O stypendia dla studenta można walczyć przed sądem

Analiza orzeczeń sądowo-administracyjnych wskazuje, iż uczelnie mają problem z prawidłowym przeprowadzeniem procedury rozpatrzenia wniosków o stypendium rektora dla najlepszych studentów.

Inna pomoc

Nowelizacja ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym wprowadziła rewolucyjne zmiany w wielu obszarach. Część dotyczyła zmian w systemie pomocy materialnej dla studentów. Zrezygnowano między innymi ze stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie na rzecz stypendium rektora dla najlepszych kształcących się.

Nowa forma dofinansowania, mimo iż posiada nadal wymiar motywacyjny, diametralnie różni się od dotychczas udzielanej pomocy. Stypendium to m.in. przyznawane jest wyłącznie na wniosek studenta, a nie z urzędu. Zaś obok wysokiej średniej ocen brana jest pod uwagę również działalność naukowa, artystyczna lub sportowa.

Określenie ustawowego, relatywnie niskiego, limitu procentowego studentów, którym przyznaje się dofinansowanie (przysługuje ono liczbie nie większej niż 10 proc. uczących się na danym kierunku) spowodowało, iż na wielu uczelniach jego wysokość wzrosła. Ten pragmatyczny aspekt z pewnością stał się jednym z czynników wzmożonego zainteresowania możliwością zaskarżenia odmownych decyzji stypendialnych, włącznie ze skierowaniem sprawy do sądu.

Wadliwe decyzje

Artykuł 175 ust. 2 ustawy o szkolnictwie stanowi, iż stypendia są przyznawane na wniosek zainteresowanego przez rektora. Z kolei jej art. 175 ust. 3 daje studentom prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji rektora wydanej w I instancji. Jednocześnie na mocy art. 175 ust. 4 rektor może przekazać uprawnienia w zakresie przyznawania pomocy, na wniosek samorządu studenckiego, odwoławczej komisji stypendialnej. Do tego postępowania - na mocy art. 207 ustawy o szkolnictwie - stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

Analiza postępowań stypendialnych dokonywana przez sądy administracyjne wykazuje, iż organy stypendialne (rektorzy lub odwoławcze komisje stypendialne) popełniają różne uchybienia o charakterze proceduralnym, co powoduje, iż takie decyzje dotknięte są istotnymi wadami prawnymi.

Mimo że studenci powołują się w skargach częściej na zarzuty prawa materialnego, są one często uwzględniane z innych powodów. Sądy administracyjne dokonują bowiem kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związane zarzutami, wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mogą zatem podważyć rozstrzygnięcia z powodów proceduralnych.

Wyłączenie pracownika

W sprawach objętych wyrokami z 19 kwietnia 2012 r. (WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 123/12 oraz sygn. akt II SA/Ol 128/12), z 24 lipca 2012 r. (WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 213/12) oraz z 23 października 2012 r. (WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 344/12) uchylono zaskarżone decyzje, gdyż w obu instancjach postanowienia stypendialne zostały podpisane przez tego samego prorektora na podstawie udzielonego mu przez rektora upoważnienia.

Tym samym złamano art. 24 par. 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z nim pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Mając zaś na uwadze art. 127 par. 3 k.p.a. w związku. z art. 207 ustawy o szkolnictwie, przepis ten dotyczy również osób, działających z upoważnienia rektora.

Nie te same osoby

W uzasadnieniach wyżej wymienionych wyroków wskazuje się, iż prorektor uczelni, działając na mocy udzielonego mu upoważnienia, wydaje decyzje w imieniu rektora. Nie jest on zatem osobą pełniącą funkcję rektora, czyli organu, lecz jest jego pracownikiem, do którego w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ma zastosowanie art. 24 par. 1 pkt 5 k.p.a. Niedopuszczalne było więc wydanie zaskarżonych decyzji przez tego samego prorektora. Postępowanie w II instancji winien przeprowadzić i podpisać decyzję inny pracownik działający z upoważnienia rektora, w szczególności inny prorektor lub sam rektor.

Warto również pamiętać, iż naruszenie art. 24 par. 1 pkt 5 k.p.a. stanowi przesłankę pozytywną wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 par.1 pkt 3 k.p.a. Innymi słowy funkcjonująca w obrocie prawnym wadliwa decyzja ostateczna w przedmiocie wydania stypendium może być podważona w ciągu pięciu lat od dnia doręczenia studentowi decyzji stypendialnej.

Marek Wocka

dgp@infor.pl

jest aplikantem radcowskim z Kancelarii Meissner & Partnerzy Radcowie Prawni w Opolu, zastępcą przewodniczącego Rady Gminy Dąbrowa.

Podstawa prawna

Ustawa z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 84, poz. 455).