Wyciągi z ksiąg bez urzędowej mocy

Uprzywilejowanie ksiąg bankowych oraz sporządzonych z nich wyciągów poprzez nadanie im mocy prawnej dokumentu urzędowego jest niezgodne z konstytucją. Takie orzeczenie wydał wczoraj Trybunał Konstytucyjny w wyniku rozpoznania pytania prawnego Sądu Rejonowego w Toruniu. Wyrok TK jest ostateczny. Zdanie odrębne zgłosił sędzia TK Wojciech Hermeliński.

Sędziowie trybunału orzekli, że uznanie za dokumenty urzędowe ksiąg rachunkowych banku oraz sporządzonych z nich wyciągów, w ramach postępowania cywilnego prowadzonego wobec konsumenta, narusza konstytucyjne zasady demokratycznego państwa prawnego oraz równości wobec prawa. TK stwierdził, że taka regulacja jest także niezgodna z przepisem gwarantującym ochronę konsumentów przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz nieuczciwymi praktykami rynkowymi.

Moc prawna dokumentów urzędowych co do zasady jest związana z wykonywaniem zadań publicznych. Tymczasem działalność banków w Polsce nie ma takiego charakteru, gdyż są to podmioty prywatne. Według sądu, który skierował pytanie prawne, regulacja nadająca księgom rachunkowym moc prawną dokumentu urzędowego powoduje znaczne umocnienie pozycji procesowej przedsiębiorcy wobec konsumentów. Takie unormowanie powoduje bowiem, że ciężar dowodu przechodzi na pozwanego. W takiej sytuacji to konsument musi udowodnić, że nie ma zaciągniętych zobowiązań wobec banku, które byłyby wykazane w jego księgach rachunkowych. Tym samym pozwany musi wykazać, że nie pozostaje dłużnikiem banku. Zdaniem TK zakwestionowany przywilej bankowy prowadzi do na- ruszenia zarówno zasady równości stron w procesie, jak i zasady sprawiedliwości społecznej. Trybunał stwierdził ponadto, że uprzywilejowanie w ramach postępowania cywilnego ksiąg bankowych i sporządzanych z nich wyciągów powoduje dodatkowe umocnienie podmiotu profesjonalnego, który ma co do zasady przewagę nad klientami.

Zdaniem Katarzyny Pytel, radcy prawnego, zapadłe wczoraj orzeczenie może doprowadzić do przedłużenia sporów sądowych. Banki mogą oczywiście dostarczać szczegółowych wyliczeń. Natomiast warto podkreślić, że w sytuacji zakwestionowania przez klienta samego zawarcia umowy z bankiem dochodziło zawsze do zawieszenia postępowania w sprawie i złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa lub też przeprowadzenia w toku tego postępowania dowodu z opinii biegłego. Równocześnie należy sobie postawić pytanie, w jaki sposób bank ma udowodnić przykładowo pobranie kolejnych kwot z rachunku bankowego za pomocą karty kredytowej.

Sygn. P 7/09

agnieszka.bobowska@infor.pl