Usprawnić wymiar sprawiedliwości

Sądownictwo jest dostarczycielem ważnego dobra publicznego, jakim jest sprawiedliwość. Oczekiwania społeczne są szczególnie wysokie. Niestety wyniki badań pokazują, że poziom satysfakcji i zaufania przedsiębiorców do wymiaru sprawiedliwości w Polsce jest ciągle bardzo niski. Zwraca na to również uwagę w swoich opiniach i rekomendacjach Rada Europy oraz jej Europejska Komisja ds. Efektywności Wymiaru Sprawiedliwości (CEPEJ).

Klientami sądów są obywatele i różnego rodzaju podmioty prawne. Jakość i efektywność dostarczanych im w tej sferze publicznej usług oceniają nie tylko przez pryzmat obowiązujących standardów sprawiedliwości, ale także poprzez wysokie koszty, nadmiernie długi czas oczekiwania na rezultat procesu sądowego, a także wykonalność orzeczeń w procesie dochodzenia praw wynikających z umów, co trwa średnio aż ok. 400 dni.

Pisze o tym, między innymi, uwagę wybitny znawca tego przedmiotu Cezary Kosikowski w swojej najnowszej książce pt. "Naprawa finansów publicznych w Polsce". Charakteryzuje w niej przyczyny, z powodu których obniża się jakość świadczonych usług w tej sferze. Przeprowadzanym w ostatnich latach - mniej lub bardziej udanym - reformom legislacyjnym muszą więc towarzyszyć zmiany i postęp w procesach organizacji i zarządzania efektywnością funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przekładają się one bowiem na poziom konkurencyjności funkcjonujących w Polsce przedsiębiorstw.

Przedsiębiorcy od dawna wskazują, jak istotną rolę dla rozwoju ich działalności odgrywają trafnie określone zależności i wzajemne oddziaływanie między obowiązującymi regulacjami prawa gospodarczego i karnego.

Innym, niezmiernie istotnym problemem, który zdaniem przedsiębiorców wymaga pilnego rozwiązania, są przepisy ustawy z 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2006 r. nr 126, poz. 876 z późn. zm.) - w przedmiocie wprowadzenia obiektywnych kryteriów zwalniania stron postępowania od kosztów z nim związanych. W szczególności dotyczy to wpisu sądowego, który w większości przypadków jest nie tylko bardzo dużym obciążeniem finansowym, ale także coraz częściej dla przedsiębiorców barierą nie do pokonania. Uniemożliwia im ona skuteczne wytoczenie powództwa przeciwko nieuczciwemu kontrahentowi. Polska jest jedynym krajem w Unii Europejskiej, który ciągle nie ma w tym obszarze całościowej regulacji prawnej, a jedynie liczne, często sprzeczne przepisy rozrzucone po różnych ustawach.

Przedsiębiorcy w Polsce również od dawna zgłaszają celowość wprowadzenia zmiany, która ułatwiłaby im możliwość skutecznej obrony przed nieuczciwymi dłużnikami. Byłoby to możliwe w wyniku modyfikacji przepisów kodeksu postępowania cywilnego, które dotyczą postępowań gospodarczych - w szczególności w zakresie tzw. prekluzji dowodowej. Problem ten znajduje się obecnie na etapie prac rządowych, ale jest wątpliwe, czy wobec zbliżającego się końca kadencji parlamentu zostanie uchwalony.

Te i inne problemy efektywności funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, znajdujące się na pograniczu prawa i ekonomii, wymagają zarówno nowych rozwiązań legislacyjnych, jak też wyraźnego postępu w zarządzaniu w polskim sądownictwie na wszystkich jego poziomach.

@RY1@i02/2011/063/i02.2011.063.130.002b.001.jpg@RY2@

Fot. Wojciech Górski

Andrzej Herman

Andrzej Herman

profesor, dziekan Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie