Dramatyczne skutki obniżek opłat komorniczych

Nikt nie powinien mieć wątpliwości, że komornik sądowy, jako organ pomocniczy wymiaru sprawiedliwości, pełni niezwykle istotną rolę dla bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. Komornicy swoim działaniem sprawiają, że miliardy złotych wracają w każdym roku do wierzycieli w wyniku skutecznej egzekucji, a wyroki sądowe nie są tylko mało znaczącą kartką papieru. Bez silnej i sprawnej egzekucji oraz stabilnych podstaw funkcjonowania zawodu komornika nie ma mowy o silnym gospodarczo państwie, o rozwoju przedsiębiorczości, o zaufaniu inwestorów zagranicznych do rynku. Krótko mówiąc, jest to zawód niezbędny do prawidłowego funkcjonowania demokratycznego państwa oraz gospodarki rynkowej. Mam jednak wrażenie, że nie wszyscy zdają sobie z tego sprawę, czego dowodem jest m.in. sposób wprowadzania zmian w obszarze funkcjonowania tego zawodu.

Otóż ustawą o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz.U. z 2013 r. poz. 829) znowelizowano również ustawę o komornikach sądowych i egzekucji. Propozycje w pierwotnym brzmieniu projektu były generalnie pozytywnie odbierane przez środowisko komorników sądowych. Jednakże, ku ogromnemu zaskoczeniu, w ostatniej chwili dokonano bardzo istotnej zmiany w zakresie sposobu powoływania komorników sądowych, i to bez jakichkolwiek konsultacji. Niestety nie uwzględniono przy tym przepisów odnoszących się do zastępstwa i likwidacji kancelarii, co będzie skutkować poważnymi komplikacjami w najbliższej przyszłości.

Zanim wspomniana ustawa weszła w życie, do Sejmu wpłynął kolejny, tym razem poselski, projekt ustawy o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, w którym proponuje się m.in. obniżenie opłat egzekucyjnych. O co chodzi autorom? Uzasadnienie projektu jest niezwykle skromne - wskazano jedynie, że projekt wprowadza "jasno określone granice tych opłat, dodatkowo je zmniejszając celem ich dostosowania do realiów gospodarczych i finansowych". Projektodawcy nie podejmują jednak wysiłku wskazania, jakie to są realia i dlaczego powinno dojść do kolejnego obniżenia opłat egzekucyjnych.

Osobiście nie mam wątpliwości, że obowiązkiem państwa jest ustalenie wysokości opłat egzekucyjnych na takim poziomie, aby obciążenie stron postępowania nie było nadmierne, ale jednocześnie opłaty te muszą zapewnić możliwość finansowania działalności egzekucyjnej komorników sądowych i zagwarantować im niezbędną niezależność. Jakiekolwiek zmiany w zakresie wysokości opłat winny więc być dokonywane w sposób odpowiedzialny i przemyślany. A jak wynika z analiz, skutki proponowanych zmian będą dramatyczne, szczególnie że mamy do czynienia z dynamicznym wzrostem liczby nowych kancelarii komorniczych, które nie zdążą ustabilizować swojej pozycji na rynku.

Komornicy sądowi to funkcjonariusze publiczni, którzy na własny rachunek wykonują powierzone im przez państwo czynności. Sprawne funkcjonowanie organów egzekucji sądowej zależy od właściwego systemu finansowania egzekucji. Trzeba wyraźnie podkreślić, że opłaty egzekucyjne nie są wynagrodzeniem komornika, nie mają też na celu pokrycia kosztów egzekucji danej sprawy, lecz całej działalności egzekucyjnej, a więc również egzekucji w sprawach bezskutecznych. Tylko ok. 20 proc. ogólnego wpływu spraw egzekucyjnych kończy się skutecznie, co oznacza, że koszty prowadzenia pozostałej części spraw pokrywane są z opłat uzyskanych właśnie w tych skutecznych sprawach.

System opłat egzekucyjnych pełnić winien również funkcję prewencyjną. Dalsze obniżenie wysokości opłat stanowić będzie zachętę dla dłużników do unikania wykonywania swoich zobowiązań, zwiększając problem zatorów płatniczych w gospodarce.

Spadek przychodu z opłat spowoduje niemożność utrzymania kancelarii komorniczej na dotychczasowym poziomie. Oznaczać to musi redukcję zatrudnienia, o ile komornik zatrudnia pracowników. W przypadku ich braku - a taka sytuacja ma miejsce w wielu nowo powstałych kancelariach - w zasadzie nie istnieje możliwość ograniczania kosztów działalności egzekucyjnej. Wiele takich kancelarii już obecnie odnotowuje ujemny wynik finansowy bądź uzyskuje niewielki dochód. Obniżenie opłat uniemożliwi tym komornikom dalsze prowadzenie działalności egzekucyjnej, a powstawanie nowych kancelarii komorniczych będzie bardzo ograniczone lub stanie się niemożliwe.

Niewątpliwie projekt spowoduje też skutki społeczne, związane z redukcją zatrudnienia w kancelariach komorniczych, i fiskalne, związane ze spadkiem wpływów z podatku dochodowego komorników i zatrudnianych przez nich pracowników oraz kosztami aktywizacji zawodowej osób zwalnianych z kancelarii komorniczych.

Warto wreszcie wskazać, że obowiązujące w Polsce opłaty w żaden sposób nie wyróżniają się wygórowaną wysokością na tle innych krajów Unii Europejskiej, w których przyjęto podobny system finansowania egzekucji.

Egzekucja sądowa to zbyt ważny i wrażliwy obszar funkcjonowania państwa, żeby podejmować pochopne działania i wdrażać rozwiązania, które nie są poparte wnikliwymi analizami. Państwo odpowiedzialne za wykonywanie orzeczeń wydanych w jego imieniu z całą pewnością nie powinno dopuścić do sytuacji, w której prowadzenie egzekucji sądowej mogłoby być zagrożone w wyniku braku możliwości finansowania działalności egzekucyjnej prowadzonej przez komorników. Oby ta refleksja nie przyszła zbyt późno.

@RY1@i02/2013/198/i02.2013.198.18300100a.802.jpg@RY2@

Rafał Fronczek prezes Krajowej Rady Komorniczej

Rafał Fronczek

prezes Krajowej Rady Komorniczej