Jak zarejestrować produkty regionalne i tradycyjne na chronionej liście

Produkty spożywcze wytwarzane według tradycyjnych receptur cieszą się coraz większą popularnością wśród konsumentów. Duża konkurencja wśród producentów, którzy oferują tzw. zdrową żywność, wprawia jednak kupujących w zakłopotanie i próbują oni poszukiwać wyrobów o sprawdzonej jakości. Taką gwarancję daje im zakup specjałów wpisanych na rządową Listę Produktów Tradycyjnych bądź oznaczonych unijnymi symbolami Chronionej Nazwy Pochodzenia, Chronionego Oznaczenia Geograficznego lub Gwarantowanej Tradycyjnej Specjalności.

Lista produktów tradycyjnych

Przedsiębiorcy, którzy chcą zwiększyć prestiż produktów wytwarzanych według dawnych receptur, mogą w pierwszej kolejności postarać się o ich wpis na rządową Listę Produktów Tradycyjnych. Jest to z jednej strony zdecydowanie łatwiejsze, tańsze i szybsze rozwiązanie niż uzyskanie rejestracji na szczeblu Unii Europejskiej, ale z drugiej strony wiąże się z brakiem pewnych profitów (np. brak możliwości ochrony przed podrabianiem).

O wpis na Listę Produktów Tradycyjnych mogą ubiegać się wytwórcy produktów rolnych, środków spożywczych lub napojów spirytusowych, które odznaczają się wysoką jakością, wyjątkowymi cechami i właściwościami wynikającymi ze stosowania tradycyjnych metod produkcji. Obowiązująca od pięciu lat lista, na której znajduje się obecnie 700 produktów, ma na celu zidentyfikowanie tradycyjnej żywności, a co za tym idzie celowe zwiększenie zainteresowania tego typu produktami wśród konsumentów.

Prawo do wpisu na Listę Produktów Tradycyjnych mają produkty, które charakteryzują się tradycyjną, ugruntowaną w czasie (jako najkrótszy przyjmuje się okres 25 lat) metodą wytwarzania. Podstawą rejestracji jest tradycja wytwarzania i szczególna oraz niepowtarzalna jakość związana z historycznie ugruntowanymi przepisami, metodami produkcji i sposobami przetwarzania czy dojrzewania żywności, które gwarantują wysoką jakość otrzymanego produktu. Dodatkowo wyroby te muszą cieszyć się uznaniem konsumentów (przede wszystkim lokalnej społeczności), co zostanie sprawdzone w trakcie postępowania związanego z wpisem produktu na państwową listę.

Formalności przy wpisie

Z wnioskiem o wpis na listę może wystąpić praktycznie każda osoba, zarówno fizyczna (niekoniecznie prowadząca działalność gospodarczą), jak i prawna oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Wystarczy, że wytwarza ona dany produkt. Oczywiście zarejestrowaniem produktu tradycyjnego są zainteresowane przede wszystkim firmy, które nie tylko produkują, ale i sprzedają go w ramach sprzedaży bezpośredniej i na szerszą skalę. Zaliczać się do nich mogą zarówno niewielkie gospody i restauracje, małe masarnie i piekarnie, jak i duże zakłady produkcyjne prowadzące sprzedaż na skalę krajową.

Wnioski o rejestrację trzeba skierować do właściwego miejscowo marszałka województwa. Jest on jedynym organem, który jest uprawniony i jednocześnie zobowiązany do oceny wniosków przed ich przesłaniem do ministra rolnictwa. Wniosek musi być złożony na urzędowym formularzu, który określa załącznik do rozporządzenia ministra rolnictwa i rozwoju wsi z 22 marca 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o wpis na listę produktów tradycyjnych. Można go pobrać ze strony internetowej Ministerstwa Rolnictwa (www.minrol.gov.pl), jak również z urzędów marszałkowskich. Złożenie wniosku oraz sama rejestracja nie wiążą się z koniecznością uiszczenia jakichkolwiek opłat. Wniosek o rejestrację może dotyczyć wyłącznie jednego produktu. W razie złożenia niekompletnego wniosku lub w sytuacji, gdy powstaną wątpliwości co do jego treści, marszałek może wystąpić do wnioskodawcy o uzupełnienie lub wyjaśnienie wątpliwości w wyznaczonym terminie.

