Złe stosowanie przepisów o utrzymaniu czystości może słono kosztować

Przepisy dotyczące ochrony środowiska coraz częściej przewidują kary administracyjne za ich naruszenie. Tak też jest w przypadku znowelizowanej ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 391 z późn. zm.; dalej: u.u.c.p.g.) związanej z tzw. reformą śmieciową.

Wiele przepisów w dodanym rozdziale 4d u.u.c.p.g. przewiduje odpowiedzialność administracyjną. Nowelizacja jest przykładem tendencji do wprowadzania kar pieniężnych za naruszenie wymogów z zakresu ochrony środowiska. Szeroko na ten temat pisaliśmy w Dzienniku Gazecie Prawnej z 19 czerwca (nr 117). Warto jednak zapoznać się z inną istotną kwestią, która dotyczy sankcji za naruszenia przepisów związanych z gospodarką śmieciami. Surową karą pieniężną oprócz przedsiębiorcy może być w tym przypadku ukarana także gmina (o karach wyłącznie dla gmin napiszemy tez szerzej w przyszłym tygodniu).

Naruszenie nakazów

Kary pieniężne przewidziane w rozdziale 4d u.u.c.p.g. to sankcje za obiektywnie stwierdzone naruszenie prawa. Ich wymierzanie, jak wynika z uzasadnienia projektu nowelizacji z 1 lipca 2011 r., jest niezależne od winy i od okoliczności, w których nastąpiło złamanie nakazów lub zakazów. Zadaniem kary jest zmotywowanie poszczególnych podmiotów biorących udział w systemie gospodarowania odpadami komunalnymi do przestrzegania zasad określonych w ustawie i osiągnięcie przez to wyznaczonego jej celu.

- Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nakłada obowiązki na trzy grupy adresatów: jednostki organizacyjne gminy, przedsiębiorców odbierających odpady komunalne oraz samą gminę. Brak realizacji nałożonych obowiązków wiąże się z określonymi w przepisach prawa konsekwencjami finansowymi - zauważa Michał Paprocki, radca prawny z Kancelarii Radcowskiej Chmaj i Wspólnicy.

Pierwszym przepisem tej ustawy, który ustala odpowiedzialność administracyjną, jest art. 9x. Przewiduje on pięć deliktów, których popełnienie powoduje obowiązek nałożenia kary pieniężnej na przedsiębiorcę odbierającego odpady komunalne.

Analogiczne regulacje zawiera art. 9y u.u.c.p.g. i stosuje się go wobec gminnych jednostek organizacyjnych. Omówienie poszczególnych deliktów odnosi się więc zarówno do przedsiębiorcy, jak i do ww. jednostek. Jednak w przypadku tych ostatnich podmiotów zamiast kary wykreślenia z rejestru wojewódzki inspektor ochrony środowiska wydaje zakaz wykonywania działalności w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości przez trzy lata.

Wpis w rejestrze

Sankcja finansowa grozi za odbieranie śmieci od mieszkańców bez wystąpienia o wpis. Chodzi więc o naruszenie obowiązku wynikającego z art. 9c u.u.c.p.g. Zanim przedsiębiorca rozpocznie zbieranie śmieci komunalnych, musi uzyskać wpis do rejestru w gminie, na terenie której zamierza ją prowadzić.

Do dokonywania wpisów stosuje się ustawę z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 z późn. zm.; dalej: u.s.d.g.). Wynika z niej, że jeżeli nie zachodzą przyczyny odmowy dokonania wpisu, to wójt (burmistrz, prezydent miasta) musi go dokonać i wydać z urzędu zaświadczenie w tej sprawie (art. 65 ust. 5 u.s.d.g.).

Organ prowadzący rejestr działalności regulowanej musi dokonać wpisu przedsiębiorcy do tego rejestru w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku wraz z oświadczeniem o spełnieniu warunków wymaganych do wykonywania działalności gospodarczej, dla której rejestr jest prowadzony. Potwierdza to wyrok gliwickiego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2012 r. (sygn. akt III SAB/Gl 19/12), który stwierdził, że podane we wniosku i oświadczeniu treści nie podlegają badaniu przez organ dokonujący wpisu. Przedsiębiorca ma obowiązek uzyskać wpis do rejestru gminy, na terenie której zamierza zbierać odpady (art. 9c ust. 1 u.u.c.p.g.).

