Notariusz to nie urzędnik

Stan faktyczny

Aplikantka notarialna wystąpiła do Rady Izby Notarialnej (RIN) w Warszawie o wydanie zaświadczenia o odbyciu przez nią aplikacji, na podstawie art. 72 par. 2 ustawy - Prawo o notariacie (Dz.U. z 2000 r. nr 189, poz. 1158 ze zm.).

RIN odmówiła, ponieważ nie zaliczyła kolokwium przeprowadzonego w trakcie szkolenia. Prawniczka odwołała się zatem do Krajowej Rady Notarialnej (KRN). Rada utrzymała jednak w mocy zaskarżoną uchwałę. Stwierdziła, że zaświadczenie powinno stwierdzać okoliczności wskazane przez art. 72 par. 1 pr.not. oraz w przepisach wykonawczych do ustawy. Wydanie zaświadczenia, skoro ma uprawniać do przystąpienia do egzaminu notarialnego, musi zawierać więc urzędowe potwierdzenie pewnych określonych faktów oraz stanu prawnego. Ustalenie owego stanu prawnego umożliwiającego przystąpienie do egzaminu zawodowego wymaga od rady ustalenia, czy od daty rozpoczęcia aplikacji prawnik opanował dziedziny prawa objęte szkoleniem w stopniu, który umożliwia mu przystąpienie do egzaminu, a zatem czy próba zaznajomienia się z całokształtem pracy notariusza oraz z czynnościami sądów zakończyła się sukcesem. Korporacja podkreśliła, że odbycie aplikacji nie może sprowadzać się wyłącznie do potwierdzenia uczestniczenia w zajęciach, gdyż wówczas szkolenie miałoby w istocie charakter iluzoryczny.

KRN podkreśliła, że punkt odniesienia dla uporządkowania sfery zadań nałożonych na samorządy zawodowe (w tym samorząd zawodowy notariuszy) stanowi art. 17 ust. 1 konstytucji. Analiza tego przepisu pozwala wyodrębnić dwie podstawowe sfery funkcjonowania samorządów zawodowych. Po pierwsze, jest to reprezentowanie wobec władzy państwowej i ogółu społeczeństwa członków korporacji oraz zarządzanie jej sprawami. Po drugie, celem samorządów zawodowych jest sprawowanie "pieczy" nad wykonywaniem "zawodów zaufania publicznego", przy czym ustawa zasadnicza wyraźnie doprecyzowuje, iż służyć to ma zapewnieniu "należytego" poziomu ich wykonywania. Organy samorządu zawodowego muszą więc wywierać realny wpływ na wysoki poziom merytoryczny osób wykonujących zawód. Aplikacja zgodnie z art. 72 par. 1 ustawy polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza. Przeprowadzając szkolenie i nadzorując postępy w podnoszeniu poziomu wiedzy aplikantów, organy samorządu zawodowego zapewniają tym samym odpowiedni poziom merytoryczny osób, które będą się później ubiegać o powołanie na stanowisko asesora, a następnie notariusza.

Aplikantka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrok sądu I instancji:

WSA uchylił zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę RIN. Podkreślił, że wprowadzenie warunku zdania przez aplikanta notarialnego dwóch kolokwiów jako przesłanki wydania zaświadczenia warunkującego dopuszczenie do egzaminu notarialnego nie znajduje podstawy w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, tj. ustawy pr. not. oraz rozporządzenia z 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (zmienione w 2012 r.). Wskazał też na orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym organy samorządu notarialnego mocą własnej uchwały nie mogą zwiększyć zakresu swych kompetencji. KRN zaskarżyła wyrok.

Wyrok sądu II instancji:

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 listopada br. (sygn. akt II GSK 990/13) uchylił wyrok i oddalił skargę. Wyjaśnił, że aplikacja notarialna jest rodzajem kształcenia zawodowego, nie zaś tylko przyuczeniem do wykonywania czynności notariusza. Obowiązki aplikanta nie sprowadzają się więc wyłącznie do uczestniczenia w szkoleniach. W przepisach nałożono na aplikanta obowiązek stałego podnoszenia poziomu jego wiedzy zawodowej (art. 72 c pr.not.).

Formą ogólnego przygotowania są zajęcia seminaryjne. Stałe pogłębianie czy podnoszenie wiedzy prawniczej objętej programem zajęć seminaryjnych jest więc niewątpliwie elementem kształcenia aplikanta i ten obowiązek ma taką samą wagę i znaczenie jak pozostałe obowiązki związane z odbywaniem aplikacji. Ta teza znajduje również potwierdzenie w art. 74 par. 3 ustawy określającym cel egzaminu notarialnego. Polega on na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu określonych dziedzin prawa. NSA wyraził więc pogląd, że o odbyciu aplikacji notarialnej polegającym na zaznajomieniu się z całokształtem pracy notariusza można mówić dopiero w razie wypełnienia przez aplikanta wszystkich obowiązków wynikających z programu szkolenia, w tym wypełnienia obowiązku kształcenia ogólnego potwierdzonego w sposób przewidziany w programie aplikacji. Tym samym NSA nie podziela stanowiska WSA, według którego odbycie aplikacji to nic innego jak spełnienie wymagań określonych w art. 72 ustawy, a więc zamknięcie aplikacji w ustalonym ustawą okresie czasu i zaznajomienie się w ramach szkolenia z czynnościami notariusza i z czynnościami wskazanych sądów. Trzeba podkreślić, że przyznane organom samorządu notarialnego kompetencje do sprawdzania wiedzy aplikantów mają umocowanie ustawowe.

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego

Kwestię wpływu korporacji notarialnej na przebieg aplikacji notarialnej, w tym na wypełnianie przez aplikantów obowiązków związanych ze zdobywaniem wiedzy i umiejętności niezbędnych do wykonywania tego zawodu, należałoby również rozpatrywać w kontekście wynikającego z art. 17 ust. 1 konstytucji - obowiązku sprawowania przez korporację osób wykonujących zawód zaufania publicznego pieczy nad wykonywaniem tego zawodu. Na ten temat wypowiadał się wielokrotnie Trybunał Konstytucyjny. Podkreślał w swych orzeczeniach m.in., że sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu zaufania publicznego zakłada pewien udział samorządu zawodowego w procesie przygotowania i naboru do zawodu. Elementem tej pieczy jest odpowiednio znaczący wpływ na zasady odbywania aplikacji adwokackiej (wyrok TK z 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06).

@RY1@i02/2013/249/i02.2013.249.07000080a.805.jpg@RY2@

Ewa Maria Radlińska ewa.radlinska@infor.pl

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl