Trzeba wykazać wpływ uchybienia na poniesioną szkodę

Strona powodowa domagająca się naprawienia szkody z tytułu nienależytego wykonania usługi zastępstwa procesowego powinna wykazać, że gdyby nie uchybienia przyjmującego zlecenie, to uzyskałaby korzystne dla siebie stanowisko sądu.

Powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego zakładu ubezpieczeń kwoty 250 060 zł tytułem odszkodowania za szkodę spowodowaną przez ubezpieczonego od odpowiedzialności cywilnej zawodowej w tym zakładzie radcę prawnego. Podnosiła, że wskutek zaniedbań wymienionego, który reprezentował ją w postępowaniu administracyjno-sądowym przed wojewódzkim sądem administracyjnym, odrzucone zostały jej trzy skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie określenia zobowiązań spółki cywilnej (której była wspólnikiem) w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń - marzec 2003 r. Twierdziła, że gdyby nie odrzucenie skarg, mogłaby liczyć na korzystne dla siebie rozstrzygnięcie w postaci uchylenia decyzji podatkowych, a tym samym zwolniona zostałaby z obowiązku uiszczenia podatku VAT. Sąd okręgowy oddalił powództwo, uznając, iż powódka nie wykazała związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opisywaną przez siebie szkodą a nienależytym wykonaniem umowy zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, który ją reprezentował w postępowaniach administracyjno-sądowych. Od wyroku apelację wniosła powódka.

Sąd apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania. Zgodził się z zarzutem niedokonania przez sąd I instancji wszechstronnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Ugruntowane jest już w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym strona powodowa domagająca się naprawienia szkody z tytułu nienależytego wykonania usługi zastępstwa procesowego powinna wykazać, że gdyby nie uchybienia przyjmującego zlecenie, to uzyskałaby korzystne dla siebie stanowisko sądu, co przesądza o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zawinionym działaniem pełnomocnika a szkodą.

Sąd I instancji w niniejszej sprawie, stwierdzając brak odpowiedniego materiału dowodowego, zarzucił powódce, że nie przedstawiła dokumentów księgowych i finansowych przedsiębiorstwa, z których wynikałoby, że obciążenie spółki podatkiem VAT za okres styczeń - marzec 2003 r. było niezasadne. Powyższe stanowisko sądu I instancji nie zostało jednak poprzedzone jakąkolwiek oceną zasadności podnoszonych przez powódkę w skargach do WSA zarzutów. Nie zostało także wyjaśnione, jakich dokumentów uniemożliwiających ocenę zasadności tych skarg, zdaniem sądu, zabrakło lub jakie okoliczności faktyczne, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjno-sądowej, nie mogły zostać wyjaśnione.

Jeżeli chodzi o skargę dotyczącą decyzji dyrektora Izby Skarbowej, określającej zobowiązania spółki w podatku od towarów i usług za styczeń 2003 r., to skarżąca podnosiła jedynie tę kwestię, iż mimo braku w tym kierunku ustaleń organu podatkowego nabyła w istocie towar wskazany w zakwestionowanej przez urząd skarbowy fakturze VAT ze stycznia 2003 r., wystawionej przez spółkę cywilną. W przypadku decyzji określającej zobowiązanie podatkowe za luty 2003 r. skarżąca twierdziła z kolei, że nabyła towar objęty zakwestionowaną fakturą bezpośrednio od osoby fizycznej, która wykonywała sprzedaż we własnym imieniu. Odnośnie do decyzji organu podatkowego za marzec 2003 r., podobnie jak za styczeń 2003 r., powódka twierdziła, iż w istocie nabyła określone w fakturach VAT wystawionych przez spółkę z o.o. paliwo, a ponadto kwestionowała ustalenia organu podatkowego, dotyczące prowadzenia fikcyjnej działalności gospodarczej przez podmiot dostarczający towar spółce. Powyższe rozbieżności pomiędzy ustaleniami zawartymi w decyzjach organów podatkowych a twierdzeniami skarżącej miały jednak charakter wtórny. Ze względu na to, że wnoszone przez powódkę skargi do WSA opierały się na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. par. 48 ust. 4 pkt 1 lit. a) oraz par. 48 ust. 4 pkt 5 lit. a) rozporządzenia wykonawczego Ministra Finansów do ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym oraz art. 120 i art. 122 Ordynacji podatkowej - najpierw należało dokonać interpretacji tych przepisów i ustalić, czy mają one w ogóle w sprawie zastosowanie. Dopiero właściwa interpretacja ww. przepisów rozporządzenia i podciągnięcie ich pod stan faktyczny każdej z trzech wytoczonych przez powódkę spraw pozwoliłaby na wyciągnięcie wniosków, czy materiał dowodowy był wystarczający do oceny zasadności postępowania "pierwotnego".

Odnośnie do skargi od decyzji podatkowej za styczeń 2003 r. należało przede wszystkim rozważyć, czy par. 48 ust. 4 pkt 5 lit. a) rozporządzenia wykonawczego Ministra Finansów ma zastosowanie tylko wówczas, gdy faktura, na podstawie której dokonano obniżenia podatku należnego, stwierdza czynność, która nie została faktycznie zrealizowana czy też również odnosi się do sytuacji, w której faktura VAT obrazuje rzeczywisty zakup towaru, ale pochodzącego z niewiadomego źródła. Gdyby okazało się, że przepis ten - tak jak przyjął organ podatkowy - znajduje zastosowanie w obu sytuacjach, nie istniałaby w ogóle potrzeba wyjaśniania kwestii dotyczącej rzeczywistego zakupu paliwa przez spółkę, a skarga powódki podlegałaby oddaleniu. Odnośnie do skargi od decyzji podatkowej za marzec 2003 r. rozpoznania wymagał zarzut powódki dotyczący ustaleń faktycznych organu podatkowego w zakresie powadzenia fikcyjnej działalności. Odnośnie do skargi od decyzji podatkowej z lutego 2003 r. należało dokonać wykładni użytego w par. 48 ust. 4 pkt 1 lit. a) oraz ust. 5 lit. a) rozporządzenia wykonawczego pojęcia "podmiotu nieuprawnionego" w celu ustalenia, czy stan faktyczny sprawy wskazany w decyzji w ogóle wypełnia dyspozycję ww. przepisów, tzn. czy faktura wystawiona przez podmiot, który powinien działać w cudzym imieniu i na cudzą rzecz, jest fakturą, o jakiej mowa w tych przepisach. Nadto wymagała oceny zasadność zarzutu organu podatkowego dotyczącego niezadeklarowania i niezapłacenia przez wspólnika podatku VAT naliczonego od czynności opodatkowanej.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Przesłankami odpowiedzialności odszkodowawczej dłużnika (z kontraktu) są: szkoda wierzyciela w postaci uszczerbku majątkowego oraz szkoda jako wynik niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez dłużnika a także związek przyczynowy między faktem nienależytego wykonania lub niewykonania zobowiązania a poniesioną szkodą. Ciężar dowodu istnienia wyżej wymienionych przesłanek w świetle art. 6 k.c. spoczywa na wierzycielu jako osobie, która z tychże faktów wywodzi skutki prawne. Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła (art. 361 par. 1 k.c.). W literaturze wskazuje się, że dla określenia normalnych następstw działania lub zaniechania podmiotu powinno się nade wszystko w sposób obiektywny ustalić, czy prawdopodobieństwo jakiegoś skutku zwiększa się każdorazowo wraz z wystąpieniem przyczyny danego rodzaju.