Jakie szkolenie musi ukończyć rodzic starający się o adopcję dziecka

Od początku tego roku w związku z wejściem w życie ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (dalej ustawa o pieczy zastępczej) zmienione zostały niektóre przepisy regulujące procedurę starania się o przysposobienie dziecka, a prowadzone przez powiaty ośrodki adopcyjno-opiekuńcze zostały zastąpione przez finansowane z budżetu i podlegające pod marszałków województw ośrodki adopcyjne. To do ich zadań należy kwalifikacja dzieci, które mogłyby zostać przysposobione, oraz znalezienie właściwej ze względu na ich potrzeby rodziny. W przypadku gdy do ośrodka zgłoszą się osoby chętne do adopcji, to w ramach obowiązującej procedury muszą m.in. odbyć szkolenie przygotowujące je do przyjęcia dziecka. [Przykład 1]

Kwalifikacja wstępna

Zanim jednak potencjalni rodzice adopcyjni zostaną na nie skierowani, ośrodek adopcyjny dokonuje wstępnej ich oceny, która ma uwzględniać przede wszystkim spełnianie warunków wynikających z przepisów ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.), w tym z art. 114¹ tej ustawy. Zgodnie z nim adoptować dziecko może osoba (małżeństwo lub osoba samotna), która ma pełną zdolność do czynności prawnych, a jej kwalifikacje osobiste uzasadniają przekonanie, że będzie należycie wywiązywała się z obowiązków przysposabiającego. Ponadto między starającym się o adopcję a dzieckiem musi istnieć odpowiednia różnica wieku.

Taka wstępna kwalifikacja obejmuje ponadto diagnozę psychologiczną i pedagogiczną kandydatów dokonywaną przez pracowników ośrodka. W jej ramach badana jest też motywacja do podjęcia się wychowywania dziecka oraz przeprowadzany wywiad adopcyjny.

Wywiad adopcyjny

Podstawowym celem takiego wywiadu, który jest przeprowadzany w miejscu zamieszkania przyszłych opiekunów, jest zbadanie ich sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Jego formularz jest określony w rozporządzeniu mnistra pracy i polityki społecznej z 22 grudnia 2011 r. w sprawie wzoru kwestionariusza wywiadu adopcyjnego oraz wzoru karty dziecka (Dz.U. nr 292, poz. 1721).

W wywiadzie ośrodek sprawdza więc przede wszystkim źródła dochodów osób chcących adoptować dziecko. W związku z tym wymagane jest przedstawienie odpowiednich dokumentów, np. zaświadczenia o wysokości zarobków, o dochodach osiąganych z prowadzenia gospodarstwa rolnego, kopii zeznania podatkowego. Kolejny element wywiadu dotyczy warunków mieszkaniowych, jakimi dysponują rodzice. W tym przypadku brane pod uwagę są: metraż, liczba pomieszczeń oraz osób wspólnie zamieszkujących w domu lub mieszkaniu, a także ich stopień pokrewieństwa. Następnie sprawdzany jest aktualny stan zdrowia potencjalnych opiekunów. W związku z tym do wywiadu powinny być wpisane informacje o przewlekłych chorobach, operacjach i leczeniu specjalistycznym.

Wywiad będzie też podstawą do gromadzenia przez ośrodek informacji o kandydatach do przysposobienia. Przepisy ustawy o pieczy zastępczej jako najważniejsze z nich wymieniają:

wimię, nazwisko, obywatelstwo i adres zamieszkania,

wstan cywilny,

wwykształcenie i zawód,

wmiejsce pracy,

wwarunki mieszkaniowe,

wźródła dochodu,

wdane o stanie zdrowia, niezbędne do stwierdzenia, że osoba może sprawować właściwą opiekę nad dzieckiem,

winformację o niekaralności pochodzącą z Krajowego Rejestru Karnego.

