Zarząd sukcesyjny zapewni kontynuację działalności

Czy nowa ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej w praktyce okazuje się pomocna również dla niewielkich firm prowadzonych w formie spółek niemających osobowości prawnej?

Tak. Jedną z form działalności gospodarczej chętnie wybieraną przez przedsiębiorców jest w dalszym ciągu spółka cywilna. Nie posiada ona osobowości prawnej, a w jej imieniu występują jej wspólnicy jako przedsiębiorcy zarejestrowani w urzędowym rejestrze. Najczęściej wspólnikami są osoby fizyczne. W związku z tym w praktyce często pojawiał się problem, gdy umierał jeden ze wspólników. Co prawda – zgodnie z art. 872 kodeksu cywilnego (k.c.) – można zastrzec, że spadkobiercy wspólnika wchodzą do spółki na jego miejsce i w takim przypadku spółki nie trzeba rozwiązywać, spadkobiercy wskazują bowiem jedną osobę, która będzie wykonywała ich prawa. Dopóki to nie nastąpi, pozostali wspólnicy mogą sami podejmować wszelkie czynności w zakresie prowadzenia spraw spółki. Jednak sytuacja komplikowała się, gdy stwierdzenie nabycia spadku przedłużało się lub gdy wśród spadkobierców znajdowała się osoba niepełnoletnia. W takim przypadku stosowanie wspomnianego art. 872 k.c. wiązało się z wieloma wątpliwościami.

W jaki sposób teraz można rozwiązać ten problem?

Rozwiązaniem jest ustanowienie zarządcy sukcesyjnego. Otóż wspomniana ustawa o zarządzie sukcesyjnym dotyczy nie tylko przedsiębiorstwa prowadzonego w ramach indywidualnej działalności gospodarczej osoby fizycznej, ale również spółki cywilnej, w której przedsiębiorca jest – lub był – wspólnikiem. Zgodnie z ustawą zarządca sukcesyjny ma prawo i obowiązek prowadzić przedsiębiorstwo w spadku oraz dokonywać związanych z tym czynności sądowych i pozasądowych. O ile zarządca nie zostanie ustanowiony przez przedsiębiorcę za życia, to po jego śmierci – ale jeszcze przed stwierdzeniem nabycia spadku – osobą uprawnioną do powołania zarządcy jest między innymi małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku.

Na takie powołanie musi być jeszcze wyrażona zgoda.

Rzeczywiście. Powołanie następuje za zgodą osób, którym łącznie przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku większy niż 85/100. Należy jeszcze pamiętać o tym, że zarządca sukcesyjny musi być powołany aktem notarialnym. Jednak swą funkcję zaczyna pełnić od chwili dokonania wpisu o jego ustanowieniu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG).

W czasie gdy zarządca sukcesyjny prowadzi przedsiębiorstwo, można spokojnie załatwiać nawet długotrwałe formalności dotyczące stwierdzenia nabycia spadku. Zarządca jest też dobrym rozwiązaniem, gdy wśród spadkobierców znajduje się osoba niepełnoletnia. Z zarządcą spółka cywilna może nadal działać i nie grozi jej rozwiązanie.

Jaka jest rola zarządcy sukcesyjnego w postępowaniach administracyjnych, np. o pozwolenie na budowę na potrzeby firmy?

Wraz z ustawą dotyczącą zarządu sukcesyjnego weszły w życie nowe przepisy związane z postępowaniami administracyjnymi. Zgodnie z nimi w razie śmierci przedsiębiorcy w toku takiego postępowania w jego miejsce wstępuje zarządca sukcesyjny – jeżeli oczywiście zostanie ustanowiony. Oznacza to, że rozpoczęte wcześniej procedury, np. w sprawie wydania pozwolenia na budowę dla firmy, nie ulegają umorzeniu z powodu śmierci przedsiębiorcy, który złożył dany wniosek. Dana sprawa jest kontynuowana – już z udziałem zarządcy sukcesyjnego. Warto jeszcze podkreślić, że w przypadku wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego do toczącego się postępowania na jego miejsce wstępują następcy prawni zmarłego przedsiębiorcy.

Jaka jest możliwość kontynuowania działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę na podstawie otrzymanych przez niego koncesji, licencji czy zezwoleń – gdy nie mają one charakteru osobistego, a przepisy nie wyłączają sukcesji wynikających z nich uprawnień?

W ustawie przyjęto ogólną zasadę, że decyzje związane z nadaniem koncesji, licencji czy zezwolenia przedsiębiorstwom nie wygasają z chwilą śmierci przedsiębiorcy, lecz w określonym terminie. W praktyce zarządca sukcesyjny powinien wyrazić chęć kontynuacji uprawnień i obowiązków płynących z takich decyzji w przypadku śmierci przedsiębiorcy. W tym celu zarządca musi w terminie trzech miesięcy od jego ustanowienia złożyć wniosek o potwierdzenie możliwości wykonywania danej decyzji związanej z przedsiębiorstwem lub w ciągu sześciu miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy złożyć wniosek o przeniesienie na niego – czyli zarządcę – konkretnej decyzji związanej z przedsiębiorstwem.

W jakich jeszcze sytuacjach mogą okazać się pomocne przepisy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej?

Ustawa przewiduje możliwość podejmowania czynności zachowawczych, czyli koniecznych do zachowania majątku lub możliwości prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku. Można je podjąć jeszcze przed rozpoczęciem procedury ustanowienia zarządu sukcesyjnego – aż do dnia jego ustanowienia bądź upływu uprawniającego do tego terminu. Czynności zachowawcze obejmują przede wszystkim zaspokajanie wymagalnych roszczeń wierzycieli firmy lub przyjmowanie należności, które wynikają z działań przedsiębiorcy powstałych przed jego śmiercią. Ponadto czynności zachowawcze mogą dotyczyć zbywania rzeczowych aktywów obrotowych firmy, a nawet dokonywania czynności zwykłego zarządu, jeżeli jest to konieczne do kontynuowania działalności lub uniknięcia poważnej szkody.

Kto może podejmować takie czynności zachowawcze?

Mogą być one podejmowane przez małżonka przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w spadku. Ponadto czynności te może podejmować spadkobierca ustawowy bądź testamentowy przedsiębiorcy albo zapisobierca windykacyjny, któremu zgodnie z ogłoszonym testamentem przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku.

Co należałoby zmienić w ustawie?

Z pewnością warto uzupełnić ją o przepisy dotyczące zarządu sukcesyjnego w spółkach osobowych. Pomocne byłoby też uregulowanie kwestii zarządzania ogółem praw i obowiązków w tych spółkach po śmierci wspólnika.