albo od doręczenia (dłużnikowi lub wierzycielowi - zależnie od przyczyny umorzenia postępowania) wspomnianego postanowienia komornika o poborze opłaty.

Do wniosku, o którym mowa w ust. 7, stosuje się odpowiednio przepisy art. 767-767⁴ kodeksu postępowania cywilnego. Oznacza to, że powinien on czynić zadość wymaganiom pisma procesowego - należy wniosek uzasadnić i wskazać, o jakie obniżenie opłaty wnioskodawca wnosi. Na postanowienie sądu wydane po rozpatrzeniu wniosku będzie służyć prawo do zażalenia.

O ewentualnym obniżeniu opłaty stosunkowej zdecyduje sąd. Rozpoznając wniosek w tej sprawie.

Sąd będzie uwzględniał przede wszystkim nakład pracy komornika lub sytuację majątkową wnioskodawcy oraz wysokość jego dochodów. Sprawy egzekucyjne należą bowiem do właściwości sądów rejonowych, a realizują je działający przy tych sądach komornicy.

Do nich należy wykonywanie czynności egzekucyjnych, z wyjątkiem czynności zastrzeżonych dla sądów. W konsekwencji sąd może z urzędu wydawać komornikowi zarządzenia zmierzające do zapewnienia należytego wykonania egzekucji oraz usuwać spostrzeżone uchybienia. Z tego tytułu to on jest władny ocenić nakład pracy komornika w danej sprawie.

Komornik podejmuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie siedmiu dni od otrzymania wniosku wierzyciela, czynności niezbędne do skutecznego przeprowadzenia egzekucji lub zabezpieczenia roszczenia. Podstawę do egzekucji daje przede wszystkim tytuł wykonawczy, czyli tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Tytułem egzekucyjnym jest:

● orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugoda zawarta przed sądem,

● orzeczenie referendarza sądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu,

● wyrok sądu polubownego lub ugoda zawarta przed takim sądem,

● ugoda przed mediatorem,

● inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej

● akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub uiszczenia rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie oznaczonych, albo też obowiązek wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej, lokalu, nieruchomości lub statku wpisanego do rejestru, gdy termin zapłaty, uiszczenia lub wydania jest w akcie wskazany,

● akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy akt określa warunki, które upoważniają wierzyciela do prowadzenia przeciwko dłużnikowi egzekucji na podstawie tego aktu o całość lub część roszczenia, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności,

● akt notarialny, w którym właściciel nieruchomości albo wierzyciel wierzytelności obciążonych hipoteką, niebędący dłużnikiem osobistym, poddał się egzekucji z obciążonej nieruchomości albo wierzytelności, w celu zaspokojenia wierzyciela hipotecznego, jeżeli wysokość wierzytelności podlegającej zaspokojeniu jest w akcie określona wprost albo oznaczona za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, i gdy akt określa warunki, które upoważniają wierzyciela do prowadzenia egzekucji o część lub całość roszczenia, jak również wskazany jest termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności

tytułem egzekucyjnym jest również akt notarialny, w którym niebędący dłużnikiem osobistym właściciel ruchomości lub prawa obciążonych zastawem rejestrowym albo zastawem, poddaje się egzekucji z obciążonych składników w celu zaspokojenia zastawnika.

Jeżeli tytuł wykonawczy wystawiono przeciwko dłużnikowi pozostającemu w związku małżeńskim, wówczas egzekucję można prowadzić nie tylko z majątku osobistego dłużnika, lecz także z pobranego przez niego wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskanych z prowadzenia przez niego innej działalności zarobkowej oraz z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy. W przypadku zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej, rozszerzającej wspólność majątkową, również jest możliwe prowadzenie egzekucji ze składników majątku, które należałyby do majątku osobistego dłużnika, gdyby umowy takiej nie zawarto.

Z kolei do prowadzenia egzekucji ze wspólnego majątku wspólników spółki prawa cywilnego tytuł egzekucyjny musi być wydany przeciwko wszystkim wspólnikom. W przypadku wystawienia tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce jawnej, spółce partnerskiej, spółce komandytowej lub spółce komandytowo-akcyjnej, sąd nadaje klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, jak również wtedy, gdy jest oczywiste, że egzekucja ta będzie bezskuteczna.

W pewien sposób analogicznie jest w przypadku egzekucji ze spadku.

Wtedy konieczny jest - aż do działu spadku - tytuł egzekucyjny przeciwko wszystkim spadkobiercom. W razie ustanowienia zarządcy masy majątkowej lub kuratora spadku albo powołania wykonawcy testamentu, do egzekucji z mienia poddanego ich opiece tytuł egzekucyjny musi być wydany przeciwko tym osobom.

Klauzulę wykonalności nadaje sąd jednoosobowo na wniosek wierzyciela. Tytułowi wydanemu w postępowaniu, które zostało lub mogło być wszczęte z urzędu, sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu. Klauzula wykonalności powinna zawierać stwierdzenie, że tytuł uprawnia do egzekucji, a w razie potrzeby oznaczać jej zakres.

Jeżeli tytułem egzekucyjnym jest orzeczenie sądu, klauzulę umieszcza się na wypisie orzeczenia, czyniąc wzmiankę o jej wydaniu na oryginale orzeczenia.

W innych wypadkach klauzulę umieszcza się na tytule egzekucyjnym przedstawionym przez strony. Gdy natomiast tytułem egzekucyjnym jest orzeczenie wydane w elektronicznym postępowaniu upominawczym, klauzulę wykonalności pozostawia się - z wyjątkami - wyłącznie w systemie teleinformatycznym. Na postanowienie sądu co do nadania klauzuli wykonalności przysługuje zażalenie.

Wnioski i oświadczenia w postępowaniu egzekucyjnym składa się bądź na piśmie, bądź ustnie do protokołu. Jeżeli zachodzi potrzeba wysłuchania strony, odbywa się ono przez spisanie protokołu w obecności lub nieobecności drugiej strony, bądź przez oświadczenie strony na piśmie

Iwona Jackowska

iwona.jackowska@infor.pl

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 167, poz. 1191 z późn. zm.).

Ustawa z 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji.

Art. 758-761, 776-785, 795 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).