Szkolenie bez opłaty

Kolejnym etapem procedury przysposabiającej jest odbycie przez przyszłych rodziców szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny. Nie wszystkie osoby są jednak zobowiązane do jego odbycia, bo przepisy zwalniają z tego obowiązku kandydatów, którzy są spokrewnieni lub spowinowaceni z dzieckiem oraz sprawują nad nim rodzinną pieczę zastępczą.

Takie szkolenia począwszy od stycznia, gdy weszła w życie nowa ustawa o pieczy zastępczej, były płatne. Wysokość opłaty, którą samodzielnie wyznaczał każdy ośrodek, nie mogła być wyższa niż 150 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę. W tym roku było to więc maksymalnie 2250 zł. Wchodząca w życie 8 czerwca nowelizacja ustawy o pieczy zastępczej spowoduje, że będzie ono bezpłatne.

Program szkoleń, które będą kończyć rodzice, musi być zgodny z zakresem tematycznym określonym w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 9 grudnia 2011 r. w sprawie szkolenia kandydatów do przysposobienia dziecka (Dz.U. nr 272, poz. 1610). W związku z tym ośrodek adopcyjny po opracowaniu tego programu musi go następnie zatwierdzić w resorcie pracy. Dopiero po uzyskaniu pozytywnej decyzji będzie możliwe rozpoczęcie szkoleń potencjalnych opiekunów. Dodatkowy warunek, który muszą również spełnić te instytucje, dotyczy kwalifikacji osób uprawnionych do ich prowadzenia. [Przykład 2].

Zakres tematyczny

Zgodnie z powyższym rozporządzeniem, przyszły rodzic w trakcie kursu powinien poznać elementy prawa rodzinnego, szczególnie te dotyczące przysposobienia, problematyki jawności adopcji, zagadnień przeżywania i radzenia sobie ze stratą w kontekście niemożności posiadania biologicznego dziecka (lub jego utraty) oraz tematyki z zakresu przygotowania własnych dzieci do zmiany ich sytuacji rodzinny w chwili powiększenia się jej składu o kolejnego członka.

Z kolei zajęcia w formie warsztatów powinny dotyczyć wzmacniania prawidłowej motywacji kandydatów do przysposobienia oraz umiejętności wychowawczych uwzględniających specyfikę potrzeb dzieci.

Ponadto w ramach szkolenia rodzic powinien zapoznać się też z:

wproblemami dotyczącymi rozwoju dziecka wychowywanego poza rodziną naturalną, w tym wpływu przebiegu okresu życia płodowego, sytuacji kryzysowej i występowania przemocy w rodzinie na zachowanie i rozwój podopiecznego,

wpodstawami pielęgnacji i rozwoju psychomotorycznego niemowląt,

wmetodami stymulowania rozwoju psychofizycznego dziecka,

wpodstawami wiedzy o zdrowiu dziecka, profilaktyce prozdrowotnej, objawach sygnalizujących chorobę i zasady postępowania w takich przypadkach,

wmetodami budowania poczucia własnej wartości u dziecka,

wzagadnieniami z zakresu wspomagania rozwoju dziecka z problemami emocjonalnymi i zaburzeniami zachowania,

wproblematyką roli emocjonalnych w rodzinie, kształtowania się więzi w rodzinach adopcyjnych oraz typów przywiązania i ich konsekwencji dla rozwoju dziecka,

wzagadnieniami z zakresu wspomagania rozwoju dziecka z alkoholowym zespołem płodowym oraz niepełnosprawnego.

Ostatnim elementem szkolenia są formy pomocy i wsparcia dla rodzin, które już adoptowały dziecko. Do obowiązków ośrodków adopcyjnych, jeżeli z wnioskiem w tej sprawie wystąpią sami rodzice, należy bowiem zapewnianie im pomocy w rozwiązywaniu problemów wychowawczych i opiekuńczych, poradnictwo i terapia rodzinna oraz pomoc w zakresie prawa rodzinnego.

Przepisy rozporządzenia nie określają, ile godzin w ramach szkolenia powinno być poświęconych na poszczególne jego zagadnienia. Wskazują jedynie, że łączna ich liczba ma wynosić minimum 35 godzin, z czego pięć powinno dotyczyć wzmacniania prawidłowej motywacji kandydatów do przysposobienia.

