Umowy o tantiemy można skutecznie kwestionować

Czytelniczka prowadząca zakład fryzjerski słucha podczas pracy muzyki. Od dłuższego czasu prowadzi spór z organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (OZZ). Przekazała nam wzorzec umowy generalnej, jaką zaproponował jej Związek Producentów Audio-Video (ZPAV). Przedstawiciele organizacji uważają, że ponieważ muzykę słyszą klienci, fryzjerka powinna podpisać umowę i uiszczać z tego tytułu tantiemy. Innego zdania jest czytelniczka: uważa, że muzyka nie ma absolutnie żadnego wpływu na obroty jej firmy, i kwestionuje zasadność opłaty, ale też jej wysokość. Ponadto wątpliwości wzbudziły również same zapisy w umowie, które wydały jej się niekorzystne.

Poprosiliśmy mec. Marka Gajka, adwokata z Kancelarii Gajek i Wspólnicy, specjalizującej się m.in. w tematyce praw autorskich i pokrewnych, o ocenę wzorca umowy. Zdaniem naszego eksperta część klauzul budzi wątpliwości i można je kwestionować. Uwagi do wybranych paragrafów zamieszczamy poniżej. Podobne zapisy - jego zdaniem - można znaleźć we wzorcach narzucanych przedsiębiorcom przez inne organizacje.

O tym, że można skutecznie kwestionować nie tylko zapisy umów, lecz także zasadność ich stosowania i że nawet mały przedsiębiorca ma szansę wygrać w sporze z OZZ - świadczy wyrok z 14 kwietnia 2014 r., jaki wydał Sąd Okręgowy w Świdnicy w sprawie ZAIKS (sygn. akt I C 2418/13) przeciwko fryzjerowi z Wałbrzycha. Ten wyrok, na razie pierwszej instancji, odwołuje się do najnowszego orzecznictwa unijnego i może mieć przełomowe znaczenie dla właścicieli gabinetów lekarskich, salonów kosmetycznych, fryzjerskich itp.

UMOWA GENERALNA z dnia ... nr ...

Zgodnie z przepisami ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 ze zm.; dalej: prawo autorskie) przedmiotem takich umów powinno być udzielanie przedsiębiorcom zgody na korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych (np. fonogramów lub wideogramów), czyli innymi słowy udzielanie licencji na korzystanie z tych utworów. Tymczasem w przytoczonej umowie czytamy, że jej przedmiotem jest "określenie wysokości i warunków płatności wynagrodzenia z tytułu odtwarzania ... fonogramów i wideogramów". Brak jest zaś wyraźnego postanowienia dotyczącego udzielenia licencji przedsiębiorcy. Sformułowania umowy mówią jedynie o objęciu nią odtwarzania fonogramów i wideogramów, co jedynie przy dobrej woli można uznać za udzielenie licencji.

Nie wnikając w problematykę samej wysokości wynagrodzenia należnego OZZ za korzystanie z fonogramów lub wideogramów, w tej przykładowej umowie budzą zdziwienie postanowienia przewidujące np., że wynagrodzenie zapłacone z góry na rzecz ZPAV nie podlega zwrotowi na rzecz przedsiębiorcy, choćby umowa została wypowiedziana. W efekcie przedsiębiorca traci prawo do otrzymania zwrotu świadczenia ewidentnie nienależnego ZPAV.

Niejasne są również zapisy tej umowy, przewidujące uprawnienie ZPAV do "kontroli prawidłowości rozliczeń" dokonywanych przez przedsiębiorcę "w związku z realizacją umowy", w tym przeglądania dokumentów. Przy takim sformułowaniu kontrolą ZPAV potencjalnie można byłoby objąć większość dokumentacji przedsiębiorcy, gdy przecież upoważnienie z prawa autorskiego dotyczy wyłącznie informacji lub dokumentów niezbędnych do określenia wysokości wynagrodzeń i opłat.

Równie dziwnym wydaje się postanowienie tej umowy, przewidujące możliwość wypowiedzenia jej przez ZPAV z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia; w efekcie przedsiębiorca traciłby prawo do udostępniania fono- i wideogramów. Tymczasem zgodnie z przepisami prawa autorskiego OZZ nie może bez ważnych powodów odmówić zgody na korzystanie z nich w granicach sprawowanego zarządu prawami autorskimi i pokrewnymi do nich. Tym samym skorzystanie przez ZPAV z takiego prawa do wypowiedzenia umowy bez ważnych powodów byłoby de facto sprzeczne z prawem.