Jakie są skutki przyznania emerytury w postępowaniu sądowym

W grudniu 2007 r. mieszkaniec Katowic złożył wniosek o przyznanie wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach. ZUS odmówił tego świadczenia, tłumacząc, że brakuje odpowiedniej dokumentacji potwierdzającej pełne 15 lat takiej pracy. Czytelnik wniósł odwołanie do sądu, który dopuścił zeznania świadków potwierdzających okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach. Sąd wydał wyrok, w którym stwierdził, że przysługuje mu wcześniejsza emerytura od daty zgłoszenia wniosku, ale nie orzekł o winie ZUS w podjęciu pierwotnej decyzji.

– Czy mimo to mogę liczyć na wypłatę odsetek z tytułu zaległej emerytury – pyta pan Paweł.

Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz nowych przepisów, które weszły w życie 1 kwietnia 2009 r., odsetki z tytułu niewypłacanych świadczeń należą się tylko wtedy, gdy sąd określi w wyroku przyznającym emeryturę lub rentę odpowiedzialność organu rentowego. Zasadą jest, że ZUS powinien wydać decyzję w sprawie prawa do emerytury lub renty bądź ustalenia jej wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Jeżeli tego nie uczyni, to wówczas zobowiązany jest do zapłaty odsetek ustawowych za każdy dzień zwłoki. Bardzo istotne jest zatem ustalenie daty wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Szczególne wątpliwości pojawiają się w sytuacji, gdy sprawa trafia do sądu. Taki przypadek reguluje art. 118 ust. 1a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem tego przepisu, w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważało się dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego. Takie brzmienie przepisu powodowało, że ZUS w każdym przypadku zwolniony był z zapłaty odsetek za zwłokę w przyznaniu świadczenia, przypadającą na czas trwania postępowania sądowego. Odsetki za ten okres były płacone tylko wtedy, gdy ZUS został do tego wprost zobowiązany orzeczeniem sądu.

Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 11 września 2007 r., P 11/07, OTK-A 2007/8/97, przepis ten został uznany za zgodny z konstytucją, pod warunkiem że jest rozumiany w taki sposób, iż za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uznaje się dzień wpływu prawomocnego orzeczenia tylko w sytuacji, gdy za nieustalenie tych okoliczności nie ponosi odpowiedzialności organ rentowy. Skutkiem tego wyroku była zmiana art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej, która weszła w życie 1 kwietnia 2009 r. Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego. Przepis w nowym brzmieniu ma zastosowanie również do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji.

Z nowego brzmienia przepisu wynika, że jeśli sąd uzna w konkretnym wyroku, iż opóźnienie w ustaleniu prawa do świadczenia lub jego wysokości spowodowane było okolicznościami, za które odpowiada organ rentowy, to ZUS musi wypłacić odsetki za okres postępowania sądowego. Jeśli natomiast sąd, wydając wyrok, nie orzeknie o odpowiedzialności organu rentowego za opóźnienie w ustaleniu lub w wypłacie świadczenia, to ZUS nie ma obowiązku wypłaty odsetek od zaległej emerytury lub renty za okres postępowania przed sądem.

Jak wynika z pytania, w pani przypadku sąd orzekł w wyroku jedynie o przyznaniu emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach od dnia zgłoszenia w tej sprawie wniosku do ZUS. W związku z tym nie będą pani przysługiwały odsetki z tytułu emerytury, która zostanie wypłacona za okres postępowania przed sądem.