Jeżeli w tym terminie wójt (burmistrz, prezydent miasta) nie dokona wpisu, a od dnia wpływu wniosku do tego organu upłynęło 14 dni, przedsiębiorca może rozpocząć działalność. Nie dotyczy to tylko takiej sytuacji, kiedy organ przed upływem 7 dni wezwał przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku. Wtedy termin 14 dni zaczyna biec od wpływu uzupełnienia wniosku o wpis.

Wobec powyższych uregulowań kara pieniężna będzie nałożona na przedsiębiorcę, gdy:

wodbiera odpady komunalne bez wystąpienia o wpis do rejestru,

wrozpoczyna działalność przed upływem 14 dni od złożenia wniosku o wpis, jeżeli organ nie dokonał wpisu w wyznaczonym mu terminie,

wodbiera śmieci pomimo wydania decyzji odmawiającej wpisu,

wnie zaprzestaje prowadzenia działalności w sytuacji wykreślenia go z rejestru.

- Odbiór odpadów komunalnych bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej prowadzonego przez organ wykonawczy danej gminy ustawodawca uznał za najpoważniejsze naruszenie przepisów. Grozi za nie kara w wysokości 5000 zł za pierwszy miesiąc wykonywania działalności bez wymaganego wpisu do rejestru oraz 10 000 zł za każdy kolejny miesiąc - wskazuje Natalia Ogrodniczak, prawnik z kancelarii KKPW.

Przyjmuje się, że pierwsza kara naliczana jest za pełny miesiąc wykonywania działalności bez wymaganego wpisu (por. komentarz prawników z kancelarii Domański, Zakrzewski, Palinka do ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, opublikowany w DGP nr 41 z 27 lutego 2013 r.).

Zmieszanie po segregacji

Następny delikt administracyjny, który może być popełniony przez przedsiębiorcę, to zmieszanie selektywnie zebranych śmieci z tymi, które selekcji nie podlegały. Sankcja za ten czyn jest oczywista, ponieważ mieszanie takich odpadów niweczy skutki selektywnego zbierania odpadów. Za naruszenie zakazu mieszania grozi kara od 10 000 zł do 50 000 zł.

Obowiązkiem odbierającego odpady komunalne od właścicieli nieruchomości wynikającym z art. 9e ust. 1 pkt 1 u.u.c.p.g. jest przekazywania odebranych od właścicieli nieruchomości:

wselektywnie zebranych odpadów komunalnych do instalacji odzysku i unieszkodliwiania odpadów,

wzmieszanych odpadów komunalnych, odpadów zielonych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania do regionalnej instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych.

Kara pieniężna w wysokości od 500 zł do 2000 zł grozi za pierwszy ujawniony przypadek nieprzekazania odpadów komunalnych. Kolejne łamanie nakazu wiązać się już będzie z wykreśleniem przedsiębiorstwa z rejestru. Jeżeli pomimo tego nadal będzie prowadziło swoją działalność, to wchodzi w grę kara z art. 9x ust. 1 pkt 1 u.u.c.p.g., tj. 5000 zł za pierwszy miesiąc wykonywania działalności bez wymaganego wpisu oraz 10 000 zł za każdy kolejny miesiąc.

Podmiot odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości w art. 9n u.u.c.p.g. został zobowiązany do sporządzania kwartalnych sprawozdań. Są one przekazywane wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta w terminie do końca miesiąca następującego po kwartale, którego dotyczą.

Sprawozdanie powinno zawierać:

winformacje o masie poszczególnych rodzajów odebranych odpadów komunalnych oraz sposobie ich zagospodarowania, wraz ze wskazaniem instalacji, do której zostały przekazane odebrane od właścicieli nieruchomości zmieszane odpady komunalne, odpady zielone oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania;

wdane o masie odpadów komunalnych ulegających biodegradacji (o tych przekazanych do składowania na składowisku odpadów i nieprzekazanych);

wliczbę właścicieli nieruchomości, od których zostały odebrane odpady komunalne;

wwskazanie właścicieli nieruchomości, którzy zbierają odpady komunalne w sposób niezgodny z regulaminem.

Dodatkowo w celu weryfikacji danych zawartych w sprawozdaniu wójt, burmistrz lub prezydent miasta może zobowiązać odbierającego odpady do przedłożenia dokumentów sporządzanych na potrzeby ewidencji odpadów, a także przedstawienia odpowiednich dokumentów potwierdzających osiągnięcie określonych poziomów odzysku i recyklingu oraz redukcji masy odpadów komunalnych kierowanych do składowania, inaczej uzna, że nie osiągnął określonych poziomów.

