Jak przedsiębiorca może skutecznie dochodzić należności z faktury

Jednym z najważniejszych aspektów efektywnego prowadzenia każdej działalności gospodarczej jest skuteczne dochodzenie należności od kontrahentów. Nie zawsze jednak kontrahenci chcą uczciwie regulować swoje zobowiązania i w takiej sytuacji przedsiębiorca zmuszony jest do dochodzenia ich na drodze sądowej. Każde postępowanie sądowe wymaga jednak przedstawienia dowodów, które będą potwierdzały zasadność dochodzonego roszczenia. Jednym z najczęściej przedstawianych w sądzie przez przedsiębiorców dowodów jest faktura VAT. Przedsiębiorca, który dysponuje zaakceptowaną przez dłużnika fakturą VAT, może złożyć wniosek o rozpoznanie jego sprawy w postępowaniu nakazowym. Wyrok zapadnie wtedy szybciej, bowiem sąd będzie rozstrzygał na posiedzeniu niejawnym wyłącznie na podstawie o dokumentów.

Dysponowanie przez przedsiębiorcę fakturą VAT jest szczególnie ważne, jeśli chce on ograniczyć koszty związane z postępowaniem sądowym. W sprawach rozpoznawanych w postępowaniu zwykłym i w postępowaniu upominawczym przedsiębiorca jest bowiem zobowiązany do uiszczenia już na wstępie całej opłaty, tj. 5 proc. od wartości przedmiotu sporu. Koszty postępowania sądowego przedsiębiorca wierzyciel może ograniczyć, jeśli będzie on dysponował dokumentami pozwalającymi na rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym, w którym konieczne jest uiszczenie jedynie 1/4 opłaty.

Zgodnie z art. 485 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego sąd może wydać nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, jeżeli dochodzone roszczenie zostało udokumentowane zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem. Dokumentem takim może być oczywiście faktura VAT. Do uruchomienia postępowania nakazowego konieczny jest jednak wyraźny wniosek powoda, czyli przedsiębiorcy dochodzącego swoich roszczeń wynikających z niezapłaconej faktury VAT, z którego jednoznacznie będzie wynikało, że chce on rozpoznania jego sprawy w postępowaniu nakazowym. Wniosek ten powinien być zgłoszony w pozwie. Bezskuteczny będzie więc wniosek przedsiębiorcy, jeżeli złoży go on ustnie lub w późniejszym terminie, czyli np. na pierwszej rozprawie w postępowaniu zwykłym. Wybór trybu nakazowego jest bowiem przywilejem powoda, który może z niego skorzystać, ale może też skierować sprawę od razu do postępowania zwykłego. Takie zachowanie byłoby jednak nieracjonalne, jako że w postępowaniu nakazowym dużo prościej i szybciej uzyskuje się orzeczenie.

Jedynym dopuszczalnym środkiem dowodowym w postępowaniu nakazowym są dokumenty, i to spełniające określone wymogi formalne określone w art. 485 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego, czyli np. faktura VAT. Z uwagi na fakt, iż sprawa w postępowaniu nakazowym rozpoznawana jest na posiedzeniu niejawnym i sąd bierze pod uwagę jedynie złożone w postaci dokumentów dowody, przedsiębiorca powód powinien w pozwie przedstawić wszystkie swoje twierdzenia i dowody. Jeżeli tego nie zrobi, to przy wydawaniu nakazu zapłaty sąd nie będzie brał ich pod uwagę, a jeżeli dojdzie do rozprawy, to przedsiębiorca może mieć trudności z ich przedstawieniem.

W postępowaniu nakazowym dopuszczalne jest jedynie dochodzenie roszczeń pieniężnych albo świadczenia innych rzeczy zamiennych. Jeżeli złożony pozew i złożona jako dowód faktura nie będą budziły żadnych wątpliwości, to sąd na posiedzeniu niejawnym wyda nakaz zapłaty.

Nakaz zapłaty jest orzeczeniem warunkowym. Po wydaniu nakazu sąd doręcza bowiem pozwanemu orzeczenie wraz z pozwem i załącznikami. Jednocześnie sąd nakazuje pozwanemu, żeby w ciągu dwóch tygodni od doręczenia nakazu zaspokoił roszczenie w całości wraz z kosztami albo w tym terminie wniósł zarzuty.

