Sąd administracyjny nie pomoże kontrolowanej firmie skarbowej

Przedsiębiorca, któremu organ kontroli odmówił wniesienia sprzeciwu na czynności kontrolne, nie ma prawa do skargi do sądu administracyjnego. Tak wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego.

NSA podjął takie rozstrzygnięcie w związku ze sprawą podatnika, któremu urząd celny skontrolował prowadzony przez niego lokal gastronomiczny. Stwierdzono, że znajdujące się w pomieszczeniu urządzenia do gier wideo oraz automaty do gier hazardowych nie były zarejestrowane, a same gry prowadzone były bez zezwolenia na działalność w tym zakresie. Przedsiębiorca uważał, że kontrola w jego lokalu została przeprowadzona z naruszeniem przepisów prawa, ponieważ nie został on o niej powiadomiony.

W jego ocenie skutkiem tej bezprawnej kontroli było zabezpieczenie i zatrzymanie automatów. Na podstawie art. 84c ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 z późn. zm.) podatnik wniósł sprzeciw. Naczelnik urzędu celnego odmówił jego uwzględnienia, stwierdzając, że wniesienie było niedopuszczalne z uwagi na etap prowadzonego postępowania oraz brak przesłanek do jego złożenia. Przedsiębiorca wniósł następnie zażalenie do dyrektora izby celnej, ale okazało się ono ponownie bezskuteczne. Próbował dochodzić więc swoich racji przed sądem, ponieważ przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej określają, że organy kontroli (oprócz organów podatkowych skarbowych może to być organ ZUS czy Państwowej Inspekcji Pracy) co do zasady zawiadamiają przedsiębiorcę o zamiarze wszczęcia kontroli. Odstąpienie od poinformowania go o tym jest możliwe tylko w ściśle określonych przypadkach, które w tej sprawie nie wystąpiły.

Sąd wojewódzki oddalił skargę podatnika, stwierdzając, że sprzeciw został złożony przez niego już po zakończeniu kontroli, a ta trwała tylko jeden dzień. Wobec tego organ celny nie miał nawet jak uwzględnić jego pisma.

Podatnik próbował dochodzić swoich racji przed NSA, ale ten, zanim zajął się sprawą merytorycznie, najpierw postanowił spytać skład siedmiu sędziów o to, czy w ogóle przedsiębiorcom w takich przypadkach przysługuje skarga do sądu. Sąd kasacyjny miał wątpliwość, ponieważ dotychczasowe orzecznictwo sądów było rozbieżne.

Skład siedmiu sędziów NSA opowiedział się za niekorzystnym dla podatników stanowiskiem, zgodnie z którym skarga do sądu na odmowę wniesienia sprzeciwu jest niedopuszczalna.

Sędzia Andrzej Kisielewicz, uzasadniając uchwałę, stwierdził, że skardze do sądu administracyjnego podlegają tylko akty i czynności wydane lub przeprowadzone w postępowaniu administracyjnym. Postanowienie o odmowie wniesienia sprzeciwu nie jest jednak wydawane w takim postępowaniu, ponieważ nie jest rozstrzygnięciem władczym organu administracji. Przedsiębiorca, który jest jego adresatem, nie nabywa żadnych uprawnień ani obowiązków. Podkreślił również, że regulacje ustawy o swobodzie działalności gospodarczej służą tylko ocenie działalności danego przedsiębiorcy pod kątem tego, czy jest ona zgodna z prawem, a nie kreowaniu uprawnień czy obowiązków kontrolowanego. Zaznaczył, że jeśli firma poczuje się pokrzywdzona w związku z działaniem organów kontroli, może złożyć pozew o odszkodowanie.

Uchwała jest wiążąca dla innych składów sędziowskich sądów administracyjnych.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

ORZECZNICTWO

Uchwała NSA w składzie siedmiu sędziów z 13 stycznia 2014 r., sygn. II GSP 3/13.