Jeżeli przedsiębiorca przekazuje nierzetelnie wypełniony dokument, to będzie musiał zapłacić karę w wysokości od 500 do 5000 zł. Z odpowiedzialności nie będzie zwolniony nawet wtedy, gdy poprawi lub uzupełni sprawozdanie.

Po terminie

Nieterminowe przekazanie sprawozdania też będzie karane obowiązkiem zapłaty 100 zł za każdy dzień opóźnienia, bez względu na to, czy jest to dzień roboczy, czy też dzień ustawowo wolny od pracy.

Kolejny delikt przewiduje art. 9x ust. 2 u.u.c.p.g. Może się go dopuścić tylko taki przedsiębiorca, który:

wnie działa na podstawie umowy na odbieranie odpadów komunalnych, czyli nie został wybrany w drodze przetargu,

wnie świadczy tych usług w trybie zamówienia z wolnej ręki przewidzianego w art. 6f ust. 2 u.u.c.p.g., w sytuacji kiedy umowa została rozwiązana i do czasu rozstrzygnięcia następnego przetargu trzeba zapewnić odbieranie odpadów.

Odpowiednie poziomy

Przedsiębiorca zobowiązany jest do osiągnięcia w danym roku kalendarzowym w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych:

wpoziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami, określonych na podstawie art. 3b ust. 2 u.u.c.p.g.,

wograniczenia masy odpadów ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania, określonych na podstawie art. 3c ust. 2 u.u.c.p.g.

Poziomy recyklingu, a także sposoby ich obliczania ustala rozporządzenie ministra środowiska z 29 maja 2012 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (Dz.U. z 2012 r. poz. 645).

Poziomy ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji oraz sposoby ich obliczania określone natomiast zostały rozporządzeniem ministra środowiska z 25 maja 2012 r. w sprawie poziomów ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania oraz sposobu obliczania poziomu ograniczania masy tych odpadów (Dz.U. z 2012 r. poz. 676).

Nieosiągnięcie ustalonych poziomów stanowi delikt, za który grozi kara finansowa. Oblicza się ją jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie zmieszanych odpadów komunalnych na składowisku i brakującej masy odpadów komunalnych wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu recyklingu. Stawkę tę określa się zgodnie z załącznikiem nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z 14 października 2008 roku w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U. nr 196, poz. 1217 z późn. zm.). W 2013 roku wynosi ona 115,41 zł za tonę odpadów.

- Na przedsiębiorców zajmujących się odbiorem odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości kary nakładane są w drodze decyzji organu wykonawczego gminy, na której terenie dany przedsiębiorca prowadzi działalność - wyjaśnia Natalia Ogrodniczak.

Kary z art. 9x ust. 1 pkt 2-4 wymierza wójt (burmistrz, prezydent miasta), biorąc pod uwagę stopień szkodliwości czynu, zakres naruszenia oraz dotychczasową działalność podmiotu. Do nakładania sankcji na gminne jednostek organizacyjne właściwy jest wojewódzki inspektor ochrony środowiska.

Zakaz wykonywania działalności

Wojewódzki inspektor ochrony środowiska zakazuje wykonywania przez gminną jednostkę organizacyjną działalności w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości na 3 lata, gdy:

w nie spełnia wymagań określonych dla podmiotu odbierającego odpady komunalne od właścicieli nieruchomości,

w po raz drugi przekazuje zmieszane odpady komunalne, zielone lub pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczone do składowania do instalacji innych niż regionalne,

w nie osiągnęła w kolejnym roku poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami oraz ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania, określonych w art. 3b ust. 2 i art. 3c ust. 2 u.u.c.p.g.