Z uwagi na fakt, że nakaz zapłaty jest pierwszym pismem doręczanym pozwanemu w sprawie, sąd ma obowiązek sprawdzenia, czy wskazany w pozwie adres pozwanego jest prawdziwy. Jeśli wskazany w pozwie adres pozwanego był nieprawidłowy i nie można doręczyć pozwanemu pozwu, to sąd z urzędu uchyla nakaz, a przewodniczący podejmuje odpowiednie czynności, np. zawiesza postępowanie. Jeżeli po wydaniu nakazu okaże się, że pozwany w chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej, procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a braki te nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie zgodnie z przepisami kodeksu, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty i wydaje odpowiednie postanowienie, np. o odrzuceniu pozwu.

Przedsiębiorca, który kwestionuje wydany nakaz zapłaty, powinien wnieść zarzuty do sądu, który wydał nakaz. Pismo pozwanego powinno wskazywać, czy rozstrzygnięcie jest kwestionowane w całości czy w części, przedstawić zarzuty, a także wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie.

Jeżeli pozew wniesiono na urzędowym formularzu, np. w postępowaniu uproszczonym, to wniesienie zarzutów również wymaga zachowania tej formy. W postępowaniu nakazowym pozwany nie może wystąpić z powództwem wzajemnym, gdyż w tym trybie procesowym jest ono niedopuszczalne. Jeśli jednak pozwany z takim powództwem wystąpi, to sąd zadekretuje je jako oddzielną sprawę i skieruje do rozpoznania we właściwym trybie.

Jeżeli pozwany swoje zarzuty wniesie w sposób prawidłowy, czyli np. w ustawowym terminie i we właściwej formie, to sąd wyznaczy rozprawę. W takiej sytuacji sprawa będzie toczyła się dalej na zasadach ogólnych.

Sąd będzie mógł wydać wyrok, który nie będzie jednak dotyczył żądań, ale będzie odnosił się do samego nakazu - będzie mógł utrzymać go w mocy lub uchylić.

W toku postępowania, toczącego się na skutek wniesionych zarzutów, powód przedsiębiorca nie może występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych.

Jednakże jeżeli w toku sprawy zmienią się okoliczności, to powód może żądać zamiast pierwotnego przedmiotu jego wartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenie powtarzające się, np. czynsz, rozszerzyć żądanie o dalsze okresy. Jeżeli przedsiębiorca nie zgłosi jakichś okoliczności faktycznych, zarzutów lub wniosków dowodowych w pozwie albo w piśmie zawierającym zarzuty, to ich rozpoznanie przez sąd jest możliwe jedynie wtedy, gdy strona wykaże, że nie mogła z nich skorzystać wcześniej lub gdy potrzeba ich powołania wynikła później.

Dochodzenie przez przedsiębiorcę roszczeń w postępowaniu nakazowym korzystne jest także z tego względu, że z chwilą wydania nakazu zapłaty stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania klauzuli wykonalności. Oznacza to, że nakaz zastępuje postanowienie o zabezpieczeniu roszczenia.

Przedsiębiorca może zatem od razu wszcząć postępowanie wykonawcze bez potrzeby przeprowadzania postępowania klauzulowego i uzyskania na odpisie orzeczenia klauzuli wykonalności, co znacznie skraca czas postępowania wykonawczego.

We wniosku o wszczęcie postępowania wykonawczego przedsiębiorca powinien oznaczyć sposób zabezpieczenia, gdyż nie wynika on z treści nakazu, czyli powinien np. wskazać, że zabezpieczenie powinno nastąpić poprzez ustanowienie zakazu zbywania określonych ruchomości. Jeżeli jednak pozwany skutecznie złoży swoje zarzuty, to na jego wniosek sąd może wstrzymać wykonanie nakazu. Na takie postanowienie sądu przedsiębiorcy powodowi służy jednak zażalenie.

Wnosi się je do sądu wyższej instancji za pośrednictwem sądu, który wydał nakaz zapłaty, w terminie tygodniowym, licząc od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia.

Sąd może wydać nakaz zapłaty, jeżeli przedsiębiorca udowodni swoje roszczenie:

● dokumentem urzędowym,

● zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem,

● wezwaniem dłużnika do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu,

● zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank i niezapłaconym z powodu braku środków na rachunku bankowym.

● należycie wypełnionym wekslem, czekiem, warrantem lub rewersem

● umową dowodzącą spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego oraz dowodem doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeżeli powód dochodzi należności zapłaty świadczenia pieniężnego lub odsetek w transakcjach handlowych określonych w ustawie z 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. nr 139, poz. 1323).

W postępowaniu nakazowym dopuszczalne jest jedynie dochodzenie roszczeń pieniężnych albo świadczenia innych rzeczy zamiennych

Arkadiusz Jaraszek

arkadiusz.jaraszek@infor.pl