Wzywając gwaranta do zapłaty, trzeba podać przyczynę

Sygn. akt IV CSK 683/13

z 21 sierpnia 2014 r.

Firma G. spółka z o.o. wniosła do sądu o zasądzenie od pozwanego towarzystwa ubezpieczeń SA kwoty 1 895 737,62 euro. Pozwane towarzystwo wystawiło na rzecz powoda bezwarunkową i nieodwołalną gwarancję ubezpieczeniową należytego wykonania kontraktu. Gwarancja miała zabezpieczać wykonanie umowy zawartej między powodem a konsorcjum stworzonym przez dwie spółki. Powód wezwał towarzystwo do zapłaty określonej w gwarancji kwoty w terminie 14 dni od doręczenia wezwania. Pozwany nie dokonał płatności i zażądał od powoda wskazania, który z wymienionych w kontrakcie przypadków stanowił podstawę wystąpienia o zapłatę. Sąd okręgowy uwzględnił żądanie powoda. Stwierdził, że pozwany zobowiązał się do zapłaty sumy gwarancyjnej bezspornie. Sąd apelacyjny oddalił powództwo. Uznał za niedopuszczalne przyjęcie, że gwarant zobowiązany jest do wypłaty przy każdym żądaniu, bez badania, czy zaistniały ku temu przesłanki. Powód był chroniony gwarancją, jeżeli przysługiwał mu tytuł na podstawie jednego z warunków kontraktu. Nie sprecyzował jednak, który z warunków stanowi podstawę żądania.

Skargę kasacyjną wniósł powód.

Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sądowi apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Wskazał, że stosowanie gwarancji zabezpieczającej wykonanie umowy budziło wątpliwości z powodu surowej odpowiedzialności gwaranta, "nieodwołalnie i bezwarunkowo na pierwsze żądanie". W orzecznictwie przyjęto, że zawieranie umowy gwarancyjnej opatrzonej restrykcyjnymi klauzulami odpowiedzialności jest dopuszczalne, przy czym udzielający gwarancji nie może skutecznie powołać się na zarzuty wynikające ze stosunku podstawowego, w związku z którym gwarancja została wystawiona.

Sąd Najwyższy zauważył, że zróżnicowanie form umów gwarancyjnych dało podstawę do ich podziału na gwarancje o charakterze abstrakcyjnym i kauzalnym. Do pierwszej grupy należą te, w których płatność powinna nastąpić zgodnie z klauzulą "nieodwołalnie i bezwarunkowo na pierwsze żądanie", do drugiej zaś te, w których beneficjent obowiązany jest wskazać przyczynę uzasadniającą wykonanie świadczenia. Kauzalność nie oznacza, że zobowiązanie gwaranta staje się akcesoryjne w odniesieniu do stosunku podstawowego. Ta forma zachowuje charakter zobowiązania samodzielnego. Beneficjent powinien jedynie podać przyczynę, dla której wzywa gwaranta do spełnienia świadczenia, co nie oznacza, że ma wykazać, że ta przyczyna wystąpiła. Sąd apelacyjny zakwalifikował udzieloną przez powoda gwarancję do kategorii gwarancji kauzalnych. Uszło jednak jego uwadze, że do pozwu dołączone zostało pismo powódki, w którym powołane zostały przyczyny wymienione w warunkach kontraktu, usprawiedliwiające wystąpienie z żądaniem spełnienia świadczenia. Pominięcie tego dokumentu uzasadnia procesową podstawę skargi kasacyjnej.