Korzyści z rejestracji produktu tradycyjnego

● urzędowe potwierdzenie stosowanej nazwy, metod produkcji oraz receptury

● wzrost popytu na produkty tradycyjne wysokiej jakości i zaufania klientów do producenta

● poszerzenie rynku zbytu

● promocja produktu i regionu, z którego on pochodzi

● przygotowanie producentów do rejestracji nazw produktów na poziomie wspólnotowym

● możliwość stosowania przy produkcji łagodniejszych procedur weterynaryjnych i sanitarnych

Ocena wniosków

Po złożeniu wniosku o wpis na listę marszałek województwa sprawdza go pod względem spełniania wymogów formalnych. Musi także obowiązkowo zwrócić się o niewiążącą opinię do izby gospodarczej zrzeszającej podmioty wytwarzające produkty tradycyjne. Jeżeli zgłoszony produkt przejdzie pomyślnie całą procedurę w urzędzie marszałkowskim, marszałek przesyła jego kopię ministrowi rolnictwa wraz dołączoną kopią opinii izby gospodarczej (jeżeli w ogóle została wydana). Jeśli minister rolnictwa nie będzie miał zastrzeżeń do wniosku, dokonuje wpisu na listę produktów tradycyjnych. Jeśli jednak jego zdaniem produkt nie będzie spełniał wymagań ustawowych, może wydać decyzję odmowną.

Uzyskanie wpisu na listę nie gwarantuje uzyskania miana produktu tradycyjnego przez cały czas. Minister rolnictwa ma obowiązek skreślenia produktu tradycyjnego z listy produktów tradycyjnych, w przypadku gdy nie ma możliwości wytworzenia produktu o cechach i właściwościach, które były podstawą do umieszczenia na liście produktów tradycyjnych.

Polskie produkty regionalne w UE

Polskie produkty regionalne zarejestrowane w Unii Europejskiej to:

● Bryndza podhalańska

● Oscypek

● Miód wrzosowy z Borów Dolnośląskich:

- Półtorak

- Dwójniak

- Trójniak

- Czwórniak

● Rogal świętomarciński

● Wielkopolski ser smażony

● Andruty kaliskie

● Olej rydzowy

● Pierekaczewnik

● Truskawka kaszubska

● Redykołka

Wpis nie daje monopolu

Wpis na rządową listę nie przyznaje żadnej ochrony produktom, ale jedynie informuje o spełnieniu przez produkt ustawowych wymogów związanych z jego wysoką jakością, wyjątkowymi cechami i właściwościami wynikającymi ze stosowania tradycyjnych metod produkcji. Z wpisem produktu na listę nie wiąże się także żadna dodatkowa kontrola produktów pod względem zgodności wytwarzania z zadeklarowaną metodą ani nie przyznaje ich wytwórcom żadnych dodatkowych praw. Przede wszystkim wpis na Liście Produktów Tradycyjnych nie może być utożsamiany z posiadaniem znaku towarowego do określonego rodzaju wędliny, dania, napoju czy pieczywa. Lista Produktów Tradycyjnych została bowiem stworzona w celu identyfikacji i promocji produktów wytworzonych tradycyjnymi metodami, a nie tworzenia monopolu na ich wytwarzanie. Rejestracja ma przede wszystkim znaczenie promocyjne dla regionu i własnej działalności. Informację o fakcie zarejestrowania wytwarzanych dań, miodów czy napoi można umieścić w lokalu przedsiębiorstwa, ogłoszeniach reklamowych czy na stronie internetowej.

Po zarejestrowaniu produktu tradycyjnego podmiot, który go zgłosił, otrzymuje z ministerstwa pisemną informację potwierdzającą wpis produktu na listę. Nie jest ona jednak certyfikatem. Producenci mogą jednak potwierdzić zgodność produkcji z zadeklarowaną metodą, m.in. poprzez skorzystanie z usług jednostek certyfikujących.

Wpis na listę produktów tradycyjnych może być także pierwszym etapem starań producentów o rejestrację produktu w europejskim systemie ochrony. Przyznanie produktowi wspólnotowych oznaczeń daje producentom pełną ochronę przed nieuczciwymi przedsiębiorcami, którzy starają się produkować produkty zafałszowane i porównywalne z produktami zarejestrowanymi pod określoną nazwą lub jeśli stosowanie nazwy narusza prestiż chronionej nazwy. Dlatego producenci wyrobów, które mają szansę na osiągnięcie sukcesu rynkowego na większą, międzynarodową skalę, nie powinni poprzestawać na rejestracji produktu na liście prowadzonej przez ministerstwo rolnictwa i wnioskować o ochronę na poziomie wspólnotowym. Jak na razie uzyskało ją zaledwie 14 polskich produktów.

Unijny system ochrony regionalnych i tradycyjnych produktów rolnych i artykułów spożywczych, zbudowany na podstawie rozporządzenia nr 2081/92/EWG oraz rozporządzenia nr 2082/92/EWG przewiduje korzystanie przez przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego z trzech instrumentów prawnych, takich jak: oznaczenia geograficzne, nazwy pochodzenia oraz świadectwa szczególnego charakteru. Służą one wyróżnianiu produktów rolnych i artykułów spożywczych znakami potwierdzającymi wysoką jakość tych produktów i artykułów z uwagi na to, że charakteryzują się one:

● związkiem z określonym obszarem geograficznym (krajem, regionem, miejscowością) - są to produkty regionalne, którym przyznaje się oznaczenia geograficzne albo nazwy pochodzenia,

● tradycyjną metodą produkcji - są to produkty tradycyjne, którym przyznaje się świadectwa o szczególnym charakterze.

