Czy urząd może bezpośrednio stosować przepisy konstytucji

adwokat, partner w MDDP

Konstytucja stanowi, że "Przepisy konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że konstytucja stanowi inaczej". Zasada ta jest stosowana przez sędziów. Stosując bezpośrednio przepisy konstytucji, sędziowie najczęściej pomijają przepis ustawy lub rozporządzenia, który pozostaje z nią w sprzeczności. Sądy mają prawo zwrócić się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, powierzając ostateczne rozstrzygnięcie kwestii sprzeczności przepisu prawa z konstytucją. Zapewniona przez system prawa gwarancja ochrony praw podmiotowych obywateli daje stronie niezadowolonej z prawomocnego rozstrzygnięcia wydanego przez sąd ostatniej instancji wentyl bezpieczeństwa w postaci prawa do skargi konstytucyjnej do TK.

Zanim sprawa podatkowa trafi do sądu, jest przedmiotem postępowania podatkowego prowadzonego przez organy podatkowe. Konstytucja nie ustanawia wprost podobnej do sędziowskiej zasady "niezawisłości" w stosowaniu prawa, w tym konstytucji w stosunku do urzędników działających na etapie postępowania administracyjnego. Funkcja urzędnika charakteryzuje się podległością. Urzędnik jest elementem piramidy niekończących się zależności służbowych, na szczycie której znajduje się minister finansów, który raportuje przed premierem i przed parlamentem. Pierwszoplanowym zadaniem ministra finansów jest zapewnienie wpływów do budżetu, stąd prawdopodobnie przyjęta przez aparat skarbowy zasada "niewypowiadania się" na temat ewentualnej niekonstytucyjności przepisów.

Jednak żaden przepis prawa nie wyłącza jakiegokolwiek organu administracji ze stosowania zasady określonej w art. 8 ust. 2 konstytucji, wręcz przeciwnie, jej art. 7 stwierdza, iż organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483).