Grupy poszkodowanych będą mogły składać pozwy zbiorowe

Dochodzenie przed sądem roszczeń w takiej procedurze będzie pod warunkiem, że będą to roszczenia jednego rodzaju, oparte na tej samej lub takiej samej podstawie faktycznej i dochodzone przez co najmniej dziesięć osób.

Zaletą postępowania grupowego ma być obniżenie kosztów, zwiększenie efektywności ochrony sądowej, gdy wiele osób dochodzi małych kwot, czy ujednolicenie rozstrzygnięć w podobnych sprawach. Jego wprowadzenie może też spowodować, że duże firmy będą staranniej układały stosunki z konsumentami i zaczną wyżej ubezpieczać swoją odpowiedzialność cywilną.

Pozwy zbiorowe są możliwe w sprawach o roszczenia o ochronę konsumentów, z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny oraz z tytułu czynów niedozwolonych. Wyjątkiem są roszczenia o ochronę dóbr osobistych. W sprawach o roszczenia pieniężne postępowanie grupowe jest dopuszczalne tylko wtedy, kiedy wysokość roszczenia każdego członka grupy została ujednolicona (z uwzględnieniem wspólnych okoliczności sprawy). Ujednolicenie może nastąpić w podgrupach liczących co najmniej dwie osoby. Niemniej wolno ograniczyć powództwo do żądania ustalenia odpowiedzialności pozwanego. Wszczęcie postępowania grupowego nie wyłącza możliwości samodzielnego dochodzenia roszczeń przez poszkodowanych, np. przez zawalenie się hali targowej, w wypadku komunikacyjnym czy w wyniku matactw spółki giełdowej, którzy to poszkodowani do grupy nie przystąpili albo z niej wystąpili. Powództwo wytacza reprezentant grupy. Może to być jej członek albo powiatowy czy miejski rzecznik konsumentów (w zakresie swoich uprawnień). Taki powód prowadzi postępowanie w imieniu własnym, ale na rzecz wszystkich członków grupy. Obowiązuje przy tym przymus adwokacki, chyba że powód sam jest adwokatem lub radcą prawnym. Wynika to z potrzeby zapewnienia profesjonalnej ochrony interesów członków grupy, którzy sami nie biorą udziału w postępowaniu. Nowością jest też sposób ustalania wynagrodzenia pełnomocnika. Może ono zostać umówione jako odsetek zasądzonej na rzecz powoda kwoty, maksymalnie 20 proc.

Pozew powinien być skonstruowany jak wszystkie inne tego rodzaju pisma procesowe, a ponadto musi zawierać wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu grupowym (konieczne jest uzasadnienie dopuszczalności tej procedury i podanie m.in. wysokości ujednoliconych roszczeń członków grupy, względnie podgrup). Cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia wymaga zgody ponad połowy zainteresowanych. Sąd może jednak uznać taki projekt za sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli narusza on interes członków grupy. Procedura tego rodzaju należy do właściwości sądu okręgowego. Rozpoznaje on sprawę w składzie trzech sędziów zawodowych. W każdym stanie sprawy może skierować strony do mediacji. Postępowanie rozpoczyna rozstrzygnięcie o dopuszczalności postępowania grupowego. Na postanowienie w tej sprawie przysługuje zażalenie. I jeśli pozew nie zostanie odrzucony, sąd zarządza ogłoszenie (przeważnie w poczytnej prasie o zasięgu krajowym) o wszczęciu procedury.

Na żądanie pozwanego może zobowiązać powoda do złożenia kaucji. Wpłaca się ją w gotówce, a termin jej przekazania nie może być krótszy niż miesiąc. Kwota nie powinna przekraczać 20 proc. wartości przedmiotu sporu. Również na wniosek pozwanego zgłoszony w terminie miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sąd zarządza zaspokojenie z kaucji przyznanych mu kosztów. Jeśli jednak pozwanemu koszty nie zostaną zasądzone, kaucja zostaje wydana powodowi natychmiast po uprawomocnieniu się kończącego orzeczenia.

Opłata stosunkowa w postępowaniu grupowym w sprawach o prawa majątkowe wynosi 2 proc. wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 tysięcy.

dobromila.niedzielska@infor.pl

Ustawa z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. nr 7, poz. 44), która zacznie obowiązywać po upływie sześciu miesięcy od ogłoszenia, czyli 19 lipca 2010 r.