Po zakończeniu kursu przyszli rodzice otrzymają świadectwo potwierdzające jego ukończenie. Nie oznacza to jednak, że automatycznie otworzy im to drogę do przeprowadzenia sądowej procedury adopcji, bo konieczne jest jeszcze uzyskanie ostatecznej kwalifikacji. Po jej wydaniu ośrodek adopcyjny przedstawi kandydatom propozycje dzieci, które zostały zakwalifikowane do przysposobienia [Przykład 3].

Ważne

Z obowiązku odbycia szkolenia zwolnieni są kandydaci do przysposobienia, którzy są spokrewnieni, spowinowaceni z dzieckiem lub sprawują nad nim rodzinną pieczę zastępczą

PRZYKŁADY

1 Ośrodek adopcyjny ma 14 dni na zakwalifikowanie dziecka do przysposobienia

Zgodnie z nowymi przepisami dyrektor domu dziecka, ale też podmiot leczniczy, organizator rodzinnej pieczy zastępczej oraz inna osoba lub instytucja, która ma informację o dziecku uzasadniającą zakwalifikowanie go do adopcji, powinna zgłosić to do ośrodka. Ten zbiera dane o sytuacji prawnej, rodzinnej i zdrowotnej, zwane kartą dziecka oraz gromadzi dostępną dokumentację medyczną i psychologiczną. W przypadku gdy takich informacji nie posiada, ma trzy dni, aby wystąpić do ośrodka adopcyjnego prowadzącego wojewódzki bank danych o ich ustalenie. Ten z kolei ma siedem dni, aby przekazać wymagane informacje o dziecku. Następnie ośrodek adopcyjny ma 14 dni na kwalifikację dziecka oraz znalezienie odpowiednich kandydatów do przysposobienia. Jeżeli się to nie powiedzie, dokumentację dotyczącącą dziecka przekazuje do tego ośrodka, który prowadzi wojewódzki bank danych.

2 Osoby prowadzące szkolenia muszą mieć odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie

Prawo do prowadzenia szkoleń mają osoby, które mogą wykazać się co najmniej trzyletnim i udokumentowanym doświadczeniem w prowadzeniu kursów z zakresu problematyki odpowiadającej tematycznie zagadnieniom wskazanym w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 9 grudnia 2011 r. w sprawie szkolenia dla kandydatów do przysposobienia dziecka lub takim samym stażem w prowadzeniu procedur przysposobienia. Drugą możliwością jest ukończenie studiów magisterskich lub studiów drugiego stopnia związanych z tematyką szkolenia.

3 Rodzice dowiedzą się o możliwości przysposobienia brata adoptowanego dziecka

Ośrodek adopcyjny ma obowiązek bezzwłocznego poinformowania rodziny o możliwości przysposobienia brata lub siostry dziecka, które już znajduje się pod jej opieką. Może ona już zresztą wcześniej złożyć deklarację, w której wyrazi chęć adopcji rodzeństwa. Ponadto przepisy ustawy o pieczy zastępczej przewidują też inne szczególne zasady pierwszeństwa. Dotyczą one przypadków, gdy gotowość do adopcji zgłoszą osoby spokrewnione lub spowinowacone z dzieckiem oraz rodzina zastępcza lub prowadzący rodzinny dom dziecka, w których jest ono umieszczone. Jeżeli tak się nie stanie, rozpoczynana jest procedura poszukiwania rodziców przez ośrodek adopcyjny, potem przez ten, który prowadzi wojewódzki bank danych. Gdy i ta próba się nie powiedzie, kwalifikacja i karta dziecka trafią do ośrodka adopcyjnego wyznaczonego do prowadzenia centralnego banku danych zawierającego dane ogólnopolskie o dzieciach czekających na przysposobienie.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 154 - 175 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. nr 149, poz. 887 z późn. zm.).