Wniosek o rejestrację

Zgodnie z unijnymi normami wniosek o rejestrację produktu regionalnego może przygotować tylko grupa producentów. Jedyny wyjątek od tej zasady przewiduje procedura rejestracji Chronionej Nazwy Pochodzenia i Chronionych Oznaczeń Geograficznych. Tutaj za grupę może być uznana także jedna osoba fizyczna lub prawna. Aby było to możliwe, musi być ona jedynym producentem, który zamierza złożyć wniosek o rejestrację w całym regionie.

Wniosek o rejestrację wraz z załącznikami należy złożyć w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Formularze można pobrać ze strony internetowej resortu (www.minrol.gov.pl). Złożenie wniosku wiąże się z koniecznością wniesienia opłaty w kwocie 300 zł (tyle samo kosztuje zmiana specyfikacji). Wniosek powinien być sporządzony w języku polskim, pismem drukowanym w czarnym kolorze. Należy go złożyć w formie papierowej w dwóch egzemplarzach oraz na informatycznym nośniku danych. Złożenie wniosku powinno poprzedzać przygotowanie wymaganej przepisami dokumentacji. Następnie wniosek jest sprawdzany przez ministerstwo i po pomyślnym przejściu całej procedury trafia do Komisji Europejskiej, która znowu przeprowadza swoje postępowanie sprawdzające kończące się przyznaniem unijnej ochrony lub decyzją odmowną.

Osoby, które mają uzasadniony interes, mogą złożyć zastrzeżenie do wniosku o rejestrację w terminie 30 dni od dnia ogłoszenia w dzienniku urzędowym ministra.

SŁOWNIK

(ang. Protected Designation of Origin, PDO) - oznacza nazwę regionu albo konkretnego miejsca albo w wyjątkowych przypadkach nazwę kraju używaną do opisu produktu rolnego lub środka spożywczego pochodzącego z regionu, konkretnego miejsca albo kraju. Produkt posiada szczególną jakość, reputację lub inne cechy przypisywane jego pochodzeniu geograficznemu.

(ang. Protected Geographical Indications - PGI) oznacza nazwę regionu, określonego miejsca lub w wyjątkowych przypadkach kraju, która służy do oznaczenia produktu rolnego lub środka spożywczego:

● pochodzącego z tego regionu, określonego miejsca lub kraju oraz

● którego określona jakość, renoma lub inna cecha charakterystyczna może być przypisana temu pochodzeniu geograficznemu, oraz

● którego produkcja lub przetwarzanie lub przygotowywanie mają miejsce na określonym obszarze geograficznym.

(ang.Traditional Speciality Guaranteed, TSG) - oznacza tradycyjny produkt rolny lub środek spożywczy uznany przez Wspólnotę ze względu na jego specyficzny charakter poprzez jego rejestrację zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 509/2006 z 20 marca 2006 r. w sprawie produktów rolnych i środków spożywczych będących gwarantowanymi tradycyjnymi specjalnościami.

Źródło: www.minrol.gov.pl

Kara więzienia za podróbki

Nielegalne wprowadzanie do obrotu rynkowego wyrobów wpisanych do rejestru chronionych nazw pochodzenia, chronionych oznaczeń geograficznych lub gwarantowanych tradycyjnych specjalności jest przestępstwem. Za takie działania grożą surowe sankcje. Za wprowadzanie do obrotu zarejestrowanych produktów regionalnych grozi kara grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do lat dwóch. Podobne sankcje grożą za samowolne umieszczanie nazwy, symboli, zwrotów lub skrótów świadczących o rzekomej rejestracji na produkcie rolnym lub środku spożywczym lub jego opakowaniu.

Surowszym sankcjom podlegają osoby, które z tego rodzaju nielegalnej działalności uczyniły sobie stałe źródło dochodu albo obracają podrabianymi produktami o znacznej wartości (co najmniej 200-krotność minimalnego wynagrodzenia w gospodarce, tj. 255,2 tys. zł). Takie działania podlegają karze od sześciu miesięcy do pięciu lat więzienia.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 17 grudnia 2004 r. o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych (Dz.U. z 2005 r. nr 10, poz. 68 ze zm.).

Rozporządzenie ministra rolnictwa i rozwoju wsi z 22 marca 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o wpis na listę produktów tradycyjnych (Dz.U. 2005 r. nr 58, poz. 509).

Rozporządzenie ministra rolnictwa i rozwoju wsi z 16 lutego 2005 r. w sprawie stawek opłat za dokonanie niektórych czynności związanych z rejestracją nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych (Dz.U. z 2005 r. nr 36, poz. 323).

Rozporządzenie Rady (WE) NR 509/2006 z 20 marca 2006 r. w sprawie produktów rolnych i środków spożywczych będących gwarantowanymi tradycyjnymi specjalnościami

Rozporządzenie Rady (WE) NR 510/2006 z 20 marca 2006 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych.