Czy urzędnicy administracji skarbowej będą odpowiadali za naruszenie dyscypliny

Po trzech miesiącach od publikacji w Dzienniku Ustaw wejdą w życie znowelizowane przepisy ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz niektórych innych ustaw. Mają one przede wszystkim doprecyzować obecne regulacje w zakresie odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Zmiany nastąpią też w zakresie określania wymiaru kar za naruszenie dyscypliny, tak aby dotkliwość kary oddawała skalę dokonanego naruszenia.

Od momentu wejścia w życie zmian odpowiedzialnością zostaną objęci urzędnicy pracujący w administracji skarbowej, podatkowej oraz celnej. Nie tylko zatem kierownicy tych organów, tj. naczelnicy urzędów skarbowych lub celnych oraz dyrektorzy izb skarbowych i celnych, ale także ich pracownicy ponosić będą odpowiedzialność za niewykonywanie lub złe wykonywanie obowiązków.

Szczególną uwagę należy zwrócić na doprecyzowanie zakresu wyłączenia odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, która do momentu nowelizacji nie obejmuje sfery należności celnych i należności podatkowych. Zgodnie ze znowelizowanym brzmieniem art. 16, za naruszenie dyscypliny finansów publicznych uznawane będzie niewykonanie w terminie zobowiązania jednostki sektora finansów publicznych, w tym obowiązku zwrotu należności celnej, podatku, nadpłaty lub nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne, którego skutkiem jest zapłata odsetek, kar lub opłat albo oprocentowanie tych należności. Nieuzasadnione, nieznajdujące oparcia w przepisach prawnych opóźnienia stanowić będą przesłankę do pociągnięcia do odpowiedzialności kierownika bądź pracownika danego organu (np. w przypadku zwrotu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych po upływie 3-miesięcznego terminu od złożenia deklaracji podatkowej).

Tak skonstruowana odpowiedzialność została jednak w pewnych przypadkach wyłączona. Kierownik bądź pracownik danej jednostki (organu) zostanie pociągnięty do odpowiedzialności jedynie w przypadku bezprawnego nieterminowego zwrotu należności. Jeżeli jednak naliczone odsetki (oprocentowanie) od niezwróconej w terminie należności wynikają z przeprowadzanych przez organ czynności mających na celu ustalenie zasadności zwrotu tej należności, odpowiedzialność urzędnika może zostać ograniczona. Wszczęcie zatem wobec podatnika postępowania sprawdzającego, podatkowego albo kontrolnego w celu zbadania zasadności zwrotu podatku, nadpłaty lub innej należności nie spowoduje powstania odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów po stronie kierownika lub pracownika danej jednostki budżetowej, mimo że wówczas również może dojść do wypłaty odsetek (oprocentowania) ze środków budżetowych.

Nie stanowi również naruszenia dyscypliny finansów publicznych działanie lub zaniechanie, którego przedmiotem są środki finansowe w wysokości nieprzekraczającej jednorazowo, a w przypadku więcej niż jednego działania lub zaniechania - łącznie w roku budżetowym, kwoty minimalnej, tj. kwoty przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim. Słusznie zatem, jeżeli poniesiona strata stanowi niewielkie uszczuplenie dla finansów publicznych, urzędnik nie poniesie odpowiedzialności.

Do czasu zmiany ustawy urzędnicy administracji skarbowej ponoszą odpowiedzialność zarówno za umyślne, jak i nieumyślne naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Zgodnie z nowelizowanymi przepisami o wysokości kary decydować będą w głównej mierze skutki zaniedbania, tak aby dotkliwość poniesionej kary oddawała miarę naruszenia dyscypliny finansów. Przy ocenie stopnia szkodliwości dla finansów publicznych naruszenia dyscypliny uwzględnia się wagę naruszonych obowiązków, sposób i okoliczności ich naruszenia, a także skutki naruszenia, w szczególności ze względu na kwotę zapłaconych odsetek, kar lub opłat albo wypłaconego oprocentowania.

Za naruszenie dyscypliny finansów pracownicy oraz kierownicy jednostek budżetowych będą mogli zostać ukarani upomnieniem, naganą, karą pieniężną, a także zakazem pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi (maksymalna kara w tym przypadku to 5 lat).

Przyjętą nowelizację należy uznać za krok w dobrym kierunku, która pozwoli na jeszcze skuteczniejsze eliminowanie patologicznych niekiedy zachowań organów podatkowych, np. w zakresie zwrotu VAT, dając jednocześnie narzędzie do skuteczniejszego karania osób odpowiedzialnych za poważne naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

@RY1@i02/2011/206/i02.2011.206.07100100i.802.jpg@RY2@

Adrian Kozakiewicz, konsultant podatkowy w Instytucie Studiów Podatkowych

Not. ŁZ