A może kolejność zaspokajania należności jest inna, niż dotychczas sądziliśmy

Kolejność zaspokajania należności głównej oraz ubocznych w ramach postępowania egzekucyjnego ma często niezmiernie istotne znaczenie nie tylko dla wierzyciela, lecz także dla dłużnika.

Odwołanie do tezy wyroku SN

Mimo wagi zagadnienia w praktyce poprzestaje się w jego ocenie na odwołaniu do tezy wyroku Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1957 r., sygn. akt 4 CR 589/55. Zgodnie z nią uregulowane w art. 451 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.; dalej: k.c.) sposoby zarachowania mają zastosowanie w przypadku, gdy dłużnik dobrowolnie spełnia świadczenie, natomiast nie bierze się ich pod uwagę w sytuacji, gdy wierzyciel zostaje zaspokojony w wyniku prowadzonej egzekucji. W rezultacie przyjmuje się, że w ramach postępowania egzekucyjnego zasada z art. 451 k.c. zastępowana jest przez unormowanie art. 1026 par. 2 ustawy z 17 kwietnia 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 101; dalej: k.p.c.).

Mimo że na pierwszy rzut oka powyższe wnioskowanie wydaje się prawidłowe, zaproponować można jednak alternatywną interpretację. Przemawiają za nią następujące argumenty.

Alternatywna interpretacja

Po pierwsze, wskazać warto, że w ramach hipotez poszczególnych paragrafów art. 451 k.c. brak jest jakiegokolwiek zawężenia zakresu ich zastosowania wyłącznie do przypadków pozaegzekucyjnego zaspokajania wierzytelności wierzyciela. Co więcej, stosownego zawężenia nie wyraża również wprost jakikolwiek inny przepis czy to k.c., czy też k.p.c.

Po drugie zaś, twierdzić można, że art. 1026 k.p.c. odnosi się wyłącznie do sytuacji, w których organ egzekucyjny sporządzi plan podziału, a więc - gdy egzekwujących wierzycieli jest więcej niż jeden, a uzyskana z egzekucji suma nie wystarcza na ich pełne zaspokojenie (art. 1023 k.p.c.). Odmiennie bowiem niż w art. 451 k.c., gdzie wprowadzono system uprawnień prawo kształtujących przysługujących z mocy ustawy wierzycielowi i dłużnikowi, art. 1026 par. 2 k.p.c. ustanawia jednoznaczny system reguł dotyczących zaliczania na poczet długu (w tym należności głównej i ubocznych) świadczeń wyegzekwowanych od dłużnika. Znajduje to uzasadnienie w potrzebie zabezpieczenia interesów poszczególnych wierzycieli uczestniczących w postępowaniu egzekucyjnym.

Należy mieć na uwadze, że gdyby do egzekucji prowadzonej na rzecz kilku wierzycieli stosowane były zasady wynikające z art. 451 k.c., dochodzić mogłoby do sytuacji, gdy poszczególni z nich nie mają pewności co do sposobu rozliczania pozyskanych od dłużnika wpłat przez pozostałych wierzycieli. Jeśli bowiem system zaliczania wpłat oparty byłby na uprawnieniach prawo kształtujących (zob. art. 451 par. 1 zd. 2 k.c.), poszczególni wierzyciele nie wiedzieliby, w jaki sposób zaliczenia dokonali inni z nich. Tym samym nie byliby w stanie ocenić, czy (w jakim zakresie) zgłoszona przez nich do egzekucji wierzytelność będzie narastać (co miałoby miejsce, gdyby otrzymywane wpłaty zaliczane były na należność odsetkową, nie zmniejszając tym samym podstawy kapitałowej, od której naliczane byłyby dalsze odsetki), czy też nie.

Tożsamy problem nie zachodzi zaś w wypadku egzekucji prowadzonej wyłącznie na rzecz jednego wierzyciela. Ma on przecież pełną wiedzę w zakresie istotnych dla sprawy okoliczności, jako że to właśnie on sam korzysta (albo nie) z uprawnienia prawo kształtującego z art. 451 par. 1 k.c. Wierzyciel wie więc dobrze, w jaki sposób dokonał zaliczenia otrzymanych od dłużnika wpłat, znając tym samym zakres przysługującego mu jeszcze wobec niego roszczenia.

@RY1@i02/2014/082/i02.2014.082.21500060a.802.jpg@RY2@

dr Jacek Kołacz radca prawny w kancelarii Kołacz, Ligara i Współpracownicy

dr Jacek Kołacz

radca prawny w kancelarii Kołacz, Ligara i Współpracownicy