WAŻNE

Nawet za jednorazowy przypadek zmieszania śmieci grozi kara finansowa

WAŻNE

Nałożenie kary nie jest uzależnione od tego, czy wójt (burmistrz, prezydent miasta) wezwał przedsiębiorcę do uzupełnienia lub poprawienia sprawozdania

Taryfikator kar pieniężnych nakładanych na:

1) przedsiębiorcę odbierającego odpady albo gminną jednostkę organizacyjną

9x ust. 1 pkt 1, 9y ust. 1 pkt 1	Odbieranie odpadów komunalnych bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej (w przypadku gminnej jednostki pomimo zakazu wykonywania działalności)	5000 zł za pierwszy miesiąc wykonywania działalności oraz 10 000 zł za każdy kolejny miesiąc	wójt, burmistrz, prezydent miasta, wojewódzki inspektor ochrony środowiska (w przypadku gminnej jednostki)
9x ust. 1 pkt 2, 9y ust. 1 pkt 2	Mieszanie selektywnie zebranych śmieci ze zmieszanymi odpadami komunalnymi	Od 10 000 zł do 50 000 zł	wójt, burmistrz, prezydent miasta, wojewódzki inspektor ochrony środowiska (w przypadku gminnej jednostki)
9x ust. 1 pkt 3, 9y ust. 1 pkt 3	Nieprzekazanie do regionalnej instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych odebranych od właścicieli nieruchomości zmieszanych odpadów komunalnych, odpadów zielonych oraz pozostałości z sortowania śmieci przeznaczonych do składowania	Od 500 zł do 2000 zł za pierwszy ujawniony przypadek	wójt, burmistrz, prezydent miasta, wojewódzki inspektor ochrony środowiska (w przypadku gminnej jednostki)
9x ust. 1 pkt 4, 9y ust. 1 pkt 4	Przekazanie nierzetelnego sprawozdania	Od 500 zł do 5000 zł	wójt, burmistrz, prezydent miasta, wojewódzki inspektor ochrony środowiska (w przypadku gminnej jednostki)
9x ust. 1 pkt 5, 9y ust. 1 pkt 5	Przekazanie sprawozdania po terminie	100 zł za każdy dzień opóźnienia	wójt, burmistrz, prezydent miasta, wojewódzki inspektor ochrony środowiska (w przypadku gminnej jednostki)
9x ust. 2 i 3, 9y ust. 2 i 3	Nieosiągnięcie w danym roku kalendarzowym określonego poziomu: recyklingu albo ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, przekazywanych do składowania	Iloczyn stawki opłaty za zmieszane odpady komunalne (w 2013 r. 115,41 zł za tonę odpadów) i brakującej masy odpadów komunalnych wyrażonej w tonach, wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu recyklingu lub ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, przekazywanych do składowania (obliczana odrębnie dla każdego z poziomów)	wójt, burmistrz, prezydent miasta, wojewódzki inspektor ochrony środowiska (w przypadku gminnej jednostki)

2) gminę

9z ust. 1	Przekazanie po terminie sprawozdania z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi	100 zł za każdy dzień opóźnienia	wojewódzki inspektor ochrony środowiska
9z ust. 2 i 3	Nieosiągnięcie ustalonych w art. 3b lub art. 3c poziomów: recyklingu albo ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, przekazywanych do składowania	Iloczyn stawki opłaty za zmieszane odpady komunalne (w 2013 r. 115,41 zł za tonę odpadów) i brakującej masy odpadów komunalnych wyrażonej w tonach, wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu recyklingu lub ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, przekazywanych do składowania (obliczana odrębnie dla każdego z poziomów)	wojewódzki inspektor ochrony środowiska
9z ust. 2 i 3	Niezorganizowanie przetargu na odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości	Od 10 000 zł do 50 000 zł	wojewódzki inspektor ochrony środowiska

3) podmiot prowadzący instalację wskazaną w uchwale w sprawie wykonania wojewódzkiego planu gospodarki odpadami i instalację zastępczą

9za ust. 1	Odbieranie od przedsiębiorcy zmieszanych odpadów komunalnych, odpadów zielonych lub pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania spoza regionu gospodarki odpadami komunalnymi	500 zł za każdy Mg odebranych odpadów	wojewódzki inspektor ochrony środowiska
9za ust. 2	Niezawarcie umowy na zagospodarowywanie zmieszanych odpadów komunalnych, odpadów zielonych lub pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania z przedsiębiorcą odbierającym odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, który wykonuje swoją działalność w ramach regionu gospodarki odpadami komunalnymi	10 000 zł	wojewódzki inspektor ochrony środowiska
9za ust. 3	Nieodebranie zmieszanych odpadów komunalnych, odpadów zielonych lub pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania od przedsiębiorcy przekazującego odpady komunalne	10 000 zł	wojewódzki inspektor ochrony środowiska

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl