Wymagana jest zgoda dłużnika

Zagadnienia związane z sądownictwem arbitrażowym, doniosłe dla praktyki obrotu gospodarczego, są coraz częstszym przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego oraz tematem opracowań przedstawicieli doktryny. Jednym z problemów poruszanych na gruncie prawa arbitrażowego jest rozstrzygnięcie, czy w świetle obowiązujących przepisów dopuszczalne jest rozszerzenie zakresu podmiotowego zapisu na sąd polubowny. Poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, jak każda umowa procesowa, wiąże co do zasady tylko strony tej umowy. Wyjątki od tej zasady muszą mieć wyraźną podstawę w przepisach prawa. Na tle niniejszego zagadnienia, nasuwa się pytanie, czy umowa procesowa w postaci zapisu na sąd polubowny jest skuteczna wobec dłużników solidarnych, którzy nie byli sygnatariuszami tej umowy. Wątpliwości w tym zakresie rozstrzygnął SN w uchwale z 13 lipca 2011 r. (III CZP 36/11).

Współdłużnikami solidarnymi są np. pożyczkobiorca i poręczyciel, jak również wspólnicy spółki cywilnej. Istotą solidarności dłużników jest możliwość żądania przez wierzyciela spełnienia całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych. Analiza przepisów kodeksu cywilnego o zobowiązaniach solidarnych prowadzi do wniosku, iż mimo silnej więzi pomiędzy dłużnikami solidarnymi kodeks cywilny nie przyjął zasady pełnej reprezentacji jednych współdłużników przez drugich. Oceniając zatem pozycję dłużnika solidarnego w aspekcie związania zapisem na sąd polubowny, należy stwierdzić, że każdy dłużnik ma w ramach konkretnego stosunku zobowiązaniowego status samodzielny. Jak stwierdził SN w uzasadnieniu uchwały z 13 lipca 2011 r., zawarcie umowy obejmującej zapis na sąd polubowny nie może wpływać na sytuację innych dłużników solidarnych, chyba że sami wyrazili zgodę na poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu arbitrażowego. Tak więc poręczyciel może skutecznie zakwestionować podniesiony przeciwko niemu zapis na sąd polubowny zawarty w umowie pożyczki. Sąd Najwyższy przesądził także o nieskuteczności zapisu na sąd polubowny dokonanego przez spółkę jawną w stosunku do jej wspólników. Tytułem uzasadnienia powyższego stanowiska SN wskazał, że spółka jawna jest odrębnym podmiotem prawa od tworzących ją wspólników. W takiej sytuacji zapis na sąd polubowny dokonany przez spółkę osobową realizującą swoją podmiotowość prawną jest zapisem dokonanym przez spółkę we własnym imieniu, niewywołującym skutku wobec osób trzecich, w tym jej wspólników.

Sytuacji dłużników solidarnych oraz wspólników spółki jawnej nie można natomiast zrównywać z sytuacją, w jakiej znajdują się następcy prawni stron umowy, np. nabywcy przedsiębiorstw, gospodarstw rolnych czy spadków. W uchwale z 13 lipca 2011 r. SN stwierdził bowiem, że nabywcę przedsiębiorstwa wiąże zapis na sąd polubowny zawarty przed zbyciem przedsiębiorstwa przez zbywcę z jego wierzycielem, obejmujący spory dotyczące zobowiązań związanych z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa, analogicznie gospodarstw rolnych. Podobny wniosek należy wysnuć w odniesieniu do dłużnika przystępującego do długu na podstawie umowy (przejemcy długu lub cesjonariusza). Przedstawiony przez SN pogląd zasługuje na aprobatę, nie można bowiem rozszerzyć skuteczności zapisów umownych na osoby trzecie, niebędące sygnatariuszami danej umowy. Inaczej sprawa się ma w przypadku nabywcy przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego czy spadku, a także przejemcy długu czy cesjonariusza, którzy zajmując pozycję dłużnika w istniejącym stosunku obligacyjnym, znajdują się w takiej samej sytuacji prawnej, jaką zajmował dłużnik pierwotny. ES

@RY1@i02/2011/240/i02.2011.240.21500020a.802.jpg@RY2@

Paweł Sowisło adwokat, Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych P.J. Sowisło & Topolewski sp.k.

Paweł Sowisło

adwokat, Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych P.J. Sowisło & Topolewski sp.k.