Kopia, odpis czy oryginał

W praktyce postępowań sądowych częstym zarzutem jest podnoszenie przez strony, że złożone do akt sprawy odpisy dokumentów nie mogą stanowić dowodów w sprawie, bądź też winny być przez sąd odrzucone albo pominięte, gdyż wartość dowodową mają wyłącznie oryginały. Ponieważ analogiczny pogląd znalazł odzwierciedlenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. wyrok z 6 listopada 2002 r., I CKN 1280/2000) stwierdzeniom tym warto poświęcić kilka zdań komentarza.

Po pierwsze, kodeks postępowania cywilnego (k.p.c). nie zawiera w sobie w zasadzie przejawów tzw. formalnej teorii dowodów, sprowadzającej się do uznania, że określony fakt może być udowadniany wyłącznie za pomocą specyficznego środka dowodowego, bądź też w drodze specyficznie przeprowadzonego dowodu. W rezultacie również kopia dokumentu może stanowić środek dowodowy, podlegający ocenie sądu na podstawie art. 233 par. 1 k.p.c.

Po drugie zaś, na błędność kwestionowanego poglądu wskazuje art. 129 k.p.c. Zgodnie z par. 1 tego przepisu - strona powołująca się w piśmie na dokument obowiązana jest na żądanie przeciwnika złożyć oryginał dokumentu w sądzie jeszcze przed rozprawą. A contrario więc, w braku stosownego żądania i o ile przepis szczególny nie stanowi inaczej, nie istnieje w ogóle obowiązek złożenia w sądzie oryginału dokumentu. Złożenie kopii powoduje wyłącznie, że jest ona oceniana przez sąd jak każdy inny środek dowodowy w sprawie, zgodnie z treścią art. 233 par. 1 k.p.c., a więc: to wyłącznie sąd - jeśli uzna to za właściwe - może nie dać wiary kopii dokumentu i oprzeć na tym stosowne skutki procesowe. Żaden z przepisów k.p.c. nie uzasadnia automatyzmu, sprowadzającego się do stwierdzenia, że środek dowodowy w postaci odpisu (kopii) dokumentu nie może być przez sąd dopuszczony, czy też - uznany za wiarygodny.

Warto zaznaczyć, że w zasadzie analogiczne stanowisko zaprezentował SN w wyroku z 3 października 2008 r., I CSK 62/08, podnosząc, że: obowiązek (złożenia oryginału dokumentu) powstaje z chwilą zgłoszenia przez stronę przeciwną żądania złożenia dokumentu w oryginale. Obowiązek ten może powstać także w wyniku zarządzenia sądu (art. 248 par. 1 k.p.c.).

W uzupełnieniu wspomnieć należy, że również art. 129 par. 2 k.p.c. w zw. z art. 6 ust. 3 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 10, poz. 65 z późn. zm.) albo art. 4 ust. 1b ustawy z 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 146, poz. 1188 z późn. zm.) nie stanowi per se podstawa obowiązku złożenia w sądzie oryginału dokumentu. Przepis ten nie może być bowiem odczytywany w oderwaniu od par. 1 art. 129 k.p.c., o czym przesądza nie tylko wymóg wykładni systemowej (zamieszczenie go w tej samej jednostce redakcyjnej tekstu prawnego), lecz również treść formułowanej w oparciu o art. 129 par. 2 k.p.c. normy. Stanowi on bowiem lex specialis w stosunku do art. 129 par. 1 k.p.c., a jego znaczenie sprowadza się wyłącznie do tego, że strona - o ile chce - zamiast wymogu złożenia oryginału dokumentu, na który się powołuje (do czego obligowałby ją ogólny art. 129 par. 1 k.p.c.), może złożyć jego kopię. Dopiero więc gdy strona zdecyduje się na zastosowanie wariantu z art. 129 par. 2 k.p.c., konieczne staje się dochowanie przez nią (a ściślej, przez jej pełnomocnika) stosownych wymogów w zakresie treści poświadczenia.

Należy jednak podkreślić, że ogólną przesłanką zastosowania art. 129 par. 2 k.p.c. jest wypełnienie hipotezy par. 1 tego przepisu, a więc - złożenie przez przeciwnika procesowego stosownego żądania. Innymi słowy: wymóg dochowania określonej formy potwierdzenia aktualizuje się dopiero po złożeniu przez drugą stronę żądania przedłożenia dokumentu w oryginale. W konsekwencji, w ocenie autora, z wyjątkiem sytuacji, w których przepisy prawa wyraźnie nakazują obowiązek złożenia w sądzie oryginału dokumentu (np. art. 485 par. 2 w zw. z par. 4, art. 694⁴ par. 1, czy też art. 1213 zd. 2 k.p.c.) przedłożone do akt sprawy kopie dokumentów winny być traktowane jako środek dowodowy podlegający ogólnej, tj. spełniającej wymogi wskazane w art. 233 par. 1 k.p.c., ocenie sądu.

@RY1@i02/2012/075/i02.2012.075.21500020b.802.jpg@RY2@

dr Jacek Kołacz, ekspert prawa gospodarczego

dr Jacek Kołacz

ekspert prawa gospodarczego