Pomoc z urzędu przed wykreśleniem z KRS

Utratę osobowości prawnej stowarzyszenia może powodować najwcześniej uprawomocnienie się postanowienia sądu o wykreśleniu stowarzyszenia z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS).

Wojewódzki sąd administracyjny odmówił stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podał, że zgodnie z art. 243 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 25 p.p.s.a., a więc podmiotowi, który posiada zdolność sądową.

Sąd I instancji zauważył, że stowarzyszenie zostało rozwiązane na mocy postanowienia sądu rejonowego. Orzeczeniem tym zarządzono również jego likwidację.

WSA stwierdził, że brak było podstaw do merytorycznej oceny wniosku stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika z urzędu. Stowarzyszenie zakończyło bowiem działalność statutową, a w konsekwencji nie posiada zdolności sądowej i nie może być stroną w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

Stowarzyszenie złożyło zażalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Zauważył, że posiadanie przymiotu strony w postępowaniu przed sądem warunkuje możliwość skorzystania z instytucji prawa pomocy. Jednak WSA stwierdzając, że stowarzyszenie wobec jego rozwiązania utraciło byt prawny, dokonał błędnej wykładni ustawy - Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.).

Przyjęcie, że wobec rozwiązania przez sąd stowarzyszenia i rozpoczęcia postępowania likwidacyjnego następuje ustanie bytu prawnego stowarzyszenia, a tym samym nie może się ono legitymować przymiotem strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jak przyjął to sąd, jest tezą zbyt daleko idącą.

Powołując się na wcześniejsze orzeczenia sądów administracyjnych, NSA wskazał, że likwidacja stowarzyszenia nie powoduje ustania jego bytu prawnego, gdyż ustaje on dopiero z chwilą prawomocnego wykreślenia stowarzyszenia z KRS.

Ta teza znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów powszechnych (Sądu Apelacyjnego w Warszawie, sygn. akt I ACr 935/95).

Naczelny Sąd Aministracyjny przyjął, że rozwiązanie stowarzyszenia w drodze orzeczenia sądu nie powoduje automatycznej utraty bytu prawnego stowarzyszenia. Samo bowiem rozwiązanie stowarzyszenia wszczyna postępowanie likwidacyjne, co wynika z art. 36 ust. 2 prawa o stowarzyszeniach.

Zgodnie z tym przepisem w razie rozwiązania stowarzyszenia przez sąd zarządza on jego likwidację, wyznaczając osobę likwidatora. Do obowiązków likwidatora należy przeprowadzenie likwidacji, a więc całkowite zakończenie działalności stowarzyszenia, zadysponowanie mieniem stowarzyszenia oraz po zakończeniu likwidacji zgłoszenie sądowi wniosku o wykreślenie stowarzyszenia z Krajowego Rejestru Sądowego - art. 37 ust. 2 pkt 3 prawa o stowarzyszeniach, które kończą dopiero byt prawny stowarzyszenia.

Naczelny Sąd Aministracyjny podkreślił, że stowarzyszenie w likwidacji nie może prowadzić działalności określonej w statucie, zachowuje jednak osobowość prawną. Traci ją dopiero z chwilą wykreślenia z rejestru.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, NSA stwierdził, że sąd I instancji przedwcześnie uznał, że stowarzyszenie utraciło byt prawny na mocy postanowienia sądu rejonowego w przedmiocie jego rozwiązania, a tym samym nie może występować o przyznanie prawa pomocy.

NSA zobowiązał sąd I instancji, aby przy ponownym rozpatrywaniu wniosku stowarzyszenia ustalił, czy postępowanie likwidacyjne zostało zakończone wykreśleniem zainteresowanego podmiotu z KRS.

z 9 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 334/13

DGP przypomina

Ostatnie ważne orzeczenia

● W okresie likwidacji stowarzyszenie już nie istnieje, choć jego wykreślenie z rejestru stowarzyszeń jeszcze nie nastąpiło (postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 367/13).

● Prawo o stowarzyszeniach nie daje jednoznacznej odpowiedzi, kiedy stowarzyszenie traci osobowość prawną, lecz wskazuje, iż likwidator stowarzyszenia zobowiązany jest do złożenia wniosku do sądu rejestrowego. Należy przyjąć, że przepis ten nie rozstrzyga, czy wykreślenie ma skutek konstytutywny (postanowienie NSA z 14 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 231/13).

Szczepan Borowski

asystent sędziego NSA

KOMENTARZ EKSPERTA

Brak majątku organizacja musi udokumentować

@RY1@i02/2013/167/i02.2013.167.02300070h.803.jpg@RY2@

Piotr Witecki adwokat z kancelarii DLA Piper

W celu uzyskania pomocy prawnej z urzędu, stowarzyszenie musi wykazać, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, a także, co nie wynika wprost z brzmienia przepisów, że w odniesieniu do konkretnego przypadku brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw.

Rozstrzygnięcie oparte jest wyłącznie o twierdzenia i dowody przedłożone przez stronę, a zatem w jej interesie jest wyczerpujące wykazanie wszelkich okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej żądania (w tym przedłożenia dokumentów: wyciągi z rachunków bankowych, złożone deklaracje podatkowe czy sprawozdania finansowe). Niewystarczające jest wykazanie braku środków na poniesienie kosztów pomocy prawnej jedynie na chwilę złożenia wniosku. Stowarzyszenie, pomimo, że stanowi zrzeszenie osób o celu niezarobkowym, to w celu prowadzenia działalności statutowej wyposażane jest w majątek. Musi więc wykazać, że podjęło wszelkie niezbędne działania, by takie fundusze zdobyć (jeżeli jest w likwidacji to zabezpieczyć środki na etap likwidacji). Posiadanie majątku zazwyczaj skutkuje nieuwzględnieniem wniosku.